Bảo tồn và phát huy những giá trị văn hoá đặc sắc của các dân tộc là điều mà Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm. Ở vùng Tây Nam bộ, Trà Vinh là tỉnh có đông đồng bào Khmer sinh sống. Thực hiện Nghị quyết 03/NQ-TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tỉnh Trà Vinh luôn quan tâm, tổ chức, hỗ trợ đồng bào Khmer bảo tồn và phát triển những đặc trưng văn hóa đặc sắc của dân tộc mình.

Một buổi diễn của câu lạc bộ múa hát truyền thống của đồng bào Khmer ấp Bà Tây C, xã Tập Sơn, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh.

Cứ đến tháng 10 (âm lịch), đồng bào Khmer ở ĐBSCL lại nôn nao chuẩn bị cho lễ hội Ok-Om-Bok (được tổ chức vào ngày 15 tháng Ka-Đât theo lịch Khmer). Lễ Ok-Om-Bok còn được gọi là lễ cúng trăng - Đồng bào Khmer tổ chức lễ cúng trăng để tỏ lòng biết ơn đối với mặt trăng - vị thần thiên nhiên đã giúp họ có được một vụ mùa bội thu; đồng thời đánh dấu sự giao mùa khi kết thúc mùa mưa chuyển sang mùa nắng. Riêng đồng bào Khmer ở Trà Vinh, Lễ hội Ok-Om-Bok còn có ý nghĩa hết sức đặc biệt khi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Lễ hội Ok-Om-Bok của người Khmer tỉnh Trà Vinh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2684/QĐ-BVHTTDL. Không chỉ được tổ chức tại gia đình, ở điểm cộng đồng trong phum sóc, mà tỉnh Trà Vinh còn được tổ chức quy mô tại Khu di tích danh thắng cấp quốc gia Ao Bà Om với phần "lễ" trang trọng và phần "hội" sôi nổi, hấp dẫn, phong phú với những trò chơi dân gian đặc trưng của đồng bào Khmer, như: đua ghe ngo, đập nồi, nhảy bao, đẩy gậy… Vào đêm chính của lễ hội, một đoàn người mang lễ vật dân dã, như: Cốm dẹp, dừa, khoai lang,… dâng cho thần mặt trăng và đi vòng quanh Ao Bà Om. Trước khi những chiếc đèn nước sáng lung linh được thả xuống mặt hồ phẳng lặng, buổi tối này, những câu chuyện dân gian, như: sự tích Ao Bà Om, sự tích mặt trăng… cũng được các sư, A-cha kể lại với những lời giáo huấn sâu sắc…. Anh Thạch Tám, phường 8, TP Sóc Trăng, nói: "Năm nào tôi cũng tranh thủ đưa cả gia đình tham gia lễ hội để cùng gìn giữ các giá trị truyền thống của dân tộc. Nhờ Nhà nước quan tâm, Lễ Ok-Om-Bok năm nào cũng được tổ chức rất trang trọng nên bà con Khmer thấy vui và hãnh diện lắm".

Ngoài Lễ hội Ok-Om-Bok, Trà Vinh còn được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận Nghệ thuật Chầm riêng Chà pây của người Khmer tỉnh Trà Vinh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 1524/QĐ-BVHTTDL. Đây là nghệ thuật trình diễn độc xướng, đàn và hát dân gian rất độc đáo của đồng bào Khmer. "Chầm riêng" nghĩa là hát, "chà pây" tức là cây đàn Chà pây. Biểu diễn Chầm riêng Cha pây là hình thức một câu chuyện được kể bằng thơ, được người chơi Chà pây hát lên và sau mỗi đoạn hát, người chơi lại khải đàn Chà pây để đệm theo. Những câu chuyện kể còn được người chơi ứng tác và có thể kéo dài suốt đêm. Ông Kim Ngọc Sương, Trưởng phòng Dân tộc huyện Trà Cú, cho biết: "Đầu năm 2014, tỉnh Trà Vinh tổ chức lễ công nhận Chầm riêng Chà pây tại huyện Trà Cú. Đồng bào Khmer ở Trà Cú rất tự hào vì loại hình nghệ thuật độc đáo của dân tộc Khmer được công nhận là di sản cấp quốc gia".

Sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và chính quyền các địa phương, cộng với sự đa dạng trong văn hóa tinh thần của đồng bào Khmer đã giúp Trà Vinh lưu giữ và phát huy những nét văn hóa đặc sắc. Qua đó, góp phần làm phong phú hơn đời sống văn hóa, tinh thần của người dân. Theo ông Kim Ngọc Sương, gần đây, đồng bào Khmer ở ấp Bà Tây C, xã Tập Sơn, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh đã thành lập câu lạc bộ múa hát truyền thống tại nhà của ông Kim Ngọc. Khoảng sân trước nhà dùng làm sân phơi lúa được tận dụng làm sân khấu vào mỗi đêm diễn. Tất cả phông màn, đạo cụ đều sơ sài nhưng thể hiện được sự gần gũi, tính cộng đồng đặc trưng của đồng bào Khmer. Ông Kim Ngọc cho biết: "Trước đây, ở ấp cũng có đoàn Dù kê, nhưng mai một do phải lo cho cuộc sống. Bây giờ, Nhà nước chăm lo cho đồng bào Khmer có cuộc sống ổn định nên những thành viên của đoàn ngày trước cùng nhau tụ họp lại để thành lập câu lạc bộ. Những vị cao niên, là diễn viên Dù kê trước đây, đứng ra dạy cho con cháu từng động tác phù hợp với nhân vật mà mình từng thể hiện. Còn trang phục, đạo cụ, tự diễn viên tận dụng đồ đạc sẵn có mà làm ra". Trước đây, ông Ngọc đóng vai Khỉ Hanuman, giờ cả 3 người con của ông đều có thể đóng vai này. Người nào cũng thích biểu diễn nên ông Ngọc phải sắp xếp luân phiên để 3 người có thể tham gia. Còn ông Sơn Xuyên thì truyền dạy cho cháu nội mình những bước di chuyển của chằn tinh, bà Kim Thị Hoài thì dạy múa… Ông Kim Ngọc Châu, Phó Phòng Dân tộc huyện Trà Cú, chia sẻ: "Tuy câu lạc bộ chỉ có thể biểu diễn những trích đoạn, chưa thành tuồng, nhưng buổi biểu diễn nào cũng chật cứng người xem. Đặc biệt, nhiều em nhỏ mải mê xem và xin được vào câu lạc bộ. Điều này làm chúng tôi tin tưởng nghệ thuật Dù kê sẽ tiếp tục phát triển trong tương lai".

Theo bà Sơn Thị Ánh Hồng, Phó Bí thư Tỉnh ủy Trà Vinh, ngoài Lễ hội Ok-Om-Bok, và Nghệ thuật Chầm riêng Chà pây, vừa qua Ban Chỉ đạo Tây Nam bộ đã phối hợp với UBND tỉnh Trà Vinh tổ chức Hội thảo khoa học "Nghệ thuật sân khấu Dù kê Khmer Nam bộ - Di sản văn hóa dân tộc" để trình Unesco công nhận Nghệ thuật sân khấu Dù kê Khmer Nam bộ là di sản văn hóa thế giới trong thời gian tới.

Bài, ảnh: HÀ THANH