Xuất khẩu gạo bắt đầu nhộn nhịp trở lại. Ảnh: Chinhphu.vn

Theo số liệu sơ bộ, trong tháng 3-2012, lượng gạo mà các doanh nghiệp đăng ký xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Trung Quốc hiện đã lên tới 450 ngàn tấn, phần lớn là gạo cấp cao (5-10% tấm), tăng hơn gấp 2 lần so với 2 tháng đầu năm. Ngoài ra, theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), lượng gạo xuất khẩu bằng đường tiểu ngạch của nước ta qua nước bạn từ đầu năm đến nay cũng đạt khoảng 300 ngàn tấn. Năm ngoái, lượng gạo xuất khẩu từ Việt Nam qua Trung Quốc chỉ có 258 ngàn tấn.

Nhu cầu nhập khẩu gạo của quốc gia đông dân nhất thế giới này là rất cao. Nước ta có lợi thế về vị trí địa lý, có thể vận chuyển qua nước này bằng đường bộ hay đường biển một cách nhanh nhất. Xuất khẩu chính ngạch được ký kết theo hợp đồng cũng tránh được rủi ro về chữ tín. Lãnh đạo VFA đã xác định Trung Quốc là thị trường tiềm năng và có triển vọng trở thành một trong những nơi tiêu thụ gạo hàng đầu của chúng ta. VFA đã thông báo sẽ thành lập trung tâm xúc tiến xuất khẩu gạo cấp cao phục vụ thị trường Trung Quốc và kỳ vọng Việt Nam sẽ sớm “đóng vai trò” là nhà cung cấp gạo thay thế từ Thái Lan, Ấn Độ hay Mỹ cho người dân nước này.

Tuy nhiên, trong làm ăn với người Trung Quốc, chúng ta đã thua thiệt vì nôn nóng và thiếu thông tin. Từ khoảng cuối tháng 2, do thị trường gạo trầm lắng, một số doanh nghiệp Việt Nam đã ký bán gạo 5% tấm cho phía Trung Quốc chỉ với giá 405-410 USD/tấn, thấp hơn giá sàn lúc đó là 420 USD/tấn. Hiện nay, nhờ chính sách thu mua tạm trữ lúa gạo của Chính phủ, giá gạo loại này xuất đi Trung Quốc tăng lên 435-440 USD/tấn, song vẫn thấp hơn rất nhiều so với giá nội địa 500 USD/tấn tại nước này.

Dẫu sao, nhờ thị trường khổng lồ Trung Quốc mà giá lúa gạo của nước ta đã cải thiện rõ rệt. Vấn đề hiện nay là chúng ta cần tận dụng cơ hội để giữ vững thị trường này, đồng thời chuẩn bị mở rộng phân khúc không chỉ gạo thơm mà còn gạo phẩm cấp thấp. Trung Quốc là một thị trường rộng lớn và có nhu cầu đa dạng các mặt hàng gạo của nước ta.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp chỉ ưu tiên thu mua gạo thơm vì dễ xuất khẩu và giá lại gấp đôi so với gạo phẩm cấp thấp vốn chiếm phần lớn diện tích gieo sạ ở nước ta. Việc chính phủ Indonesia, Philippines đang hạn chế nhập khẩu cũng khiến các doanh nghiệp ngại thu mua gạo phẩm cấp thấp. Tuy nhiên, có nhiều thông tin cho biết hai thị trường này đang đối mặt với nguy cơ thất mùa thu hoạch lúa do dịch bệnh diễn biến phức tạp, buộc họ phải tăng cường nhập khẩu dự trữ đảm bảo an ninh lương thực. Bản thân Indonesia đã công bố chỉ tiêu nhập khẩu 2 triệu tấn gạo trong năm 2012, nhưng hiện mới chỉ nhập khẩu 700 ngàn tấn. Tại Philippines, Tổ chức Nông lương LHQ (FAO) dự báo nước này sẽ nhập khẩu 1,2-1,5 tấn gạo trong năm nay. Năm ngoái, Philippines nhập 1,5 triệu tấn gạo, trong đó có 1 triệu tấn từ Việt Nam.

Thị trường châu Phi mới thật sự là một thách thức của gạo Việt Nam trước sự cạnh tranh từ Ấn Độ, Pakistan và Myanmar. Lục địa đen nhập khẩu khoảng 26% lượng gạo của Việt Nam và đang có cơ hội chọn gạo giá rẻ hơn từ các nước đó. Các chuyên gia cho rằng chúng ta khó cạnh tranh bằng giá rẻ tại châu Phi, mà cần tiếp tục nâng “chất” để giữ “lượng”.

PHÚC NGUYÊN (Tổng hợp)