Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm luôn là yêu cầu hàng đầu của các mặt hàng nông sản. Trong đó, các sản phẩm rau an toàn (RAT) không là ngoại lệ. Song, làm thế nào để đưa các ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất RAT rộng rãi; làm thế nào cân đối giữa cung và cầu RAT vẫn là vấn đề khá nan giải.

Thời gian qua, một số đề tài nghiên cứu sản xuất RAT do TP Cần Thơ, Trường Đại học Cần Thơ thực hiện đạt kết quả khả quan. Năm 2003, Chi cục Bảo vệ thực vật Cần Thơ đã thực hiện đề tài "Triển khai ứng dụng kỹ thuật sản xuất và nghiên cứu khả năng tiêu thụ RAT ở TP Cần Thơ". Đây được xem là bước khởi đầu trong nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất RAT tại thành phố. Đề tài xây dựng 8 quy trình sản xuất cho 8 loại rau, như: dưa leo, khổ qua, cải ngọt, xà lách… Từ thành công của đề tài, các mô hình và kỹ thuật sản xuất RAT ngày càng được nhân rộng.

Mặc dù bước đầu các dự án đạt được kết quả khả quan, tuy nhiên, trên thực tế việc triển khai ứng dụng những kết quả này vào thực tiễn gặp không ít khó khăn. Diện tích trồng RAT nhỏ lẻ, manh mún nhưng yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm này lại khá phức tạp; vốn để đầu tư và tái đầu tư sản xuất còn thiếu... Người sản xuất không có nơi để tiêu thụ ổn định, giá bán sản phẩm chưa có sự khác biệt giữa rau sản xuất theo quy trình an toàn với rau thông thường chưa được chứng nhận, nên chưa kích thích được nông dân tham gia sản xuất theo mô hình an toàn. Trong khi đó, ban chủ nhiệm các hợp tác xã, tổ hợp tác còn hạn chế về năng lực quản lý, tổ chức sản xuất, chưa chủ động liên hệ tìm đầu ra cho sản phẩm. Đa số các vùng trồng rau tập trung chưa thực hiện tốt vấn đề thu hoạch, đóng gói và nhãn mác cho từng loại. PGS.TS Lý Nguyễn Bình, Phó Trưởng khoa Nông nghiệp và Sinh học ứng dụng, Trường Đại học Cần Thơ, cho rằng: Yếu tố trọng yếu, quyết định đầu ra RAT không ổn định là chính bản thân người tiêu dùng trong nước vẫn đang có thói quen sử dụng rau thông thường ở các chợ truyền thống, chỉ có những bộ phận nhỏ người dân mua RAT. Thêm vào đó, các cơ quan chức năng chưa kiểm soát chặt chẽ giữa RAT và rau không rõ nguồn gốc, người tiêu dùng chưa tin tưởng khi sử dụng RAT. Các dự án, đề tài nghiên cứu vẫn còn những hạn chế nhất định, chỉ hỗ trợ bước đầu cho nông hộ. Do đó, để những ứng dụng kỹ thuật này đi vào cuộc sống được áp dụng rộng rãi đòi hỏi chính quyền có sự hỗ trợ về nguồn vốn. Nông dân không có nhiều vốn, họ chỉ đầu tư ở mức độ nhất định. Các địa phương tìm cách kêu gọi nguồn vốn đầu tư trợ lực cho nông dân. Các cơ quan chức năng cần vào cuộc, mạnh tay hơn với những hành vi vi phạm trong sản xuất, tiêu thụ rau kém chất lượng, không rõ nguồn gốc. Khi không có người bán sẽ không có người mua. Sử dụng RAT là xu hướng tất yếu, nhưng nếu để tự nhiên sẽ mất thời gian rất dài để người tiêu dùng chuyển biến về nhận thức. Và khi đó, chúng ta đã chậm một bước. Vì vậy, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền ngay từ bây giờ và thực hiện một cách lâu dài; "mưa dầm thấm đất", không phải ngày một ngày hai. Từ đó, người tiêu dùng dần chuyển đổi thói quen sử dụng rau của mình. Có như vậy, người sản xuất mới an tâm đầu tư thiết bị, máy móc, ứng dụng khoa học vào sản xuất sản phẩm an toàn; người tiêu được sử dụng những sản phẩm an toàn, chất lượng.

Theo ý kiến của nhà khoa học, việc sản xuất RAT không nên chỉ dừng lại ở những hợp tác xã, tổ hợp tác, nhóm hộ nông dân,…điển hình, tiêu biểu mà cần nhân lên quy mô rộng trên cả nước. Trong đó, với những hộ sản xuất rau đưa ra thị trường liên kết thành các nhóm hộ để cùng nhau sản xuất và các cơ quan chức năng trên địa bàn sẽ có chức năng kiểm tra, đánh giá chất lượng sản phẩm. Đồng thời cần có nhãn mác đảm bảo việc truy nguyên nguồn gốc. Vì vậy, xây dựng vùng sản xuất RAT với sự kiểm tra và giám sát của ngành chức năng, tìm thị trường tiêu thụ rau, xây dựng cửa hàng kinh doanh phân phối RAT, tạo thương hiệu cho RAT tại TP Cần Thơ là điều cần thiết. Chỉ khi những sản phẩm RAT khẳng định được uy tín về mẫu mã và chất lượng, tự thân người tiêu dùng sẽ tin dùng và sử dụng sản phẩm thường xuyên hơn…

Bài, ảnh: NGUYÊN BẢO