Tranh chấp tiêu dùng trên nền tảng số, liên tỉnh cho thấy yêu cầu rõ đầu mối giải quyết, trách nhiệm phối hợp, nguồn lực thực thi. Phân cấp chỉ ý nghĩa khi quyền người tiêu dùng được bảo vệ đến cùng.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng phát biểu giải trình ý kiến đại biểu. (Ảnh: TTXVN)

Điểm nghẽn trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ ở việc tiếp nhận hay xử lý khiếu nại, mà còn ở trách nhiệm giải quyết khi vụ việc vượt khỏi địa giới địa phương. Nếu hồ sơ phải chuyển qua nhiều cơ quan mà không có đầu mối theo dõi đến cùng, người tiêu dùng vẫn là bên chịu thiệt, dù thủ tục đã được phân cấp hay số hóa.

Tại phiên thảo luận ở hội trường ngày 28/10 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm chuyển hồ sơ và cơ chế phối hợp giữa các cấp, nhất là với tranh chấp liên tỉnh, giao dịch trên nền tảng số. Vấn đề đặt ra là phân cấp phải đi liền với trách nhiệm giải quyết thực chất, tránh để người dân và doanh nghiệp rơi vào khoảng trống pháp lý.

Phân cấp rõ đầu mối, không đẩy trách nhiệm

Góp ý các nội dung sửa đổi liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng và hoạt động thương mại trên môi trường số, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) cho rằng người tiêu dùng thường ở thế yếu khi tham gia các giao dịch sử dụng hợp đồng điện tử, điều kiện giao dịch soạn sẵn, ít có khả năng thương lượng. Những điều khoản về gia hạn tự động, hủy dịch vụ, xử lý dữ liệu hay trách nhiệm bồi thường có thể gây bất lợi nếu không được kiểm soát hiệu quả.

Đại biểu đề nghị tăng cường hậu kiểm theo mức độ rủi ro để kịp thời phát hiện, xử lý các điều khoản bất lợi, thay vì mở rộng những thủ tục đăng ký hợp đồng theo mẫu không cần thiết. Với tranh chấp trên nền tảng số, khi người mua, người bán và đơn vị vận hành có thể ở những địa phương khác nhau, yêu cầu quan trọng hơn cả là xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn kiến nghị: “Đối với tranh chấp trên nền tảng số, người mua, người bán và đơn vị vận hành nền tảng thường ở các địa phương khác nhau. Cần quy định rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm chuyển hồ sơ và cơ chế phối hợp giữa cấp xã, cấp tỉnh để tránh đùn đẩy, kéo dài. Hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng phải được đo bằng thiệt hại được giải quyết thực chất, không phải bằng số thủ tục hay số đầu mối đã được phân cấp.”

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn. (Ảnh: TTXVN)

Cùng quan tâm đến trách nhiệm xử lý các vụ việc vượt phạm vi một địa phương, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng), ghi nhận dự thảo đã chỉnh lý theo hướng làm rõ trách nhiệm của cấp xã, cấp tỉnh trong hỗ trợ thương lượng, đồng thời quy định cụ thể hơn thời hạn chuyển yêu cầu đến doanh nghiệp và thời hạn thương lượng.

Tuy nhiên, theo đại biểu, quy định rõ trách nhiệm ở từng cấp vẫn chưa đủ nếu chưa xác định được cơ quan chủ trì khi vụ việc liên quan nhiều tỉnh, thành phố. Nếu thiếu đầu mối chịu trách nhiệm, hồ sơ có thể bị chuyển qua lại, khiến người dân mất thêm thời gian, công sức trong khi kết quả giải quyết vẫn chưa rõ ràng.

Từ yêu cầu kết nối, liên thông dữ liệu và nâng cao chất lượng dịch vụ công theo định hướng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị bổ sung nguyên tắc người tiêu dùng chỉ phải gửi yêu cầu hỗ trợ một lần. Cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm xác định hoặc chuyển đến cơ quan có thẩm quyền chủ trì, thông báo cho người tiêu dùng và theo dõi kết quả xử lý. Việc luân chuyển hồ sơ giữa các cơ quan không được trở thành lý do buộc người dân nộp lại hồ sơ hoặc kéo dài thời gian giải quyết không cần thiết.

Trao nhiệm vụ phải đi cùng nguồn lực thực thi

Từ góc độ tổ chức thực hiện, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH thành phố Huế), cho rằng việc giao cấp xã tiếp nhận yêu cầu tại địa phương, cấp tỉnh hướng dẫn nghiệp vụ và hỗ trợ thương lượng liên xã cần đi kèm trách nhiệm tập huấn, bố trí nhân lực, kinh phí và hạ tầng. Những vụ việc phức tạp, liên tỉnh hoặc vượt thẩm quyền cũng cần có quy trình chuyển xử lý rõ ràng.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm điều phối của cấp tỉnh, bảo đảm nguồn lực theo phân cấp và ngân sách; đồng thời làm rõ quy trình chuyển vụ việc liên tỉnh đến cơ quan trung ương có thẩm quyền. Theo đại biểu, phân cấp chỉ khả thi khi xác định được đầu mối, nguồn lực và cơ chế chuyển hồ sơ.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu. (Ảnh: TTXVN)

Bên cạnh đó, dự thảo cần được rà soát đồng bộ về thời hiệu, căn cứ tính chế tài, truy xuất hồ sơ, trách nhiệm ủy quyền giám định, điều phối xác minh xuất xứ, thời điểm có hiệu lực và quy định chuyển tiếp. Những nội dung tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý cần được quy định rõ trong luật; quy trình và tiêu chuẩn kỹ thuật có thể giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết.

Cùng đề cập nguy cơ người tiêu dùng phải gửi yêu cầu ở nhiều nơi, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho rằng cần xác định rõ nơi tiếp nhận chính và cách chuyển hồ sơ khi vụ việc liên xã, liên tỉnh hoặc phát sinh trên nền tảng số. Trách nhiệm theo dõi cũng cần được quy định cụ thể trong trường hợp doanh nghiệp không phản hồi, không thương lượng hoặc quá thời hạn.

Theo đại biểu, việc giao nhiệm vụ cho cấp xã phải tương ứng với nhân lực, kinh phí, tập huấn nghiệp vụ và hạ tầng tiếp nhận trực tuyến. Cấp tỉnh cần có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ và xử lý những vụ việc vượt quá khả năng chuyên môn hoặc phạm vi địa bàn của cấp xã. Khi đó, thời hạn được quy định trong luật mới có thể trở thành thời hạn giải quyết trên thực tế, thay vì chỉ là yêu cầu trên giấy.

Đại biểu Dương Khắc Mai. (Ảnh: TTXVN)

Làm rõ trách nhiệm giữa các cấp và cơ quan quản lý

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, dự thảo sửa đổi quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc tạo điều kiện để người tiêu dùng chủ động đồng ý hoặc từ chối sử dụng dữ liệu cá nhân theo từng mục đích riêng biệt; không được ép buộc người tiêu dùng chấp nhận tất cả các mục đích xử lý dữ liệu.

Về hỗ trợ thương lượng, Bộ trưởng cho biết các quy định sửa đổi tại các Điều 56, 57 và 77 đã phân định trách nhiệm theo phạm vi vụ việc: trong một xã thuộc trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã; liên xã thuộc trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; vụ việc liên quan nhiều tỉnh thuộc trách nhiệm của các bộ quản lý theo phân công của luật, trong đó có Bộ Công Thương và các bộ liên quan.

“Như vậy đầu mối là rất rõ ràng. Bộ Công Thương đã và đang đưa Tổng đài thu nhận thông tin vào hoạt động, cũng như tiếp tục phát triển các nền tảng số để tiếp nhận các yêu cầu và tạo thuận lợi cho người dân hạn chế đi lại. Đấy cũng là giải pháp đã thiết kế trong luật và hiện nay, các nội dung này cũng đã được quy định rất rõ trong Luật Thương mại điện tử,” Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tập trung vào ba mục tiêu: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ; tháo gỡ thực chất các điểm nghẽn trong sản xuất, kinh doanh, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Kinh tế và Tài chính cùng các cơ quan liên quan của Quốc hội tiếp thu ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự thảo trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Theo Vietnam+