Hệ thống ruột của chúng ta có nhiệm vụ hấp thu nước và chất dinh dưỡng để nuôi cơ thể. Khi có “vật lạ” nào đó, ruột có thể từ chối nó bằng cách tiết ra nhiều nước để thải chúng ra ngoài làm cho chúng ta bị tiêu chảy (đi tiêu phân lỏng không thành khuôn, ngày nhiều lần). Tuy nhiên, phần lớn tình trạng tiêu chảy là do tác động của độc tố của thức ăn (nấm độc, hóa chất trừ sâu...) hoặc độc tố của vi sinh vật tác động lên niêm mạc ruột, làm ruột không thể giữ nước được mà còn phải huy động thêm nước trong cơ thể thải ra ngoài làm ta tiêu chảy.

Các nguyên nhân gây bệnh tiêu chảy thường gặp là: Do vi khuẩn như thương hàn, lỵ trực khuẩn; do đơn bào như lỵ amib; do vi rút như vi rút đường ruột hoặc do độc tố như độc tố tụ cầu, nấm, thuốc trừ sâu... Khi đi tiêu chảy, không chỉ chúng ta mất nước mà còn mất thêm chất điện giải - một thành phần quan trọng trong máu của chúng ta. Vì vậy, điều trị tiêu chảy nặng, chúng ta không chỉ uống nước trắng hoặc truyền dịch toàn nước mà phải dùng dung dịch có các chất điện giải này.

Vi khuẩn Vibrio cholera - Nguồn Từ điển bách khoa Britannica  và Ykhoanet.com.

Phòng bệnh tiêu chảy nói chung là phải dùng nguồn nước sạch để rửa rau quả, nấu chín kỹ thức ăn, rửa tay bằng xà phòng, không ăn nấm lạ không biết rõ có ăn được không, không ăn đồ ôi thiu, điều trị các mụn nhọt ngoài da, không dùng chung dao thớt cho thực phẩm sống và chín.

Bệnh tiêu chảy do tả có nguyên nhân là vi khuẩn tả (vibrio cholera). Vi khuẩn này có hình dấu phẩy nên còn gọi là phẩy khuẩn tả.

Ở nước ta, Bệnh tả sau một thời gian tạm lắng đã quay trở lại ở nhiều tỉnh phía Bắc và đã xuất hiện ở TP Hồ Chí Minh. Bệnh tả rất nguy hiểm, lây lan nhanh trong cộng đồng do vi khuẩn tả có thể sống nhiều ngày ở ngoài môi trường (phân, nước, sò ốc...). Người đã bị nhiễm tả có thể đào thải phân có chứa vi khuẩn này ra ngoài môi trường nên khả năng bệnh tả lây lan tới TP Cần Thơ là hết sức lớn. Những năm trước, bệnh tả thỉnh thoảng vẫn xảy ra ở các tỉnh ĐBSCL. Bệnh này thường bắt nguồn từ các địa phương thượng nguồn sông Cửu Long theo nhánh sông Tiền hoặc nhánh sông Hậu rồi lan dài ra các tỉnh dọc theo hai nhánh sông ấy. Tại Cần Thơ, vài năm trước cũng đã xảy ra các ca tả lẻ tẻ mà rất khó truy tìm ra nguồn gốc lây lan của nó.

Nguyên nhân chủ yếu khiến bệnh tả lây lan là do nguồn nước bị ô nhiễm bởi phân người bệnh dây lên rau sống, lên dao thớt hoặc thức ăn, nước uống khác. Sau khi ăn, uống thực phẩm bị ô nhiễm khoảng vài ngày thì bệnh nhân sẽ xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Trường hợp nhiễm một số lượng rất nhiều vi khuẩn cùng lúc thì triệu chứng có thể sẽ xuất hiện chỉ vài giờ sau. Thường bệnh nhân tả không đau bụng và không bị sốt trong khi các bệnh tiêu chảy do nguyên nhân khác thì lại thường có sốt và có đau bụng. Tính chất đặc biệt nhất của tả là tiêu chảy nhiều lần (hàng chục lần trong ngày), đi tiêu phân tóe nước với khối lượng rất lớn mỗi lần, làm bệnh nhân mau chóng mất nước và chất điện giải nặng, mau chóng kiệt sức, nếu không kịp bù nước kịp thời thì dễ gây tử vong.

Chẩn đoán bệnh tả phải lấy mẫu phân làm xét nghiệm, người ta còn căn cứ vào tính chất đi tiêu và tính chất phân như trên. Phòng bệnh tả cũng tương tự phòng bệnh tiêu chảy nói chung, tuy nhiên cần đặc biệt lưu ý đến các món có rau sống (như bánh xèo, rau thơm ăn kèm các loại thịt...); tình trạng nhiễm chéo do dùng chung dao thớt cho thực phẩm sống, chín. Theo đó, thực phẩm chín vẫn có thể bị nhiễm vi khuẩn tả do dùng chung dao thớt với thực phẩm sống hoặc dùng chung dao thớt để thái rau thơm, hoặc lây qua nguồn nước, bàn tay nhiễm bẩn.

Việc bảo vệ nguồn nước không bị nhiễm tả do người bệnh thải ra theo đường phân, chất ói, quần áo nhiễm bẩn là rất quan trọng. Vì vậy, bệnh nhân phải được cách ly, quần áo của họ phải được khử trùng bằng hóa chất để khỏi làm vấy bẩn nguồn nước hoặc ít ra phải được ngâm xà phòng trước khi giặt. Tuyệt đối không được dùng phân tươi để bón rau.

Bs.DƯƠNG PHƯỚC LONG
(Trung tâm Y tế Dự phòng TP Cần Thơ)