Chiều cuối tuần, đông đảo người bệnh ngồi quây quần ở Phòng hành chính, khoa Nội tiêu hóa – huyết học, BV Đa khoa Trung ương Cần Thơ họp hội đồng người bệnh. Điều dưỡng Trưởng khoa Nguyễn Thị Bích Lệ sinh hoạt nhiều vấn đề cần quan tâm với thân nhân người bệnh, trong đó có tuyên truyền giáo dục sức khỏe về bệnh lý xơ gan, nguyên nhân, cách điều trị cũng như biện pháp phòng ngừa.

Người dân cần thăm khám sức khỏe định kỳ để tầm soát bệnh.

Bằng lối diễn đạt mộc mạc, đơn giản, "diễn giả" Nguyễn Thị Bích Lệ cung cấp kiến thức dễ hiểu cho thân nhân người bệnh, với mô tả sau: "Lá gan không bệnh là lá gan khỏe mạnh, bề mặt phẳng lì. Còn khi bị xơ, ung thì sần sùi như đá san hô". Vậy các nguyên nhân dẫn đến xơ gan? Nguyên nhân thứ nhất là nghiện rượu. Theo một đề tài nghiên cứu của khoa về giãn vỡ tĩnh mạch thực quản đối với bệnh nhân xơ gan ở tỉnh Bạc Liêu, có đến 60% người xơ gan nghiện rượu. Nguyên nhân thứ hai là viêm gan siêu vi B, C; trong đó, việc sử dụng bơm kim tiêm chung có tỷ lệ lây truyền rất cao. Thứ ba là do thói quen dùng thuốc; một bộ phận lớn người dân có thói quen dùng thuốc không theo toa bác sĩ; Sổ mũi, nhức đầu, đau bụng,… đều tự ý mua thuốc về uống. Thậm chí trước đây có tình trạng người dân vùng sâu, vùng xa, mua thuốc ở ghe hàng hoặc tiệm tạp hóa, trong khi người bán không hề có kiến thức gì về y khoa. Hôm nay uống thuốc này, mai lại uống thuốc kia; việc tự ý mua vài liều thuốc uống mỗi lần rất hại gan. Những người uống thuốc diệt chuột để tự vẫn cũng cực kỳ có hại cho gan; với các loại paracetamol hạ sốt, tổn thương gan cực kỳ. Trường hợp người uống thuốc điều trị lao, ảnh hưởng tế bào gan rất mạnh. Do đó mọi người cần cẩn trọng, phải dùng thuốc theo hướng dẫn của cán bộ y tế".

Những thói quen trên làm suy gan, dẫn đến vàng da; ung thư gan; tăng áp lực đến tĩnh mạch cửa, dẫn đến bệnh nhân ói ra máu đỏ tươi dữ dội, hoặc đi cầu ra máu nhiều; giãn vỡ tĩnh mạch thực quản do bệnh nhân xơ gan. Tuy nhiên, chúng ta có thể dự phòng bằng những cách rất đơn giản: Hạn chế uống rượu bia; xét nghiệm chức năng gan 6 tháng/lần; không dùng bơm kim tiêm chung; không xăm hình; không dùng chung vật dụng vệ sinh cá nhân như bàn chải đánh răng, tăm xỉa răng; quan hệ tình dục an toàn; tiêm ngừa viêm gan siêu vi; sử dụng thuốc theo hướng dẫn bác sĩ. Một thân nhân có em gái bị xơ gan hỏi: "Em tôi không có chồng, không hút thuốc, nghiện rượu, sao lại bị xơ gan?". Điều dưỡng Bích Lệ giải thích: "Có thể bệnh nhân này nhiễm viêm gan siêu vi B, C trước đây rồi; hoặc do nhiều nguyên nhân như: cắt móng tay, xài chung bàn chải, chích chung kim tiêm nên mắc bệnh…".

Theo Điều dưỡng Bích Lệ, thực tế tại Khoa Nội tiêu hóa – huyết học, cứ 100 bệnh nhân nhập viện, có 30 bệnh nhân xơ gan và tỷ lệ này ngày càng tăng. Có 80% bệnh nhân xơ gan đến bệnh viện đã ở giai đoạn muộn, chỉ có thể điều trị kéo dài, vì dấu hiệu xơ gan giai đoạn I, II rất tiềm ẩn. Người bệnh chỉ thấy hơi mệt, ăn uống khó tiêu; rồi tự ý mua thuốc uống, đến khi bệnh trạng trầm trọng như: bụng bự, ói ra máu, mới đến cơ sở y tế. Giai đoạn này gọi là xơ gan giai đoạn mất bù, tức gan bị tổn thương nghiêm trọng. Nếu người bệnh điều trị liên tục, tuân thủ dinh dưỡng, thuốc men, nghỉ ngơi, có thể kéo dài sự sống 10 – 15 năm. Nếu không tuân thủ thì thời gian sống ngắn, chỉ từ 3 tháng. Một trong những thói quen cần nghiêm cấm đối với bệnh nhân xơ gan là không được ăn nội tạng động vật, vì đạm toàn phần ở nội tạng rất cao, bệnh nhân ăn vào buộc gan phải tăng cường chuyển hóa. Một quan niệm sai lầm về dinh dưỡng đối với bệnh nhân xơ gan là ăn gì bổ nấy, ăn gan bổ gan (trích tài liệu chế độ dinh dưỡng cho người bệnh gan). Ngoài ra, bệnh nhân xơ gan không nên dùng thuốc nam, thuốc bắc, vì uống thuốc tùy tiện dẫn đến bệnh nhân suy thận, rối loạn điện giải… nguy cơ dẫn đến tử vong cao. Sau buổi tuyên truyền, thân nhân người bệnh có nhu cầu còn được tặng sách về chế độ dinh dưỡng cho người bệnh gan.

Có thể nói, tuy buổi tuyên truyền sức khỏe về bệnh lý xơ gan của Khoa Nội tiêu hóa – huyết học diễn ra thời gian ngắn nhưng rất bổ ích, thiết thực, bởi hơn ai hết, người bệnh và thân nhân thật sự quan tâm đến vấn đề sức khỏe. Việc cung cấp kiến thức cho người bệnh và thân nhân góp phần nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe để có thể hợp tác tốt hơn với cán bộ y tế, đạt hiệu quả cao trong quá trình điều trị. Hơn thế nữa, đó có thể là những tuyên truyền viên tiềm năng, có thể đem kiến thức được trang bị và tích lũy, truyền đạt đến những người xung quanh.

Bài, ảnh: H. Tiến