Tình trạng xâm nhập mặn đang diễn biến gay gắt tại ĐBSCL, tác động trực tiếp đến đời sống và sản xuất của người dân. Các địa phương trong vùng đang cấp bách triển khai các biện pháp phòng chống.

* Mặn xâm nhập diện rộng

Từ Tết Nguyên đán 2015, gió chướng thổi mạnh, đẩy nước mặn vào sâu trong nội đồng nhiều địa phương tại ĐBSCL. Ông Dương Văn Châu, 65 tuổi, xã Thanh Mỹ, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh, cho biết: “Hiện hàng ngàn héc-ta lúa đông xuân của người dân ở khu vực này đang thiếu nước ngọt nghiêm trọng. Các tuyến kênh nội đồng, mực nước thấp hơn cùng thời điểm năm trước 50-60cm, có kênh chỉ còn khoảng 10cm nước. Trong khi trời nắng hạn nhiều ngày qua làm ruộng đồng khô nước, khiến việc bơm tưới gặp nhiều khó khăn. Lo ngại việc thiếu nước sẽ làm giảm năng suất lúa đông xuân”. Hàng ngàn héc-ta ruộng lúa của nông dân tại một số huyện của tỉnh Trà Vinh đang phải tạm ngưng xuống giống do nắng hạn làm nước mặn xâm nhập sâu vào nội đồng với nồng độ cao. Chủ yếu tập trung ở các xã của huyện Trà Cú và Duyên Hải... Ông Trần Trung Hiền, Giám đốc Sở NN&PTNT Trà Vinh, cho biết: “Nắng hạn kéo dài và nước mặn xâm nhập sâu vào nội đồng làm gần 9.200 ha lúa đông xuân đang làm đồng và trổ bông bị khô hạn, nguy cơ giảm năng suất 20% - 30%; chủ yếu tập trung ở các huyện Trà Cú, Tiểu Cần, Châu Thành, Cầu Ngang…”

Hệ thống cống đập Láng Thé, xã Đại Phước, huyện Càng Long được đóng kín để trữ nước ngọt phục vụ sản xuất.

Tại các huyện Ba Tri, Giồng Trôm, Thạnh Phú, Bình Đại… của tỉnh Bến Tre, nước mặn xâm nhập sâu đang gây khó khăn cho cuộc sống và sản xuất của người dân. Ông Nguyễn Văn Hai ở xã Phước Long, huyện Giồng Trôm, cho biết: Nhiều diện tích trồng dừa, cây ăn trái đặc sản của người dân vùng này bị nhiễm mặn khoảng 1 tháng qua. Nghiêm trọng hơn là người dân xài nước máy (nước sinh hoạt) cũng bị nhiễm mặn. Nước mặn kéo dài sẽ làm cho dừa bị treo (ra trái ít, nhỏ, chất lượng thấp); cam, chanh, bưởi, quýt bị vàng lá, rụng bông, tỷ lệ đậu trái thấp….”. Tại Hậu Giang, ngành chức năng dự báo, tình hình nắng nóng gay gắt, mặn xâm nhập nội đồng mùa khô năm nay sẽ đe dọa hơn 25.000ha lúa trong tỉnh, ảnh hưởng nặng nhất tập trung ở vụ lúa đông xuân 2014-2015 và diện tích lúa xuân hè, hè thu năm 2015. Thời gian bị ảnh hưởng kéo dài từ giữa tháng 3 đến giữa tháng 4-2015. Đây là thời điểm mà hạn hán và xâm nhập mặn diễn ra gay gắt nhất trong năm. Còn tại Kiên Giang, nước mặn đã xâm nhập sâu vào đất liền với mức độ nghiêm trọng hơn năm trước. Trên sông Cái Lớn, nước mặn đã xâm nhập sâu tới 35km, vào đến huyện Gò Quao. Tại huyện Giồng Riềng, trên sông Cái Bé nước mặn đã xâm nhập sâu 30 km. Trên tuyến kênh Rạch Giá - Long Xuyên nước mặn cũng đã vào sâu 5,5 km…

* Cấp bách ứng phó

Theo Đài Khí tượng Thủy văn Khu vực Nam Bộ, hiện nước mặn đang xâm nhập rất nhanh vào toàn bộ ĐBSCL. Độ mặn trong nước ở mức cao đe dọa làm thoái hóa chất lượng đất, giảm năng suất nông nghiệp, ảnh hưởng đời sống người dân và tăng giá nước sinh hoạt. Hiện mức độ xâm nhập mặn vào sâu khu vực nội đồng dao động ở mức 40 - 60 km. Tỷ lệ nước mặn xâm nhập ở mức từ 1-3 phần nghìn, cá biệt có những nơi lên đến mức 5- 6 phần nghìn. Dự báo mức nhiễm mặn của ĐBSCL gay gắt nhất vào trung tuần tháng 3-2015. Mức nhiễm mặn cao nhất sẽ tập trung ở các tỉnh Kiên Giang, An Giang, Sóc Trăng. Tỉnh Bến Tre có những cửa sông lớn như Cửa Đại, Hàm Luông, Cổ Chiên… nên bị nước mặn xâm nhập khá nhanh, hiện khoảng 50-60km, gồm huyện Ba Tri, Chợ Lách, Châu Thành.

Bình Luận: Ứng phó chủ động Hiện tượng biến đổi khí hậu và nước biển dâng đã được nhiều nhà khoa học cảnh báo: ĐBSCL là vùng chịu ảnh hưởng tiêu cực nhất trong khu vực Đông Nam Á cả về mặt sinh thái, hệ canh tác và cơ cấu xã hội. ĐBSCL chịu sự tác động của hai khối nước lớn là nước sông Mê Công và thủy triều của biển. (Xem tiếp)

Trước tình hình xâm nhập mặn diễn ra gay gắt, vùng ĐBSCL cấp bách triển khai nhiều biện pháp ứng phó. Ông Võ Thành Thưởng, nông dân xã cù lao Hưng Phong, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre, cho biết: “Nhiều người dân trồng dừa, nuôi tôm càng xanh ở đây lường được tình hình nhiễm mặn nguy hiểm nên đã chủ động hàn kín các mặt đập - vốn là cổng dẫn nước vào diện tích sản xuất để trữ nước ngọt lại đủ dùng 1-2 tháng. Thời gian này, khi nào nước kém do nước rút về biển, độ mặn giảm; lượng nước ngọt từ thượng nguồn đổ về nhiều, nông dân chủ động xả bớt nước dơ trong ao vườn cho nước mới vào. Nhờ vậy cây trái ít bị ảnh hưởng, tôm cá trong ao không bị chết…”.

Ông Bùi Thanh Liêm, Trưởng Phòng Nông nghiệp huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre, nhận định: “Nước mặn đã bắt đầu xâm nhập đến vương quốc cây ăn trái đặc sản, hoa kiểng, cây giống của tỉnh với quy mô gần 10.000 ha. Dự đoán được tình hình, ngành nông nghiệp huyện kết hợp chính quyền địa phương thực hiện nghiêm việc gia cố hệ thống thủy lợi, cống đập ngăn mặn; khuyến cáo người dân chủ động tích trữ nước ngọt phục vụ sản xuất. Hiện việc theo dõi, đo độ mặn diễn ra hằng ngày để kịp thời thông báo cho người dân chủ động điều tiết sản xuất”. Trong khi đó, tại Trà Vinh, toàn bộ hệ thống cống đập ngăn mặn được đóng kín để trữ ngọt phục vụ sản xuất, bên ngoài cống nước đang bị nhiễm mặn với nồng độ cao… “Ngành nông nghiệp phối hợp cùng Công ty Khai thác công trình thủy lợi Trà Vinh kiểm soát chặt chẽ và điều tiết nước tại các cống đầu mối, nhằm đảm bảo lượng nước phục vụ sản xuất cho người dân”- Giám đốc Sở NN&PTNT Trà Vinh Trần Trung Hiền nói.

UBND tỉnh An Giang có văn bản yêu cầu các địa phương, các đơn vị hữu quan triển khai kế hoạch phòng, chống hạn hán và xâm nhập mặn, bảo đảm cấp nước cho sản xuất nông nghiệp vụ đông xuân năm 2014-2015. Theo đó, việc nạo vét hệ thống kênh mương, cửa vào các cống lấy nước, trạm bơm tưới, khơi thông dòng chảy, đảm bảo đủ điều kiện dẫn nước thông thoáng từ đầu mối tới mặt ruộng, tận dụng mọi nguồn nước phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt. Vận hành hợp lý các công trình cống, bọng để điều tiết, trữ nước vào kênh rạch tạo nguồn để đảm bảo đủ nguồn nước phục vụ cho sản xuất nông nghiệp… Lãnh đạo tỉnh Hậu Giang chỉ đạo các địa phương cấp bách kiểm tra lại hệ thống đê bao, cống bọng, các trạm bơm điện, nâng cấp, sửa chữa nhằm trữ nước ngọt trên đồng, ngăn nước mặn xâm nhập, bảo vệ tốt cho sản xuất lúa. Đồng thời, sẵn sàng nhân lực, vật lực để đắp các đập thời vụ khi độ mặn ở các tuyến sông, kênh lớn vượt trên 2‰, ngăn tất cả các dòng kênh vào đồng ở các khu vực bị nhiễm mặn…

Bài, ảnh: Huy Thanh