Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 5-8, Quốc hội thảo luận ở tổ. Bà Tô Ái Vang, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).

Bà Tô Ái Vang, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, phát biểu tại phiên thảo luận ở tổ.

Thứ nhất, tại Khoản 5, Điều 11 quy định “Hưởng thù lao theo vụ việc khi thực hiện hòa giải” 

Theo Thông tư số 56 năm 2023 của Bộ Tài chính, quy định mức thù lao theo vụ việc của hòa giải viên ở cơ sở là 300.000 đồng/vụ việc hoặc tối đa 400.000 đồng/vụ việc khi hòa giải thành. Việc quy định theo một mức chung cho mọi vụ việc, khiến các tranh chấp phức tạp kéo dài nhưng lại có mức thù lao gây bất hợp lý so với những vụ việc đơn giản.

Trong khi giá cả sinh hoạt tăng cao, nhưng mức chi chỉ mang tính hỗ trợ tượng trưng, chưa thu hút hay giữ chân người có uy tín, kinh nghiệm; bên cạnh có những vụ việc hòa giải viên tiến hành hòa giải thành rất nhanh, dễ dàng, góp phần rất lớn dung hòa các mối quan hê gia đình, tình thân, duy trì mối quan hệ tình làng nghĩa xóm, góp phần phát huy tinh thần đại đoàn kết toàn dân, giữ gìn an ninh trật tự và an toàn xã hội. Song cũng có những vụ việc, phải mất rất nhiều công sức, thời gian đi lại để gặp gỡ các bên liên quan tranh chấp, tìm hiểu quy định pháp luật liên quan, tiềm ẩn nhiều nguy cơ rủi ro...

Theo đó, mức chi được thực hiện cho một vụ việc hòa giải, nếu nhiều hòa giải viên cùng hòa giải một vụ thì được tính là một vụ? Ngoài ra, hồ sơ thủ tục thanh toán cho mỗi vụ việc lại mất nhiều thời gian hành chính khiến việc nhận tiền chậm trễ.

Vì thế, dự thảo Luật, xem xét bổ sung thêm đoạn giao Chính phủ quy định khung thù lao theo tỷ lệ % gắn với mức lương cơ sở hoặc phân theo mức độ phức tạp từ đơn giản, trung bình, đến phức tạp. Chính phủ căn cứ Khoản 4, Điều 9 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 “Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do ngân sách cấp đó bảo đảm,…”  tạo điều kiện để địa phương có thể linh hoạt, chủ động trong quá trình triển khai thực hiện Thông tư số 56 năm 2023 của Bộ Tài chính. Kiến nghị, Bộ Tài chính xem xét cắt giảm giấy tờ quyết toán kinh phí.

Thứ hai, tại Khoản 7, Điều 17 quy định kinh phí hoạt động của Tổ hòa giải theo quy định của pháp luật.

Theo Thông tư số 56 năm 2023 của Bộ Tài chính, quy định mức chi hỗ trợ hoạt động của tổ hòa giải, gồm chi mua văn phòng phẩm, sao chụp tài liệu, nước uống phục vụ các cuộc họp của tổ hòa giải là 150.000 đồng/tổ hòa giải/tháng.

Đây là mức chi quá thấp, trong khi mỗi tháng Tổ hòa giải phải gánh nhiều khoản gồm mua văn phòng phẩm, sao chụp tài liệu, giấy in, mực in và nước uống cho các cuộc họp so với giá cả thị trường hiện nay thì không đảm bảo. Trong khi, việc lập chứng từ, hóa đơn cho từng khoản chi nhỏ nhặt hằng tháng làm mất nhiều thời gian của các thành viên tổ hòa giải vốn là người kiêm nhiệm ở cơ sở. Do mức chi hỗ trợ thấp nên gặp khó khăn để động viên được người làm công tác hòa giải nhiệt tình cống hiến.

Vì thế, dự thảo Luật bổ sung 1 khoản giao Chính phủ quy định cụ thể, trong đó Chính phủ xem xét nâng mức chi cho hoạt động ở mỗi tổ hòa giải lên mức phù hợp hơn so với thực tế sinh hoạt phí hiện nay. Kiến nghị, Bộ Tài chính xem xét khoán mức chi thường xuyên hàng quý hoặc hàng năm theo định suất thay vì yêu cầu hóa đơn, chứng từ chi tiết cho từng khoản chi nhỏ.

Thứ ba, tại Khoản 1, Điều 18 Người được mời tham gia hòa giải. Bao gồm: Già làng, Trưởng bản, chức sắc, chức việc; người có uy tín trong dòng họ, ở nơi sinh sống, nơi làm việc; người biết rõ vụ việc; người có trình độ pháp lý, có kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn, kiến thức xã hội, đại diện của cơ quan, tổ chức có liên quan đến vụ việc.

Theo đại biểu, quy định trên thiếu đối tượng cốt lõi của xã hội hiện đại. Cụ thể là Già làng, Trưởng bản, chức sắc, chức việc. Đây là các chức danh mang tính đặc thù chủ yếu ở vùng tôn giáo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Nếu đưa vào điều khoản chung áp dụng cho cả nước mà không tách theo không gian địa lý, sẽ làm giảm tính phổ quát của điều luật, khi áp dụng tại các đô thị lớn hay ở các vùng khác trong cả nước.

Để đáp ứng với yêu cầu của thực tiễn, đại biểu kiến nghị:

1. Dự thảo Luật, xem xét bổ sung đối tượng là Ban quản trị nhà chung cư, Trưởng tầng, Người điều hành group cư dân. Bởi vì, thực tiễn đô thị hóa chứng kiến sự bùng nổ của mô hình nhà chung cư. Các tranh chấp tại đây thường là tiếng ồn, thấm dột, thú cưng, chỗ đậu xe, phí dịch vụ, điện, nước, vệ sinh… có đặc thù rất khác biệt so với vùng nông thôn. Ban quản trị hay người quản lý các hội nhóm cư dân sẽ là những người nắm rõ quy định nội bộ và có tầm ảnh hưởng sát sườn nhất đến các bên tranh chấp tại đô thị.

2. Chuyên gia công nghệ thông tin, Quản trị viên mạng xã hội, các hội nhóm ở xã, phường. Bởi vì, trong thời đại hiện nay, trong các xung đột, có thể xuất phát từ không gian mạng nhưng cũng có thể hòa giải từ không gian mạng nếu khai thác và phát huy đúng giá trị mà không gian mạng mang đến.

3. Luật sư, Luật gia, Trợ giúp viên pháp lý hành nghề tự do tại địa bàn. Bởi vì, họ là những người có công cụ, am hiểu quy trình tố tụng và có thể định hướng cho người dân thấy trước hậu quả pháp lý nếu hòa giải thất bại và phải ra tòa, từ đó thúc đẩy các bên dễ dàng đi đến thỏa thuận..

P.V