Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 6-8, Quốc hội thảo luận ở tổ về việc thành lập TP Quảng Ninh và TP Bắc Ninh. Bà Tô Ái Vang, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về việc thành lập TP Bắc Ninh.

Đại biểu Tô Ái Vang cơ bản tán thành nội dung thẩm tra tờ trình, đề án về thành lập TP Bắc Ninh, đồng ý với thời điểm có hiệu lực của Nghị quyết về thành lập TP Bắc Ninh là ngày 20-9-2026 để phù hợp với công tác chuẩn bị cũng như đáp ứng nguyện vọng, quyết tâm của cấp ủy và chính quyền địa phương.

Theo đại biểu Tô Ái Vang, việc Quốc hội thông qua Nghị quyết về việc thành lập TP Bắc Ninh không đơn thuần là sự thay đổi về danh xưng hành chính, mà là sự công nhận chính thức của Trung ương Đảng và Quốc hội đối với một tỉnh công nghiệp công nghệ cao, Bắc Ninh đã vươn lên thành trung tâm sản xuất toàn cầu, đóng góp lớn vào ngân sách và kim ngạch xuất khẩu cả nước. Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương giúp Bắc Ninh tối ưu hóa quản lý theo mô hình Chính quyền đô thị. Địa phương chủ động hơn trong quy hoạch, thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới và đầu tư hạ tầng đồng bộ. Bắc Ninh nằm trên hành lang kinh tế Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, việc nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương sẽ tạo lực hấp dẫn mạnh mẽ, lan tỏa động lực phát triển, hỗ trợ các tỉnh lân cận và giảm tải áp lực đô thị cho thủ đô Hà Nội.

Để Nghị quyết đi vào cuộc sống thực chất, đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị tỉnh Bắc Ninh tập trung thực hiện 4 nhóm vấn đề lớn:

1. Bắc Ninh xem xét đặt mục tiêu phát triển thành đô thị văn hóa, sinh thái và thông minh. Cần có chiến lược đầu tư cho việc bảo tồn dân ca Quan họ, hệ thống đình chùa, làng nghề truyền thống và bảo vệ không gian văn hóa Kinh Bắc. Bởi văn hóa là nguồn lực nội sinh: Chính văn hóa Kinh Bắc độc nhất vô nhị mới là thứ giữ chân chuyên gia quốc tế và thu hút du lịch cao cấp, chứ không chỉ là thành phố có nhà máy, khu công nghiệp và những tòa nhà kính, dễ bị hòa tan. Quá trình đô thị hóa nông thôn diễn ra quá nhanh dễ làm mai một các giá trị truyền thống. Vì thế, giữ gìn văn hóa là cách để cân bằng tâm lý xã hội trong một không gian đô thị công nghiệp áp lực cao.

2.  Tỉnh cần chuyển đổi mạnh mẽ sang có sự chọn lọc FDI công nghệ cao, công nghệ xanh; đồng thời xây dựng các cơ chế liên kết, buộc các tập đoàn đa quốc gia phải chuyển giao công nghệ và sử dụng doanh nghiệp phụ trợ nội địa của Bắc Ninh và các tỉnh lân cận. Kinh tế Bắc Ninh hiện phụ thuộc rất lớn vào một vài tập đoàn FDI lớn. Nếu các tập đoàn này dịch chuyển chuỗi cung ứng, kinh tế địa phương sẽ bị tổn thương nghiêm trọng. Phát triển doanh nghiệp nội địa chính là xây dựng tự chủ cho nền kinh tế đô thị. Doanh nghiệp FDI cần một môi trường pháp lý minh bạch, hạ tầng số và hạ tầng logistics đồng bộ khi Bắc Ninh lên thành phố. Đổi lại, họ phải có trách nhiệm đóng góp sâu hơn vào chuỗi giá trị của Việt Nam thay vì chỉ tận dụng nhân công giá rẻ.

3. Phải dịch chuyển trọng tâm chính sách từ "tăng trưởng GDP" sang "nâng cao chỉ số hạnh phúc của người dân". Tỉnh cần đặc biệt ưu tiên quỹ đất và ngân sách để xây dựng nhà ở xã hội cho công nhân, trường học, bệnh viện đạt chuẩn đô thị loại I, và xử lý dứt điểm ô nhiễm môi trường tại các làng nghề, khu công nghiệp. Bởi vì, mục tiêu cao nhất của Đảng và Nhà nước khi thành lập thành phố trực thuộc Trung ương không phải là những con số báo cáo, mà là chất lượng sống thực tế của người dân. Người dân nhường đất cho dự án, cho khu công nghiệp phải được nhận lại cơ hội sinh kế và dịch vụ y tế, giáo dục tốt hơn. Bắc Ninh là tỉnh có mật độ dân số rất cao và lượng lao động nhập cư khổng lồ. Nếu không chăm lo tốt an sinh xã hội, áp lực lên hạ tầng, an ninh trật tự và tệ nạn xã hội sẽ bùng phát, làm giảm đi giá trị của một thành phố đáng sống.

4. Bắc Ninh sau khi lên thành phố trực thuộc Trung ương cần chủ động phối hợp với Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng trong việc quy hoạch giao thông kết nối, chia sẻ nguồn nhân lực và phối hợp xử lý môi trường liên tỉnh (đặc biệt là lưu vực sông Cầu, sông Đuống). Bởi vì, lao động của Bắc Ninh có thể ở Bắc Giang cũ; hàng hóa của Bắc Ninh đi qua Hải Phòng; chuyên gia của Bắc Ninh sống tại Hà Nội. Liên kết vùng giúp tối ưu hóa chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh chung của toàn vùng. Vấn đề ô nhiễm nguồn nước hay ô nhiễm không khí không dừng lại ở ranh giới hành chính của Bắc Ninh. Nếu không có cơ chế liên kết vùng, một mình Bắc Ninh không thể tự giải quyết các thách thức mang tính hệ thống này.

P.V