Giá thành sản xuất tăng, thiếu nguồn giống chất lượng, diễn biến thời tiết phức tạp, hạ tầng thủy lợi phục vụ cho vùng nuôi tôm còn nhiều bất cập… là những thách thức của năm 2010. Theo dự báo của các ngành chuyên môn, những bất cập này sẽ tiếp tục tác động đến vụ nuôi tôm sú 2011 tại vùng ĐBSCL, dù giá cả, thị trường đang diễn tiến theo chiều hướng có lợi cho người nuôi.

Những bất cập

Năm 2010, diện tích nuôi tôm sú toàn vùng ĐBSCL đạt 564.845 ha, chiếm 92% diện tích cả nước, sản lượng 309.275 tấn. Diện tích tập trung phần lớn tại các tỉnh: Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Kiên Giang, Tiền Giang, Long An và Cà Mau. Năm qua, giá tôm diễn biến theo chiều hướng có lợi cho người nuôi, nhưng dịch bệnh mới trên tôm cũng xuất hiện (teo gang tụy) đã làm người nuôi lo ngại. Đồng thời, chính sách hỗ trợ của ngành nông nghiệp đối với người nuôi tôm khi xảy ra dịch bệnh chưa sát với yêu cầu thực tế. Hầu hết công trình hạ tầng thủy lợi phục vụ vùng nuôi tôm ở các địa phương đều thừa hưởng từ dự án thủy lợi nội đồng của cây lúa. Nhiều khu vực nuôi tôm chưa có hệ thống cấp, thoát nước hoàn chỉnh; hệ thống thủy lợi vận hành không đồng bộ, nên dễ xảy ra tranh chấp mặn - ngọt phục vụ nuôi tôm - sản xuất lúa.

Mô hình lúa tôm ở bán đảo Cà Mau.

Ông Châu Công Bằng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tỉnh Cà Mau, nói: “Hạ tầng thủy lợi- đê, sông, biển và hệ thống cung cấp điện chưa được quan tâm đầu tư đúng mức, nên việc phát triển nuôi tôm công nghiệp còn hạn chế. Thêm vào đó, nguồn nhân lực, trang thiết bị phục vụ kiểm tra chất lượng con giống thiếu và yếu. Người nuôi thả giống chưa qua kiểm dịch còn cao, đến 30% diện tích thả nuôi tôm ngoài vùng quy hoạch. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp đến Cà Mau tìm đất xây dựng trại nuôi tôm, cơ sở sản xuất tôm giống với qui mô lớn, nhưng tìm không ra quỹ đất sạch”. Năm 2011, tỉnh Cà mau có kế hoạch nuôi 2.800 ha tôm công nghiệp, theo ông Bằng, nếu hạ tầng (đặc biệt là hệ thống cung cấp điện) không được quan tâm sẽ khó đạt mục tiêu. Tỉnh đã quy hoạch hệ thống thủy lợi với 23 tiểu vùng, số vốn đầu tư lên đến hàng chục ngàn tỉ đồng, nhưng việc mời gọi đầu tư còn nhiều khó khăn. Để con tôm trở thành ngành hàng chiến lược quốc gia, cần giải quyết đồng bộ những bất cập này.

Tỉnh Cà Mau có diện tích nuôi tôm sú chiếm gần 40% diện tích cả nước với 265.000 ha (năm 2010), sản lượng đạt 103.900 tấn, năng suất bình quân 393kg/ha, chỉ tăng 3% so với năm 2009. Trong đó, diện tích nuôi công nghiệp 1.500 ha, quảng canh cải tiến 3.500 ha... với trên 140.000 hộ nuôi tôm. Toàn tỉnh hiện có 32 nhà máy chế biến tôm xuất khẩu, công suất thiết kế 180.000 tấn/năm. Năm 2010, trên 840 trại sản xuất tôm giống toàn tỉnh đã cung ứng ra thị trường 7,8 tỉ post sú các loại, tăng 41% so với năm 2009. Đồng thời, nhập 6,4 tỉ post sú giống và 200 triệu post thẻ chân trắng (tăng 200% so với năm 2009), nhưng tỷ lệ giống đạt chất lượng mới đạt khoảng 70%. Theo ông Châu Công Bằng, môi trường đang bị ô nhiễm nghiêm trọng. Hầu hết các nhà máy chế biến thủy sản, cơ sở sản xuất công nghiệp, nhiên liệu thải từ các tàu khai thác và vận chuyển, nước thải từ các ao, đầm tôm, nhất là đầm tôm bị dịch bệnh... đều trực tiếp xả ra sông rạch mà chưa qua xử lý.

Còn tỉnh Sóc Trăng- địa phương dẫn đầu cả nước về mô hình nuôi tôm công nghiệp với khoảng 25.424ha/48.000ha diện tích tôm sú toàn tỉnh, cũng gặp nhiều khó khăn trong đầu tư hạ tầng vùng nuôi, nhất là nguồn điện cung cấp cho các đầm tôm. Ông Nguyễn Văn Khởi, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Sóc Trăng, cho biết: “Sóc Trăng hiện không có tình trạng bơm agar vào tôm, tỉnh làm rất tốt công tác kiểm tra. Mặt khác, diện tích nuôi công nghiệp khá lớn. Tỉnh đang phấn đấu đến năm 2012 sẽ có thương hiệu tôm Sóc Trăng, còn năm 2011 thực hiện đánh số vùng nuôi và cấp chứng chỉ cho vùng nuôi”. Theo ông Khởi, khó khăn lớn nhất hiện nay là kiểm soát đầu vào, giá thức ăn không ổn định sẽ khó cho người sản xuất. Trong khi hàng rào kỹ thuật ở các nước nhập khẩu ngày càng dày, xây dựng hình ảnh con tôm Việt Nam trên thị trường thế giới còn nhiều hạn chế.

Đưa con tôm thành ngành hàng chiến lược

Nhiều ý kiến cho rằng, kim ngạch xuất khẩu con tôm năm qua đã vượt qua con số 2 tỉ USD, doanh nghiệp và người nuôi đang nỗ lực đưa con tôm trở thành ngành hàng công nghiệp. Tập trung sản xuất công nghiệp, nhưng cứ coi con tôm là nông nghiệp, tất cả các chính sách công nghiệp thì nuôi tôm công nghiệp không được thụ hưởng. Trong khi cả nước đang trong quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn. Do vậy, những chính sách đầu tư, ưu tiên cho công nghiệp thì ngành tôm không được thụ hưởng. Cần xem con tôm là mặt hàng công nghiệp để có mức đầu tư tương xứng hơn.

Vào trung tuần tháng 1-2011, Tổng Cục thủy sản - Bộ NN&PTNT đã tổ chức hội nghị tổng kết sản xuất tôm nước lợ năm 2010 và triển khai kế hoạch 2011 tại TP Cần Thơ. Các đại biểu tham dự hội nghị cùng chung nhận định, giá thức ăn liên tục biến động, người nuôi gặp khó. Diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng tăng và tiềm ẩn nguy cơ lây lan dịch bệnh sang các đầm tôm sú là rất lớn. Năm 2011, kế hoạch nuôi tôm toàn vùng khoảng 640.000 ha. Ông Châu Công Bằng, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Cà Mau cho rằng, Nhà nước hỗ trợ nông dân chi phí kiểm dịch chất lượng con giống, miễn phí cho người dân, nhằm tăng cường chất lượng vùng nuôi và giảm áp lực cho cơ quan quản lý. Bộ NN&PTNT cần ban hành chính sách hỗ trợ phù hợp hơn cho người nuôi tôm khi xảy ra dịch bệnh.

Theo ông Nguyễn Văn Nhiệm, Chủ tịch Hiệp hội Tôm Mỹ Thanh, tỉnh Sóc Trăng, nếu nhà chế biến gặp khó khăn, thì người nuôi tôm càng khó hơn. Nuôi tôm công nghiệp phải đầu tư điện, giao thông cũng không thể thiếu. Tuy nhiên, năm 2011, dự báo điện sẽ thiếu hụt, ngành tôm công nghiệp đối mặt với nhiều thách thức hơn. Tại vùng Vĩnh Châu độ mặn quá cao, không có cách thoát, thủy lợi thì thừa hưởng thủy lợi của nông nghiệp (trồng lúa), cần đầu tư nhiều hơn cho vùng ĐBSCL để có mặt hàng công nghiệp quốc gia.

Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Vũ Văn Tám cho rằng, năm 2011, tôm sú vẫn là đối tượng nuôi chính, các địa phương cần chú trọng đầu tư các công trình thủy lợi cho vùng nuôi trồng thủy sản. Trong khi chưa có dự án ODA, đề nghị các địa phương có dự án do Ngân hàng Thế giới (WB) đầu tư cho các công trình thủy lợi thì lồng ghép vào để làm thủy lợi cho các vùng nuôi thủy sản. Năm 2011, Bộ sẽ ban hành tiêu chí cho vùng nuôi và phấn đấu đánh số 50% cơ sở nuôi tôm nhằm thực hiện truy xuất nguồn gốc để ngành tôm phát triển bền vững hơn.

Bài, ảnh: GIA BẢO