Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khi phân cấp, phân quyền về cơ sở, cán bộ cấp xã làm công tác dân tộc, tôn giáo chịu áp lực lớn, đồng thời bộc lộ không ít hạn chế về năng lực và hiểu biết thực tiễn. Thực tế này đặt ra yêu cầu không chỉ tinh gọn bộ máy, mà quan trọng hơn là xây dựng đội ngũ cán bộ hiểu dân, biết truyền đạt chính sách, để chủ trương thực sự đi vào cuộc sống.

"Nếu coi chính sách của Nhà nước là kỳ vọng phát triển, thì cán bộ cấp xã chính là người biến những kỳ vọng đó thành hiện thực trong đời sống"

Cấp xã: Nơi chính sách thành hiện thực

Khi những khâu trung gian được rút gọn, không còn nhiều khoảng trống cho kiểu chỉ đạo "trên giấy", cán bộ xã phải xuống tận thôn, bản, gặp trực tiếp người dân để nghe và trả lời. Khoảng cách giữa chính quyền và người dân, vì thế không chỉ là chuyện gần hay xa, mà là có hiểu nhau hay không.

Ông Bế Trung Anh, Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội

Trao đổi về vấn đề này, ông Bế Trung Anh, Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội cho rằng: "Nếu coi chính sách của Nhà nước là kỳ vọng phát triển, thì cán bộ cấp xã chính là người biến những kỳ vọng đó thành hiện thực trong đời sống. Họ phải đứng giữa hai 'hệ ngôn ngữ' khác nhau, một bên là hệ thống hành chính, một bên là đời sống cộng đồng với những đặc trưng văn hóa, tín ngưỡng rất riêng. Nếu không hiểu cả hai phía, thì rất khó làm tròn vai".

Thực tế cho thấy, không phải nơi nào "cầu nối" này cũng vận hành trơn tru. Chúng ta đã có Quyết định số 402/QĐ-TTg ngày 14/03/2016 phê duyệt Đề án phát triển đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức người dân tộc thiểu số trong thời kỳ mới.

Quyết định quy định về tỷ lệ cán bộ, công chức trong bộ máy chính quyền phải tương ứng với tỷ lệ dân số là người dân tộc thiểu số tại địa phương. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế, tỷ lệ về số lượng đội ngũ cán bộ là người dân tộc thiểu số vẫn chưa đạt yêu cầu. Hệ quả, có những cán bộ làm việc ngay tại vùng đồng bào dân tộc, nhưng lại không thạo tiếng nói, chưa hiểu phong tục, thậm chí lúng túng trong tiếp cận tín ngưỡng của người dân. Đây là một rào cản, khiến việc kết nối chính sách với đời sống đôi khi bị "lệch pha", ông Bế Trung Anh nhìn nhận.

Từ thực tế đó, ông cho rằng cán bộ cơ sở trong lĩnh vực dân tộc, tôn giáo hiện nay không thể chỉ dừng ở năng lực hành chính. Họ cần phải hội tụ đủ ba nhóm năng lực chính.

Thứ nhất, là năng lực về sự am hiểu văn hóa bản địa. Thứ hai, là năng lực kết nối và "chuyển ngữ" nhuần nhuyễn giữa hệ thống chính trị và đời sống cộng đồng. Thứ ba, cán bộ cơ sở phải có năng lực số, đủ khả năng tiếp cận, đọc và xử lý dữ liệu nhanh, hiệu quả. Khi chính quyền địa phương 2 cấp vận hành trên nền tảng số, năng lực này là điều kiện để chuyển hóa mục tiêu, nhiệm vụ của Nhà nước thành hành động cụ thể, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

"Óc nghĩ, mắt trông, chân đi, tai nghe, miệng nói, tay làm"

Ông Hà Văn Sáng, Phó Vụ trưởng Vụ Dân tộc và Tôn giáo (Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương)

Ông Hà Văn Sáng, Phó Vụ trưởng Vụ Dân tộc và Tôn giáo (Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương), với 16 năm gắn bó vùng dân tộc thiểu số, thẳng thắn: không phải nói hay hay dở, mà cốt lõi là người dân được lợi gì sau những điều đã nói.

Theo ông, một trong những hạn chế tồn tại là cách làm vẫn còn nặng tính một chiều. Cán bộ cơ sở nhiều nơi còn nói nhiều, nhưng chưa chắc đã nghe đủ. "Không đối thoại thì không thể biết dân cần gì, nghĩ gì", ông nói, và cho rằng đây là điểm cần thay đổi đầu tiên.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Hà Văn Sáng nhấn mạnh một số cách làm cụ thể.

Trước hết, nội dung tuyên truyền và vận động phải thực sự "trúng". Khi xuống địa bàn, chúng ta không nên chỉ nói về các chỉ thị, chủ trương bằng ngôn ngữ hành chính khô khan. Thay vào đó, cần cụ thể hóa chính sách thành những lợi ích trực tiếp cho đồng bào. Ví dụ, khi vận động làm đường giao thông nông thôn, cần giải thích rõ: Nhà nước hỗ trợ xi măng, bà con cố gắng đóng góp công sức và vật liệu tại chỗ. Khi người dân nhận thức được đây là việc làm cho chính mình và cộng đồng, họ sẽ sẵn lòng đóng góp, thậm chí trực tiếp tham gia thi công, giám sát chất lượng công trình. "Đồng bào cần những giải quyết cụ thể, chứ không phải những câu chữ viện dẫn các quy định", ông nhấn mạnh.

Một điểm khác, tại nhiều địa bàn, già làng, trưởng bản, người có uy tín vẫn giữ vai trò nổi bật. Theo ông Sáng, nếu được phát huy đúng mức, lực lượng này có thể tạo sức lan tỏa nhanh hơn mọi văn bản hành chính. Khung chính sách đã có, với các Quyết định 28/2023 và 12/2018 của Thủ tướng về tiêu chí, công nhận và chế độ đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số.

Bên cạnh đó, trong điều kiện địa bàn rộng, chia cắt, việc tận dụng công nghệ như Facebook, Zalo là cần thiết. Tuy vậy, ông lưu ý rằng, công nghệ chỉ là phương tiện; nội dung truyền tải phải bảo đảm tính chân thực, ngắn gọn và dễ hiểu để người dân tiếp cận được. Đặc biệt, những kênh tưởng như "cũ" như loa phát thanh bằng tiếng dân tộc lại vẫn phát huy hiệu quả, nhất là khi bà con đi nương từ sáng đến tối mới về nhà, khi đó bà con vẫn có thể tiếp cận thông tin mọi lúc, mọi nơi.

Sau cùng, câu chuyện vẫn quay về con người. "Cán bộ phải hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân", ông nói.

Nhìn rộng ra, ở những địa bàn vùng sâu, vùng xa, nơi không chỉ có khó khăn về kinh tế mà còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp thì niềm tin của người dân chính là yếu tố then chốt. Khi người dân tin, mọi chính sách sẽ có đường đi; ngược lại, nếu thiếu niềm tin, mọi nỗ lực đều dễ rơi vào hình thức.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng chỉ dạy trong bài viết "Dân vận", cán bộ dân vận phải thực hiện tốt phong cách: "óc nghĩ, mắt trông, chân đi, tai nghe, miệng nói, tay làm".

Đến hôm nay, trong bối cảnh mới, những yêu cầu đó vẫn còn nguyên giá trị, thậm chí còn khắt khe hơn. Bởi cuối cùng, chính sách đúng đến đâu cũng cần được kiểm chứng bằng một điều rất cụ thể, đó là đời sống của người dân có thực sự thay đổi hay không.

Sơn Hào (Báo Điện tử Chính phủ)