Trong chuyến đi thực tế tại hai tỉnh Đắk Lắk và Gia Lai vào dịp cuối năm, nhóm phóng viên Báo CAND đã có mặt tại nhiều buôn, làng, gặp gỡ những người đã từng rời quê hương, sống lay lắt nơi đất khách, nay trở về trong sự chở che, đùm bọc của chính quyền và cộng đồng. Nhiều người sau khi trở về đã đứng lên làm lại cuộc đời, vay vốn phát triển kinh tế, chăm chỉ lao động sản xuất, từng bước ổn định sinh kế.

Mỗi phận người là một câu chuyện riêng nhưng đều có chung một bài học đắng cay: “thiên đường” nơi xứ người chỉ là ảo vọng, còn bình yên thật sự chỉ có thể tìm thấy trên chính mảnh đất quê hương mình.

Ông Chuil Kpuih (bìa phải) ở làng Bêtel, xã Ia Hrú, Gia Lai nhớ lại những ngày sống trong cơ cực ở Thái Lan.

Quyết tâm đưa đồng bào thoát khỏi “giấc mơ tị nạn”

Chúng tôi tìm đến buôn Dang, xã Ea Hleo, tỉnh Đắk Lắk - nơi câu chuyện của vợ chồng chị Rơ Âu H Hra vẫn thường được nhắc lại trong các buổi sinh hoạt thôn, buôn như một bài học cảnh tỉnh để không mắc mưu các đối tượng phản động, FULRO lưu vong mà vượt biên hoặc xuất cảnh trốn ở lại nước ngoài. Tin theo lời lừa phỉnh của bọn phản động, tháng 6/2018, Hra đã bán tài sản, ruộng vườn, mang theo 2 con gái nhỏ vượt biên sang Thái Lan với mong muốn được định cư sang nước thứ 3.

Cuộc sống nơi đất khách nhanh chóng phơi bày sự thật phũ phàng. Không giấy tờ tùy thân, chị Hra phải lao động chui lủi, thu nhập bấp bênh. Sau đó, chị gặp và nên duyên với anh Kpă Xuyên – người cũng vừa sang Thái Lan trong hoàn cảnh tương tự. “Tôi lúc đó không có giấy tờ tuỳ thân, nếu được chủ tin tưởng thì còn có việc làm, nếu không thì rất khổ. Cả gia đình tôi phải sống chen chúc trong căn phòng trọ chật hẹp, với giá tiền thuê khoảng 3.000 baht/tháng”, anh KPă Xuyên kể lại.

Từ năm 2023, anh Kpă Xuyên nhiều lần khuyên vợ về Việt Nam, nhưng chị Hra vẫn nuôi hy vọng sang Mỹ để “đổi đời”. Thế nhưng, những lời hứa hẹn về một tương lai giàu sang chưa bao giờ thành hiện thực. Không ít lần, anh Kpă Xuyên muốn hồi hương nhưng lực bất tòng tâm: chi phí quá lớn, lại thêm nỗi sợ khi về nước sẽ bị xử lý. Đúng thời điểm đó, đoàn công tác của Cục An ninh nội địa trực tiếp sang Thái Lan gặp gỡ, giải thích rõ chủ trương, chính sách nhân văn của Đảng, Nhà nước, tháo gỡ tâm lý e ngại, từng bước vận động gia đình anh trở về.

Sau đó, gia đình chị Hra đã viết đơn xin hồi hương. Sau 8 năm lưu lạc nơi đất khách, ngày đặt chân xuống sân bay Nội Bài, anh Kpă Xuyên xúc động rưng rưng. “Tôi mừng lắm. Tôi cảm ơn Đảng, Nhà nước đã mở rộng vòng tay. Giờ có nhà ở, con cái được đến trường, vợ chồng tôi sẽ chăm chỉ làm ăn để ổn định cuộc sống. Những gia đình đã lỡ vượt biên, đừng ở lại nữa, hãy mạnh dạn về nước…”, anh bộc bạch. Với sự hỗ trợ của Công an tỉnh Đắk Lắk và chính quyền địa phương, gia đình chị Hra được mua bảo hiểm y tế, làm lại giấy tờ tùy thân, được hướng dẫn tiếp cận các chính sách an sinh. Gần đây, họ được vay vốn phát triển kinh tế, có điều kiện mua xe cày nhỏ để vận chuyển nông sản, từng bước ổn định sinh kế.

Được quan tâm, sẻ chia để ổn định cuộc sống

Gia đình chị Hra chỉ là một trong nhiều trường hợp hồi hương thời gian qua. Công an tỉnh Đắk Lắk đã chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm chỉ đạo, kịp thời động viên, hỗ trợ số này ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Từ đầu năm 2025 đến nay, Công an tỉnh Đắk Lắk hỗ trợ xây dựng, bàn giao nhà cho 3 hộ DTTS vượt biên hồi hương giúp họ ổn định cuộc sống. Công tác vận động người hồi hương đã có những chuyển biến rất tích cực. Riêng năm 2025, Công an tỉnh Đắk Lắk đã phối hợp các sở, ban, ngành và chính quyền địa phương vận động 16 công dân hồi hương. Đây là năm mà Công an tỉnh đưa về được nhiều nhất những người cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, là điểm sáng trong công tác vận động hồi hương. 

Đến thời điểm hiện tại, lực lượng Công an đã vận động, đưa về nước 72 người DTTS cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan (chủ yếu tập trung ở tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk); tiếp tục vận động, hỗ trợ thủ tục cho 61 trường hợp có nguyện vọng hồi hương.

Có một thực trạng là sau khi bà con trở về thì đa phần không có việc làm, không có nhà ở và đất sản xuất, đời sống bấp bênh. Do nhiều địa phương không còn quỹ đất chung nên việc cấp đất ở, đất sản xuất cho người DTTS hồi hương gặp nhiều khó khăn. Trước tình hình đó, Công an tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai đã tham mưu Thường trực Tỉnh ủy, UBND tỉnh triển khai đồng bộ các chương trình phát triển kinh tế, thực hiện hiệu quả các chính sách y tế, giáo dục, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của đồng bào DTTS trên địa bàn và số người hồi hương, vận động họ không tái hoạt động vượt biên.

Anh H Mẫm, trú tại thôn HLâm, xã Đak Đoa, tỉnh Gia Lai, hồi hương từ Thái Lan vào tháng 9/2025, là một trường hợp như vậy. Trước đây, gia đình anh có cuộc sống ổn định. Nhưng vì tin vào lời hứa hẹn sang Thái Lan sẽ có “việc nhẹ lương cao”, có thể được đi Mỹ định cư, đầu năm 2023, cả gia đình anh đã rời bỏ quê hương, xuất cảnh trái phép sang Thái Lan.

“Chỉ khi sang đó rồi, chúng tôi mới hiểu rằng mình đã sai. Chúng tôi sống trong nỗi lo sợ từng ngày vì không có giấy tờ hợp pháp, sợ cảnh sát Thái Lan kiểm tra, không dám ra ngoài. Con cái không được đến trường, phải quanh quẩn trong nhà trọ chật hẹp. Khi ốm đau cũng không dám đến bệnh viện vì sợ bị bắt. Thậm chí, lúc con gái tôi ở Việt Nam lấy chồng, vợ chồng tôi cũng không thể về vì không có quyền tự do đi lại”, anh H Mẫm thoáng rùng mình khi nhớ lại tháng ngày ở Thái Lan.

Những đêm nhớ quê, anh H Mẫm thường vào mạng xã hội xem những hình ảnh, video về quê hương, thấy xã Đak Đoa ngày càng đổi mới. Cánh đồng Kơ Dơ vào mùa gặt lúa, hái cà phê, ai cũng phấn khởi. “Nhiều đêm xem xong tôi chảy nước mắt vì nhớ nhà, chỉ mong được trở về. Sau gần 3 năm sống chui lủi nơi đất khách, tôi quyết định rời Thái Lan qua Campuchia, trở về Việt Nam. Tháng 9/2025, cả nhà tôi đã về đến Việt Nam. Gia đình tôi gửi lời cảm ơn đến Đảng ủy, UBND và Công an xã Đak Đoa đã quan tâm, giúp đỡ chúng tôi trong những ngày đầu trở về. Gia đình tôi xin hứa sẽ làm ăn chân chính, chấp hành tốt pháp luật, cùng bà con trong thôn HLâm xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp hơn”, anh bộc bạch.

Giờ thì ông Chuil Kpuih (sinh năm 1968), trú tại làng Bêtel, xã Ia Hrú, Gia Lai đã yên tâm khi được trở về với buôn làng mình. Năm 2023, nghe theo lời rủ rê đường mật rằng sang Thái Lan sẽ có công việc thu nhập cao, vợ chồng ông bán hết dê, bò gom được hơn 40 triệu đồng sang Campuchia, rồi tiếp tục vượt biên sang Thái Lan. Thời gian đầu, ông làm thuê tại một trại nuôi ngựa, thu nhập đủ trang trải sinh hoạt. Nhưng không lâu sau thì ông bị mất việc, phải đi nhặt ve chai để mưu sinh.

Gần 2 năm nơi đất khách không có việc làm ổn định, vợ chồng ông phải sống nhờ vào số tiền các con đều đặn gửi từ Việt Nam sang. Cuộc sống vô cùng cơ cực, ngôn ngữ bất đồng, không người thân, ông Chuil Kpuih luôn day dứt, hối hận vì đã rời quê. Khi chính quyền Thái Lan siết chặt quản lý người nhập cư trái phép, ông lại càng mong mỏi được về nước, nhưng không có tiền để về, lại thêm tâm lý e ngại nếu về nước sẽ bị chính quyền xử lý. Nhờ sự hỗ trợ của các con và sự động viên, giúp đỡ của chính quyền địa phương, Công an và người uy tín trong thôn, ông Kpuih đã hồi hương vào tháng 7/2025.

Ngày trở về, sức khỏe ông suy kiệt, cuộc sống khó khăn. Được chính quyền quan tâm hỗ trợ sinh kế, đến nay ông đã dần ổn định cuộc sống với việc nuôi heo, nuôi gà và chăm sóc rẫy cà phê. “Thật may mắn khi tôi đã trở về được quê hương. Tôi không thể quên được quãng thời gian cực khổ ở xứ người. Tôi sẽ không bao giờ rời mảnh đất Gia Lai thân thuộc và những rẫy cà phê bạt ngàn để đi đâu nữa. Đây mới là cuộc sống của tôi, quê hương của tôi. Tôi thường kể cho bà con trong buôn câu chuyện của tôi để cảnh tỉnh bà con không nghe theo lời dụ dỗ sang Thái Lan lao động trái phép, tự huỷ hoại cuộc đời mình và làm khổ các con”, ông Kpuih nói những lời chân thật.

Để những người như ông Kpuih về được buôn làng là cả một quá trình và nỗ lực của lực lượng chức năng. Công an các tỉnh đã phối hợp với các lực lượng, ban, ngành, đoàn thể, Công an cơ sở giúp đỡ bà con có nguyện vọng hồi hương được kịp thời về với gia đình. Để tác động, chuyển hóa, vận động, thuyết phục bà con từ bỏ cuộc sống ở Thái Lan, từ bỏ tư tưởng hướng ngoại, muốn được đi định cư nước thứ ba để quay về là công tác vô cùng khó khăn, phức tạp. Đây là một quá trình kiên trì tuyên truyền, giáo dục bằng những tài liệu, chứng cứ, thông tin, việc làm cụ thể để các trường hợp hồi hương về địa phương thấy được rằng họ đã nhận được sự quan tâm, chia sẻ của cộng đồng, được lực lượng Công an và chính quyền giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi để tái thiết cuộc sống, từ đó tác động mạnh tâm lý số đối tượng hiện đang có tư tưởng lừng chừng trong việc hồi hương.

Tại Đắk Lắk, sau khi vận động các công dân hồi hương về nước, Công an tỉnh đã chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm chỉ đạo, kịp thời động viên, hỗ trợ những người này ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng, nhất là giải quyết về an sinh xã hội. Cụ thể như, đã phân công lực lượng, phương tiện đến sân bay đón người hồi hương; hỗ trợ họ làm lại các giấy tờ cá nhân, mua bảo hiểm xã hội; trao tặng tiền, gạo và các nhu yếu phẩm cần thiết để ổn định cuộc sống ban đầu. Thậm chí, các anh còn hỗ trợ kinh phí cho chị China Mlo học nghề pha chế thức uống, liên hệ các công ty, doanh nghiệp để tạo việc làm cho vợ chồng chị Rơ Âu H Hra; giúp đỡ cho trẻ nhỏ được tiếp tục đi học trên các trường trên địa bàn; hỗ trợ xây dựng nhà ở cho hộ quá khó khăn…

Trao đổi với phóng viên Báo CAND, ông Y Lưng Êban (SN 1960), người có uy tín buôn Ea Mấp, tổ trưởng Tổ bảo vệ ANTT buôn Ea Mấp, xã Quảng Phú, Đắk Lắk cho biết: “Buôn Ea Mấp từng có 3 người bị dụ dỗ, lôi kéo vượt biên sang Thái Lan. Tuy nhiên, khi sang đến Campuchia một thời gian, thay vì tiếp tục sang Thái Lan thì họ đã nhận ra đó là quyết định sai lầm và đã trở về với buôn làng.

Hiện trong buôn còn 1 gia đình đang ở Thái Lan. Giờ có nhóm zalo của buôn nên rất thuận tiện để thông báo, tuyên truyền về chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, đặc biệt những nội dung liên quan sát sườn đến bà con để mọi người nắm được và không vi phạm pháp luật. Thật mừng vì năm 2025, buôn Ea Mấp không xảy ra vụ việc nào về an ninh trật tự. Bà con chấp hành tốt đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước, chăm chỉ làm ăn cải thiện kinh tế. Không có thêm bà con nào dại dột, mù quáng nghe theo những lời dụ dỗ để vượt biên với giấc mơ tìm được việc nhẹ lương cao”.

Bên cạnh đó, cấp uỷ, chính quyền địa phương của các tỉnh Tây Nguyên cũng thường xuyên quan tâm, hỗ trợ ổn định đời sống đối với các trường hợp di cư bất hợp pháp hồi hương, các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn là người DTTS, qua đó giúp họ ổn định cuộc sống, yên tâm lao động sản xuất. Hiện cấp uỷ, chính quyền đang hỗ trợ về nhà ở, bố trí quỹ đất quy hoạch để bố trí đất ở, đất sản xuất đối với các hộ gia đình thiếu đất ở, đất sản xuất, để những người này nhanh chóng ổn định cuộc sống.

Những yêu thương, đùm bọc, bao dung ấy của lực lượng Công an và chính quyền địa phương đã gây xúc động mạnh mẽ cho những người lầm lỗi trở về và bà con nhân dân ở Tây Nguyên. Từ đó, mỗi người dân là một “điểm tựa” lan tỏa, góp phần xóa bỏ những ảo tưởng sai lầm, củng cố niềm tin của đồng bào vào Đảng, Nhà nước và chính sách pháp luật. Hồi hương không chỉ là kết thúc một hành trình lầm lạc, mà còn là sự khởi đầu cho một cuộc sống mới – bền vững, bình yên và đầy hy vọng trên chính mảnh đất quê hương.

Theo T.Hòa – X.Mai – H.Châm (Báo Công an Nhân dân)