Hiện thị trường tiêu dùng có dấu hiệu khởi sắc, điều này tác động tích cực đến sản xuất kinh doanh của nhiều doanh nghiệp (DN). Tuy nhiên, đầu tư mới thời điểm này thì nhiều DN vẫn ngán vì hàng tồn kho vẫn chưa giải quyết dứt điểm.

Doanh nghiệp vẫn khó!

Mới đây, tại TP HCM, Nielsen công bố chỉ số niềm tin tiêu dùng quý I/2014, cho thấy tiêu dùng ở khu vực Đông Nam Á đã tăng điểm. Kết quả khảo sát toàn cầu về niềm tin người tiêu dùng và dự định mua sắm được thực hiện từ ngày 17-2 đến 7-3-2014, với hơn 30.000 người tiêu dùng ở 60 quốc gia châu Á- Thái Bình Dương, châu Âu, châu Mỹ, châu Mỹ Latinh, Trung Đông, châu Phi và Bắc Mỹ. Nielsen là công ty đa quốc gia hàng đầu chuyên đo lường và đánh giá phân tích thông tin về lĩnh vực marketing, hành vi người tiêu dùng, ti-vi và các phương tiện truyền thông khác, đo lường trực tuyến, các thiết bị di động và nhiều lĩnh vực khác. Theo kết quả công bố, chỉ số niềm tin tiêu dùng của người tiêu dùng Việt Nam phục hồi chậm trong quý I/2014, chạm mốc 99 điểm (tăng 1 điểm so quý trước) và đạt mức cao nhất kể từ quý IV/2011 đến nay. Tuy 1/3 số người được hỏi (32%) cho rằng Việt Nam vẫn chưa thoát khỏi khủng hoảng kinh tế, nhưng người dân đang dần nới lỏng việc chi tiêu sau gần 2 năm thắt lưng buộc bụng.

Bà Nguyễn Mỹ Thuận, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội DN TP Cần Thơ (CBA), kiêm Tổng thư ký CBA, cho biết: "Khó khăn của DN trong 2 năm gần đây là hàng tồn kho nhiều do không tiêu thụ được hàng hóa. Theo khảo sát của Nielsen thì đây là tín hiệu vui cho DN khi thị trường khai thông trở lại. DN có thể giải phóng hàng hóa tồn đọng và triển khai sản xuất mạnh hơn. Tuy nhiên, DN Cần Thơ đang có nhiều cái khó chưa giải quyết được. Mặc dù thị trường có dấu hiệu tăng, nhưng chỉ là tăng nhẹ nên cung vẫn thừa, hàng vẫn bán chậm, kinh doanh hiện nay lợi nhuận thấp do chi phí tăng nhưng giá bán không tăng hoặc chỉ tăng chút ít. Vì vậy, tình hình kinh doanh của DN vẫn chưa khởi sắc". Theo phản ánh của nhiều DN tại Cần Thơ và ĐBSCL, đầu ra thị trường vẫn là bài toán nan giải của nhiều DN. Nhiều DN xuất khẩu (gạo, thủy sản, thực phẩm) đang rất khó khi thị trường xuất khẩu vẫn thấp điểm, giá xuất thấp.

Riêng TP Cần Thơ, theo báo cáo của UBND thành phố, trong 4 tháng đầu năm 2014 chỉ số sản xuất công nghiệp của thành phố tăng 5,96% so cùng kỳ; giá trị sản xuất công nghiệp (giá so sánh 2010) ước thực hiện 23.083 tỉ đồng, đạt 23,7% kế hoạch, tăng 5,3% so cùng kỳ. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa giảm 23,9% so cùng kỳ (chỉ đạt 299,5 triệu USD). Chỉ số tiêu thụ 4 tháng chỉ bằng 94,3% so với cùng kỳ; tuy một số sản phẩm có mức tiêu thụ tăng như: tôm đông lạnh 136,27%, thủy hải sản đóng hộp 102,75%, sản xuất thuốc, hóa dược và dược liệu 112,2%... nhưng vẫn chưa đủ sức kéo cầu thị trường của toàn ngành công nghiệp tăng. Chỉ số hàng tồn kho chung ngành công nghiệp là 49,67%. Điều này chứng tỏ sản xuất kinh doanh của DN thành vẫn tiếp tục khó, trì trệ. Theo đó, tổng thu ngân sách trên địa bàn đến ngày 25-4-2014 đạt 2.919,5 tỉ đồng, đạt 31,5% dự toán HĐND thành phố giao; tổng thu ngân sách nhà nước theo chỉ tiêu giao thực hiện 2.262,2 tỉ đồng, đạt 31,2% dự toán Trung ương (thu nội đại 2.074 tỉ đồng, đạt 31,9% dự toán). Mới đây, tháp tùng cùng Đoàn công tác Chính phủ làm việc với lãnh đạo TP Cần Thơ, bà Vũ Thị Mai, Thứ trưởng Bộ Tài chính, cho biết: "So với mức thu ngân sách nhà nước bình quân chung của cả nước là 36,4%, thì kết quả thu của TP Cần Thơ trong 4 tháng đạt thấp hơn. Do đó, thành phố cần tập trung quyết liệt, đề ra các giải pháp để thu đạt chỉ tiêu được giao". Người tiêu dùng đang nới hầu bao chi tiêu do niềm tin vào sự phục hồi của nền kinh tế và tài chính ổn hơn, nhưng mức tăng niềm tin tiêu dùng hiện tại vẫn chưa thể tạo sự đột phá nào cho DN trong điều kiện tồn kho vẫn cao như hiện nay.

Cơ hội nào cho doanh nghiệp?

Nhiều ý kiến cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, DN biết tận dụng tốt cơ hội vẫn có "ngách" thị trường cho riêng mình. Song, tận dụng như thế nào, đòi hỏi sự năng động của lãnh đạo DN và tiềm lực tài chính của DN. Hiện nhiều DN vẫn rất cần vốn để đầu tư sản xuất, kinh doanh, thay đổi công nghệ nhưng tiếp cận vốn ngân hàng cũng lắm nhiêu khê. Bà Nguyễn Mỹ Thuận, Phó Chủ tịch Thường trực CBA, cho biết: "DN Cần Thơ đang cần vốn để sản xuất, mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ. Ngân hàng thừa vốn nhưng DN vẫn khó tiếp cận do các điều kiện và thủ tục của ngân hàng không hề thay đổi. Lãi suất ngắn hạn có giảm nhưng lãi suất trung dài hạn vẫn cao so với khả năng kinh doanh của DN. Thuế suất vẫn còn cao và đang trong lộ trình giảm nên tích lũy của DN để vượt qua tình hình thiếu vốn vẫn khó khăn. Lương tối thiểu tăng theo lộ trình cũng là gánh nặng chi phí cho DN. Cùng với đó là chi phí bảo hiểm các loại cũng tăng cao". Rõ ràng, tìm cơ hội kinh doanh thời điểm này đối với DN là bài toán khó, nhiều DN tiếp tục thu hẹp sản xuất, chờ tín hiệu thị trường. Theo một DN ngành may mặc đang hoạt động trong khu công nghiệp Trà Nóc, TP Cần Thơ, DN đang tìm hiểu thông tin về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và từ năm 2014, DN bắt đầu tích lũy để có thể làm hàng FOB (mua nguyên liệu, tự sản xuất và bán sản phẩm trực tiếp không qua trung gian), tận dụng các cơ hội mà TPP mang lại. Đặc biệt là tận dụng cơ hội làm ăn với đối tác Nhật Bản- thị trường truyền thống của DN và cũng là quốc gia đang tham gia đàm phán TPP. Tuy nhiên, nếu lợi nhuận từ FOB không đạt như mục tiêu đề ra thì DN vẫn tiếp tục gia công cho DN Nhật Bản.

Trong chuyến khảo sát của đoàn DN Nhật Bản đến một số tỉnh, thành vùng ĐBSCL (TP Cần Thơ, tỉnh Đồng Tháp, Hậu Giang) để tìm hiểu đầu tư, tìm cơ hội hợp tác với DN trong vùng vào cuối tháng 4-2014, DN Nhật Bản quan tâm đến ngành lương thực, thực phẩm, thủy sản. Khi tham quan thực địa tại các nhà máy sản xuất, chế biến của DN ĐBSCL, nhiều DN đặt vấn đề về hiện trạng công nghệ sản xuất của nhà máy, an toàn vệ sinh thực phẩm, kỷ luật làm việc của người lao động, nguồn vốn sản xuất mà các DN vùng ĐBSCL đang sử dụng… Ông Kohei Watanabe, Phòng Thương mại Công nghiệp Nhật Bản, cho biết: "Thị trường châu Á rất tiềm năng và là khu vực kinh tế phát triển khá năng động. Qui mô thị trường thực phẩm, lương thực khu vực châu Á (kể cả thị trường Trung Quốc và Ấn Độ) năm 2009 đạt 82 ngàn tỉ yên và sẽ nâng lên 229 ngàn tỉ yên vào năm 2020. Nếu chúng ta tận dụng tốt các cơ hội để khai thác thị trường này sẽ thúc đẩy sản xuất lương thực, thực phẩm phát triển mạnh mẽ hơn". Nhiều ý kiến của chuyên gia tháp tùng đoàn DN Nhật Bản cho rằng, đây là cơ hội đổi mới cho DN vùng ĐBSCL. Bởi DN Nhật Bản tiềm lực tài chính mạnh, công nghệ cao và chuyên nghiệp trong sản xuất, kinh doanh. Song, để tận dụng cơ hội, hợp tác với đối tác Nhật Bản tronh tình hình kinh tế hiện nay, DN vùng cần mạnh dạn thay đổi công nghệ, áp dụng đồng bộ các quy trình tiên tiến vào sản xuất mới. Các chuyên gia Nhật cho rằng, ĐBSCL có thế mạnh về lúa gạo, thủy sản, nhưng nếu gạo không ngon bằng gạo Nhật, sản phẩm thủy sản kém chất lượng thì không thể vào thị trường Nhật.

Thay đổi tư duy kinh doanh để tồn tại là quy luật tất yếu hiện nay. Song, để thay đổi và tồn tại, tự tạo ra cơ hội cho mình, DN cần sự hỗ trợ từ chính sách, nhất là chính sách vốn. Bởi trên thực tế, phần lớn DN đang hoạt động tại TP Cần Thơ và ĐBSCL đều phụ thuộc rất lớn vào vốn vay ngân hàng. Khi thị trường vốn được khơi thông thực sự và cầu tiêu dùng tăng ổn định thì DN mới có thể thoát khỏi tình trạng trì trệ.

Bài, ảnh: Song Nguyên