ĐBSCL - vựa lúa, trái cây, thủy sản lớn nhất cả nước nhưng lại hụt hẫng nguồn nhân lực nên phần nào làm hạn chế sự phát triển kinh tế của vùng. Làm gì để đẩy nhanh tốc độ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, là vấn đề nhiều đại biểu tham dự buổi tọa đàm "Nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế- xã hội và vai trò của Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh (UEH)", do UEH phối hợp với UBND TP Cần Thơ tổ chức ngày 7-8-2015.

Chưa thoát "vùng trũng"

ĐBSCL hiện có 42 trường đại học (ĐH), cao đẳng (CĐ); trong đó có 17 trường ĐH công lập và ngoài công lập, 1 phân hiệu trường ĐH Bình Dương tại Cà Mau. So với năm 2010, toàn vùng tăng 5 trường ĐH, 3 trường CĐ. Về đội ngũ giảng viên, có 7.389 giảng viên cơ hữu đang công tác tại các trường ĐH, CĐ của vùng (tăng 12% so với năm 2013). Giảng viên có trình độ sau ĐH chiếm 52,7% so với tổng số giảng viên của vùng. Quy mô đào tạo hằng năm ở các cấp ĐH, CĐ, sau ĐH khoảng 130 ngàn sinh viên hệ chính quy, 4.260 học viên cao học và 232 nghiên cứu sinh. Về nhân lực y tế, hiện có 332 xã chưa có bác sĩ; 5,1 bác sĩ/ vạn dân, 0,64 dược sĩ/ vạn dân. Ông Võ Trọng Hữu, Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Xã hội, Ban Chỉ đạo (BCĐ) Tây Nam Bộ (TNB), cho biết: Việc đào tạo nguồn nhân lực vùng ĐBSCL có bước phát triển (tỷ lệ tốt nghiệp THPT những năm qua ngang bằng với bình quân chung cả nước), nhưng tỷ lệ sinh viên, bác sĩ trên vạn dân thấp so với bình quân cả nước (đạt 175 sinh viên/ vạn dân, trong khi cả nước là 277 sinh viên; có 5,1 bác sĩ/ vạn dân, trong khi cả nước là 7,5 bác sĩ). Đáng quan ngại là tình trạng mất cân đối nhiều ngành đào tạo ở các trường, đào tạo cung nhiều hơn cầu, sinh viên ra trường không có việc làm khá đông, có ngành lên đến 40%-50%; trong khi đó, cán bộ cơ sở xã phường chỉ 18% có trình độ ĐH. Giảng viên có trình độ sau ĐH, nhất là tiến sĩ ở các trường ĐH, CĐ còn ít;… Nhiều tỉnh ở ĐBSCL thiếu nguồn nhân lực làm hạn chế sự phát triển kinh tế - xã hội các địa phương cũng như của vùng.

Theo ông Mai Văn Nhiều, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Long An, nhân lực của tỉnh phát triển về số lượng nhưng chất lượng chưa cao; tỷ lệ lao động chất lượng cao trong các doanh nghiệp cao hơn tỷ lệ trung bình của tỉnh nhưng nhìn chung còn thấp, từ đó hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ tiên tiến, năng lực nghiên cứu, chưa đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Ông Nhiều nói: "Tỉnh còn thiếu đội ngũ chuyên gia về năng suất, chất lượng, công nghệ; ít cán bộ đầu đàn khoa học kỹ thuật có trình độ cao và đủ năng lực có thể chủ trì các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học cấp nhà nước".

Trường ĐH Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ (tiền thân là Trung tâm ĐH Tại chức Cần Thơ) là một trong các đơn vị ở TP Cần Thơ đang liên kết với Trường ĐH Kinh tế TP Hồ Chí Minh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho TP Cần Thơ và ĐBSCL. Trong ảnh: Thầy trò Trường ĐH Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ trong giờ thực hành.

Tương tự, thời gian qua, tỉnh Bến Tre đã có nhiều chủ trương, chính sách thu hút cán bộ trí thức về địa phương công tác; cũng như chủ động phối hợp với các cơ sở đào tạo trong và ngoài nước, đào tạo nguồn nhân lực cho địa phương. Đến cuối năm 2014, trong tổng số 369.610 lao động qua đào tạo của tỉnh, lao động có trình độ CĐ 7.224 người; ĐH 14.222 người; thạc sĩ, tiến sĩ là 1.016 người. Tuy nhiên, ông Huỳnh Thanh Hiếu, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Bến Tre, thừa nhận: "Xét bình diện chung, đóng góp của lực lượng cán bộ, công chức này có phần chưa tương xứng với tiềm lực hiện có, chưa đáp ứng yêu cầu địa phương".

Tìm giải pháp hữu hiệu

Thời gian qua, Đảng và Chính phủ rất quan tâm tìm giải pháp đưa ĐBSCL thoát khỏi "vùng trũng" giáo dục - đào tạo của cả nước, thể hiện qua việc ban hành Nghị quyết 21 và Kết luận số 28 của Bộ Chính trị liên quan giải pháp phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh, quốc phòng vùng ĐBSCL thời kỳ 2011-2020. Tuy nhiên, nhận định chung của các đại biểu tại buổi tọa đàm, ĐBSCL chưa thoát "vùng trũng" về giáo dục - đào tạo, nhất là hụt hẫng nguồn nhân lực chất lượng cao. Để vực dậy nguồn nhân lực vùng đất "chín rồng", lãnh đạo UBND, trường ĐH, CĐ ở vùng ĐBSCL đã "hiến kế" nhiều giải pháp cụ thể.

Theo ông Võ Trọng Hữu, không nhất thiết mỗi địa phương nào cũng có trường ĐH. Nên chăng tạo điều kiện thuận lợi, có chính sách thu hút các trường ĐH có danh tiếng, đội ngũ giảng viên trình độ và năng lực chuyên môn cao xây dựng phân hiệu tại địa phương hoặc trung tâm vùng; từ đó tạo bước đột phá, nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhanh yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các địa phương và vùng ĐBSCL. Mặt khác, cần phải khẳng định vai trò của TP Cần Thơ, trung tâm ĐBSCL trong việc đào tạo nguồn nhân lực. Theo Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Nguyễn Thanh Dũng, Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị xác định TP Cần Thơ cần "mở rộng quy mô, cơ cấu hợp lý và nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo đồng bộ, chú trọng đào tạo nghề, CĐ, ĐH để đáp ứng nguồn nhân lực chất lượng cho thành phố và các tỉnh trong vùng". Để làm được điều này, thành phố rất cần sự hỗ trợ từ các đơn vị đào tạo cũng như sẵn sàng phối hợp với các trường nói chung, UEH nói riêng nhằm thực hiện các chương trình đào tạo nhân lực cho địa phương. Ông Dũng nói: "Thời gian qua, TP Cần Thơ thực hiện nhiều đề án, chính sách về đào tạo cán bộ có trình độ sau ĐH (như Đề án Cần Thơ 150, chính sách hỗ trợ, khuyến khích nguồn nhân lực của thành phố…). Sắp tới, chúng tôi sẽ tạo điều kiện thuận lợi để UEH mở chi nhánh đào tạo tại TP Cần Thơ".

Theo GS.TS Nguyễn Đông Phong, Hiệu trưởng UEH, nhiều năm qua, UEH có một số chương trình đào tạo trong lĩnh vực kinh tế, kinh doanh, quản lý công và luật, phục vụ nhu cầu nguồn nhân lực cả nước nói chung, ĐBSCL nói riêng. UEH mong muốn phối hợp với BCĐ TNB và các tỉnh, thành thực hiện đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao vùng ĐBSCL. Giáo sư Phong nói: "Để hoạt động đào tạo của trường phù hợp với tình hình thực tế địa phương, chúng tôi muốn ghi nhận ý kiến của từng địa phương về công tác đào tạo, từ đó sẽ xây dựng chương trình đào tạo đặc thù vùng giai đoạn 2016-2020". Song, để thực hiện việc liên kết giữa các trường và địa phương, không thể thiếu vai trò quan trọng của "nhạc trưởng"- BCĐ TNB. Bà Mai Thị Ánh Tuyết, Giám đốc Sở Công thương tỉnh An Giang, cho biết: "Muốn đẩy nhanh tốc độ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho vùng nói chung, tỉnh An Giang nói riêng thì việc tăng cường hợp tác giữa các trường ở TP Hồ Chí Minh và các tỉnh vùng ĐBSCL rất cần thiết. Để làm được điều này, cần có sự vào cuộc của BCĐ TNB để kết nối giữa các địa phương và các trường. Sau buổi tọa đàm, chúng tôi đề xuất với UBND tỉnh An Giang có chương liên kết đào tạo, nghiên cứu khoa học cụ thể giữa tỉnh và UEH thời gian tới".

Phát biểu tại buổi tọa đàm, ông Dương Quốc Xuân, Phó Trưởng Ban BCĐ TNB nhấn mạnh: "Sau 40 năm thống nhất đất nước, ĐBSCL đã có bước phát triển ở các lĩnh vực, trong đó có giáo dục- đào tạo. Tuy nhiên, ĐBSCL vẫn chưa thoát khỏi "vùng trũng" về giáo dục, hụt hẫng nguồn nhân lực chất lượng cao. Do đó, BCĐ TNB sẵn sàng ủng hộ, tạo mọi điều kiện để các trường nói chung, UEH nói riêng xây dựng chương trình liên kết đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế. Qua đó giúp các địa phương đẩy nhanh tốc độ đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế- xã hội".

Bài, ảnh: B.KIÊN