Trong hành trình hiện thực hóa khát vọng hùng cường của dân tộc, Đảng ta xác định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là nhiệm vụ cấp bách mà còn là một trong 3 đột phá chiến lược, là “chìa khóa vàng” để mở cửa tương lai, đưa Việt Nam phát triển giàu mạnh, thịnh vượng.

“Kiến thiết cần có nhân tài”

Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam đã chứng minh một chân lý: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”. Kế thừa sâu sắc bài học của tiền nhân, sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm nhiệm vụ trọng dụng, đào tạo, bồi dưỡng nhân tài cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và dựng xây đất nước.

Ngay từ những ngày đầu kiến thiết nền dân chủ cộng hòa, Người đã khẳng định: “Kiến thiết cần có nhân tài. Nhân tài nước ta dù chưa có nhiều lắm nhưng nếu chúng ta khéo lựa chọn, khéo phân phối, khéo dùng thì nhân tài càng ngày càng phát triển, càng thêm nhiều”. Đó không chỉ là lời hiệu triệu mà còn là tầm nhìn chiến lược về một quốc gia tự lực, tự cường, lấy trí tuệ làm điểm tựa để giữ vững độc lập.

Ảnh minh họa: nhandan.vn

Thấm nhuần quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong suốt tiến trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn kiên định mục tiêu kiến tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trải qua 40 năm đổi mới, nguồn nhân lực Việt Nam đã có bước phát triển tích cực, góp phần quan trọng vào việc nâng cao tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước. Tuy nhiên, đứng trước yêu cầu phát triển của đất nước, thực tiễn cũng bộc lộ những hạn chế, Đại hội XIII của Đảng đánh giá: “Chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu phát triển; còn nặng về lý thuyết, nhẹ về thực hành, chưa quan tâm đúng mức đến kỹ năng xã hội, kỹ năng sống và khả năng tự học, kỹ năng sáng tạo”.

Chính vì vậy, Đại hội XIII của Đảng tiếp tục xác định: “Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao; ưu tiên phát triển nguồn nhân lực cho công tác lãnh đạo, quản lý và các lĩnh vực then chốt trên cơ sở nâng cao, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện, cơ bản về chất lượng giáo dục và đào tạo gắn với cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ nhân tài, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao ứng dụng và phát triển mạnh khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo” là một trong 3 đột phá chiến lược.

Đại hội XIII của Đảng cũng đặt ra yêu cầu: “Đào tạo con người theo hướng có đạo đức, kỷ luật, kỷ cương, ý thức trách nhiệm công dân, xã hội; có kỹ năng sống, kỹ năng làm việc, ngoại ngữ, công nghệ thông tin, công nghệ số, tư duy sáng tạo và hội nhập quốc tế (công dân toàn cầu)”. Đây là chủ trương hết sức đúng đắn, thể hiện tư duy, tầm nhìn mới của Đảng ta về phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong thời kỳ mới.

Những cú hích thể chế và chuyển động thực tiễn

Để hiện thực hóa đột phá chiến lược, nhiệm kỳ qua đã chứng kiến những chủ trương, quyết sách lớn của Đảng, Nhà nước, tạo cơ chế, hành lang pháp lý vững chắc cho công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao như: Quyết định số 899/QĐ-TTg ngày 31-7-2023 của Thủ tướng Chính phủ về “Phê duyệt Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng nhân tài đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050”; Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24-11-2023 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII “Về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới”; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia...

Đặc biệt, tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết: “Nhanh chóng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Ban hành cơ chế thu hút nhân tài nói chung, đặc biệt là nhân tài khoa học, công nghệ... với các chính sách hấp dẫn về quốc tịch, thu nhập, nhà ở và môi trường làm việc”.

Thực hiện chủ trương của Đảng về đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, trong nhiệm kỳ qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đặc biệt quan tâm đến công tác này. Trong đó, năm 2025 ghi dấu ấn lịch sử khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22-8-2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Quốc hội thông qua 4 đạo luật quan trọng: Luật Nhà giáo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi). Đây là những cú hích thể chế chưa từng có, giải quyết căn cơ những điểm nghẽn về quản lý, tự chủ và đãi ngộ, tạo hành lang để cụ thể hóa các cơ chế, chính sách triển khai trong toàn ngành trong đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Trong dòng chảy đó, giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp đã có những chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng và hiệu quả. Đổi mới giáo dục đại học gắn với tăng cường tự chủ đã tạo ra động lực mới, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và công bố quốc tế tăng mạnh. Năm 2025, Việt Nam tự hào có 6 đại diện lọt vào Bảng xếp hạng các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu thế giới (QS) gồm: Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Huế, Đại học Duy Tân và Trường Đại học Tôn Đức Thắng.

Cơ cấu đào tạo cũng có sự dịch chuyển tích cực sang các ngành STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học). Các lĩnh vực máy tính, công nghệ thông tin, công nghệ kỹ thuật ở trình độ đại học và sau đại học tăng đáng kể. Nhiều cơ sở giáo dục đã nhanh chóng mở các chuyên ngành chuyên sâu về chip bán dẫn, vi mạch để đón đầu xu thế công nghệ toàn cầu. Những con số biết nói như: Chỉ số phát triển con người (HDI) của Việt Nam năm 2021 đạt 0,703 (xếp thứ 6 khu vực Đông Nam Á); năm 2024, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ là 28,3%, tăng 1,1 điểm phần trăm; tổng nhân lực ngành công nghệ thông tin của Việt Nam năm 2024 đạt 561.000 người... là minh chứng cho sự nỗ lực không ngừng.

Nhìn ra thế giới, sự phát triển bứt phá từ các quốc gia Đông Bắc Á mang lại bài học giá trị về đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Hàn Quốc từ một quốc gia nghèo đói đã vươn lên nhờ chiến lược dự báo nhân sự và đầu tư nguồn lực để bồi dưỡng hàng chục nghìn nhân tài trong lĩnh vực phần mềm, chip bán dẫn và sức khỏe sinh học suốt nhiều thập kỷ. Nhật Bản coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, thiết lập sự hợp tác chặt chẽ giữa chính phủ-doanh nghiệp-viện nghiên cứu để ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Trung Quốc đứng đầu thế giới về số lượng bài báo khoa học và bằng sáng chế nhờ chính sách trọng dụng nhân tài và tận dụng tốt cộng đồng nhà khoa học gốc Hoa ở nước ngoài.

Đối với nước ta, để công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thực sự bứt phá trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, cần những giải pháp mang tính căn cơ. Trong đó, từng cấp, từng ngành cần quyết liệt thể chế hóa các nghị quyết của Đảng và các đạo luật giáo dục vừa được Quốc hội thông qua; cụ thể hóa thành các cơ chế tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ nhân tài thực chất, gắn với trách nhiệm giải trình và công khai, minh bạch thông tin. Đổi mới mạnh mẽ mô hình đào tạo, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao ứng dụng khoa học và công nghệ; gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học, sản xuất, kinh doanh và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn, trong đó ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công nghệ cao, đặc biệt là vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số quốc gia; đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao năng lực số. Khẩn trương hoàn thiện cơ sở dữ liệu ngành, triển khai đồng bộ học bạ số, văn bằng số và áp dụng Khung năng lực số cho đội ngũ nhà giáo và người học...

Đầu tư cho nguồn nhân lực chất lượng cao là đầu tư cho sự trường tồn của dân tộc. Với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, chúng ta tin tưởng rằng "nguyên khí quốc gia" sẽ ngày càng hưng thịnh, trở thành nguồn nội sinh mạnh mẽ nhất đưa đất nước rạng rỡ vươn mình trong kỷ nguyên mới.

(còn nữa)

Lê Thành An (Báo Quân đội Nhân dân)