Những chiến thuật mới, những công thức mới, lối chơi hiện đại … World Cup Brazil 2014 đang chứng kiến một cuộc cách mạng trong bóng đá.

Trước hết World Cup 2014 đã cho thấy sự xuất hiện một trào lưu huấn luyện viên mới, linh hoạt hơn. Có người cho rằng HLV đội tuyển quốc gia là một người quản lý con người chứ không phải làm việc với các cầu thủ trên sân tập, nên không đặt nặng vấn đề về tuổi tác mà chú trọng về tư duy chiến thuật. Các HLV hiện đại cần có liệu pháp phát huy hết khả năng của từng cầu thủ ở từng vị trí trên sân. Họ theo dõi và yêu cầu các học trò điều chỉnh chiến thuật theo thời điểm, diễn biến trận đấu. Đó là cách một số HLV "giàu năng lượng" như Jorge Sampaoli của Chile, Miguel Herrera của Mexico, Juergen Klinsmann của Mỹ và Joachim Loew của Đức đã làm. Trong khi đó, các huấn luyện viên nhiều kinh nghiệm nhưng không còn đủ linh hoạt để có những thay đổi kịp thời đã thất bại như Roy Hodgson của Anh, Fabio Capello của Nga hay Vincente del Bosque của Tây Ban Nha.

Chiến thuật kiểm soát bóng dựa vào tiki-taka không chết chỉ vì Tây Ban Nha bị loại khỏi World Cup ngay từ vòng bảng. Đó chỉ là kết quả tất yếu từ một nhóm cầu thủ đã mất hết khát vọng chiến thắng và quan trọng là các đối thủ đã có chiến thuật vô hiệu hóa tiki-taka. Tây Ban Nha không có kế hoạch B; khi bị phản công, họ bối rối trong nỗ lực tổ chức lấy lại thế trận. World Cup năm nay đã nâng lối đá phản công lên cấp độ mới. Các cầu thủ nhanh chóng áp sát đối phương, không chừa khoảng trống và thường tổ chức phòng ngự từ xa để ngăn chặn, như trong các trận Đức – Ghana và Mỹ - Bỉ. Các đội bóng tổ chức phản công với tốc độ khó lường và rất mạnh mẽ. Kết luận: không cần tìm cách kiểm soát bóng nhiều, mà đôi khi chỉ cần một vài tình huống phản công hiệu quả để giành chiến thắng như Costa Rica đã làm.

Sử dụng linh hoạt các sơ đồ chiến thuật là cách mà nhiều đội bóng thực hiện tại World Cup năm nay. Đội tuyển Anh thất bại vì họ vận dụng cứng nhắc chỉ một sơ đồ chiến thuật 4-2-3-1. Ngay cả khi có nhiều sơ đồ chiến thuật được đưa ra thì Anh không có cầu thủ để áp dụng. Trong khi đó, nhiều đội bóng như Đức hoặc Chile triển khai đa dạng các sơ đồ chiến thuật 3-5-2 hoặc 4-3-3, vốn không cần tiền đạo. Colombia sử dụng 4-2-3-1 và 4-1-4-1, còn Uruguay là 4-2-2-2.

Có lẽ Louis Van Gaal của Hà Lan là HLV có nhiều phương án thay đổi để thích nghi nhất với mọi đối thủ. Gặp Tây Ban Nha, ông thay đổi đội hình liên tục từ 3-5-2 sang 5-3-2 và Hà Lan đã đánh bại các nhà vô địch 5-1. Gặp đối thủ nguy hiểm Chile, ông Van Gaal cẩn trọng hơn với hàng thủ 5 người trước khi thực hiện 2 sự thay đổi thông minh là đưa Memphis Depay và Leroy Fer – những cầu thủ mạnh mẽ và có khả năng tự tác chiến cao, vào sân để chia cắt hàng thủ đã mệt mỏi của đối phương. Cả 2 đã ghi bàn giúp Hà Lan thắng 2-0.

Bóng đá thế giới cân bằng hơn. Ở giai đoạn vòng đấu bảng, ít nhất có một đội bóng bị xem là "lót đường" để các đội khác lấy điểm. Tuy nhiên, World Cup năm nay hầu hết các trận đấu đều diễn ra không dễ dàng với bất kỳ đội nào. Costa Rica đã có màn trình diễn tuyệt vời vượt qua Ý và Anh, trong khi Algeria vượt qua Nga và buộc Đức phải thi đấu hiệp phụ ở vòng 16 đội. Australia kết thúc ở vị trí chót bảng nhưng đã có những trận đấu làm Chile, Hà Lan vất vả và chỉ thua với tỷ số sát nút, trong khi Iran chỉ chịu thua Argentina ở thời gian bù giờ bởi bàn thắng của Lionel Messi, còn Thụy Sĩ bị khuất phục trong thời gian hiệp phụ vòng 16 đội cũng bởi Messi. Có rất ít đội bóng thi đấu kém và rất ít đội đại bại. Thực tế, đội thua đậm nhất tại World Cup lại là các nhà vô địch Tây Ban Nha. Chỉ có Cameroon, Hàn Quốc và Honduras có thể bị xem là tệ.

Thủ môn làm "máy quét". Manuel Neuer đã thể hiện đẳng cấp tuyệt vời cùng đội tuyển Đức trong trận gặp Algeria theo cách được coi là thủ môn của bóng đá hiện đại. HLV Loew thậm chí gọi Neuer là "libero" của đội bóng và anh là thủ môn của bóng đá tấn công: làm chủ khu vực 16,50m, sẵn sàng lao nhanh ra khỏi vòng cấm để ngăn cản pha bóng phản công của đối phương. Với Neuer, anh không chỉ có những phẩm chất của một cầu thủ phòng ngự mà còn có khả tấn công, phát bóng nhanh. Những pha phát bóng dài chính xác của Neuer không ít lần giúp Andre Schuerrle một chọi một với hậu vệ Algeria. Neuer không phải là duy nhất, thủ môn Hugo Lloris của Pháp cũng gây ấn tượng tại World Cup dù chơi nguyên tắc hơn.

NGUYỄN MINH