Dù nằm trên đường 30 Tháng 4, nhưng vào hẻm 91 khoảng 300m sẽ thấy những cái ao nước đen kịt, gây ô nhiễm môi trường trầm trọng.

Cùng với đà tăng trưởng kinh tế, phát triển đô thị, ô nhiễm môi trường (ÔNMT) trên địa bàn thành phố báo động. Các ngành, các cấp đã và đang tập trung nhiều giải pháp để khắc phục tình trạng bức xúc này. Tuy nhiên, qua giám sát của Ban Kinh tế và Ngân sách (KT&NS) HĐND thành phố vào giữa tháng 5 vừa qua cho thấy: do việc đầu tư chưa tương xứng, thiếu đồng bộ, thậm chí một vài nơi còn buông lỏng quản lý nên vấn đề ÔNMT và xử lý ÔNMT vẫn còn nhiều bất cập...

Ô nhiễm tràn lan...

Từ chỗ là một con rạch rộng 6-7 m, giờ đây rạch Dinh (khu vực 5, phường Thới Bình, quận Ninh Kiều) chỉ còn là một đường mương thoát nước nhỏ. Lòng rạch cạn queo, nước đen kịt, mùi hôi nồng nặc. Ông Hồ Văn Tài, Phó Trưởng Khu vực 5, phường Thới Bình, cho biết: “Những năm 1980, nước rạch Dinh rộng trong xanh, nhưng do người dân cất nhà lấn ra lòng rạch nên con rạch rộng xưa kia chỉ còn lại dấu tích”. Ở đây, hầu hết nước thải sinh hoạt và không ít rác thải thải trực tiếp xuống lòng rạch nên ÔNMT trầm trọng. Chị Nguyễn Thị Hương Giang, ở cách rạch Dinh một dãy nhà, nói: “Người dân sống ở đây hằng ngày phải đối mặt với mùi hôi nồng nặc, rất khó chịu. Chúng tôi đã kiến nghị đặt cống thoát nước để hạn chế mùi hôi, nhưng chưa được xem xét”. Cách đó không xa, rạch Sơn cũng trong tình trạng tương tự, hai bên bờ, những ngôi nhà kiên cố đua nhau mọc lên, chiếm gần hết lòng rạch. Ông N.V.D, một người dân có nhà trên con rạch này, nói: “Thấy người ta cất mà không có vấn đề gì nên tôi cũng cất theo. Giờ đây, sống trong môi trường bị ô nhiễm, ruồi, muỗi nhiều quá nên lo lắng”. Tình trạng ÔNMT còn diễn ra ở nhiều nơi ở khu vực trung tâm thành phố, như: rạch Tham Tướng, rạch Côn...

Qua giám sát, Ban KT&NS HĐND thành phố nhận thấy: hiện nay lượng chất thải rắn địa bàn thành phố khoảng 800 tấn/ngày. Trong số này, mới chỉ tổ chức thu gom được khoảng 80%, phần còn lại là do người dân “tự xử lý” bằng cách vứt xuống sông, rạch. Đối với loại chất thải này, thành phố cũng mới dừng lại ở khâu thu gom mà chưa được xử lý. Trong khi đó, với khoảng 54.000 tấn phân bón hóa học, 132 tấn thuốc bảo vệ thực vật được người dân sử dụng trong sản xuất nông nghiệp hàng năm và tập quán chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản không xử lý chất thải đang góp phần làm môi trường nước ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng hơn. Bà Nguyễn Thi Giang, Phó Trưởng Ban văn hóa- Xã hội HĐND thành phố, nói: “Qua giám sát thực tế của Ban và phối hợp giám sát với các Ban của HĐND thành phố tại một số địa phương chúng tôi nhận thấy tình trạng ÔNMT khá trầm trọng. Nhiều nơi nguồn nước sinh hoạt của người dân gặp nhiều khó khăn, nhất là những nơi chưa có nước máy sử dụng”.

Còn tại các Khu Công nghiệp tập trung dù có 95% DN có báo cáo và được thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, 85% DN đã xây dựng hệ thống xử lý nước thải đạt loại B... nhưng tình trạng ÔNMT vẫn diễn ra khá phổ biến. Ông Nguyễn Việt Dũng, Phó Ban quản lý Các Khu công nghiệp và Chế xuất (KCN&CX) Cần Thơ, cho biết: “Do hệ thống xử lý nước thải rất tốn kém chi phí vận hành, do vậy nhiều DN không cho vận hành hệ thống xử lý thường xuyên mà chỉ cho vận hành đối phó khi có đoàn kiểm tra đến làm việc”. Năm 2007, KCN&CX phối hợp kiểm tra, xử lý 13 DN vi phạm, phạt 170 triệu đồng và buộc nhiều DN phải xây dựng hệ thống xử lý nước thải...

Theo ông Nguyễn Văn Sử, Phó Giám đốc Sở TN&MT, hạn chế lớn nhất đối với công tác môi trường chính sự phối hợp giữa các đơn vị có liên quan. Thời gian qua, nhiều dự án đầu tư dù chưa có báo cáo đánh giá tác động môi trường, nhưng vẫn được cấp phép đầu tư, dẫn đến việc khắc phục hậu quả sau này rất khó khăn. Một vài địa phương còn đùn đẩy trách nhiệm, buông lỏng quản lý, có tâm lý trông chờ vào ngành TN&MT... Hiện nay, ở mỗi quận, huyện chỉ được bố trí 1 cán bộ chuyên trách về môi trường. Đó là chưa kể, nguồn kinh phí bố trí cho sự nghiệp môi trường rất hạn hẹp, đơn vị được bố trí nhiều nhất như quận Ninh Kiều cũng chỉ dừng lại ở mức 30 triệu đồng/năm. Trong khi đó, theo quy định của pháp luật, hàng năm ngân sách phải dành 1% tổng chi ngân sách để chi cho sự nghiệp môi trường. Trang thiết bị về môi trường không được đầu tư, mua sắm nên việc kiểm tra, xử lý các DN vi phạm gặp nhiều khó khăn.

Xử lý cương quyết các vi phạm

Nhà trên sông rạch là một trong những tác nhân gây ô nhiễm môi trường.

Thành phố đang tập trung đẩy nhanh tiến độ xây dựng Nhà máy xử lý nước thải Hưng Phú để thu gom và xử lý toàn bộ nước thải sinh hoạt của khu vực quận Ninh Kiều và một phần quận Bình Thủy. Một dự án có tác động rất lớn đến đời sống người dân và cải thiện môi trường đô thị là Dự án Nâng cấp đô thị TP Cần Thơ. Giai đoạn 1 của dự án này đã có 62 tuyến hẻm được nâng cấp, hết ngập, nghẹt, ÔNMT. Dự án cũng đã hoàn tất việc nạo vét lòng hồ và đang trong giai đoạn hoàn thiện các hạng mục còn lại của hồ Xáng Thổi, một điểm nóng về ÔNMT trước đây. UBND thành phố cũng chấp thuận chủ trương giao cho Công ty TNHH Cấp, Thoát nước Cần Thơ làm chủ đầu tư dự án nhà máy xử lý nước thải tập trung phục vụ cho Khu công nghiệp Trà Nóc 1 và Trà Nóc 2... Tuy nhiên, bấy nhiêu cũng chưa thấm vào đâu so với nhu cầu đầu tư, để khắc phục tình trạng ÔNMT ngày càng lan rộng chưa có điểm dừng.

Ông La Minh Hồng, đại biểu HĐND thành phố, nói: “ÔNMT đang trở thành vấn đề “nóng” của nhiều địa phương. Phát triển kinh tế là đáng mừng, nhưng chúng ta không thể lơ là đối với công tác bảo vệ môi trường. Tôi đồng tình với ngành TN&MT là sự nghiệp môi trường có liên quan đến nhiều ngành, địa phương nên cần phải có sự phối hợp thực hiện, hạn chế thấp nhất việc ÔNMT”. Còn ông Nguyễn Trung Hiếu, Phó Chủ tịch UBMTTQ Việt Nam TP Cần Thơ, đại biểu HĐND thành phố, cho rằng: “Việc để môi trường bị ô nhiễm tràn lan còn có trách nhiệm của các ngành, địa phương có liên quan, vì thiếu cương quyết trong xử lý vi phạm. Theo tôi, song song với công tác vận động nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, các ngành, địa phương cần phải xử phạt nghiêm minh đối với các nhà máy, xí nghiệp đã và đang gây ÔNMT. Đối với các doanh nghiệp cố tình tránh né, hoặc chỉ cho hoạt động các trạm xử lý nước thải với hình thức đối phó”.

Hiện nay, Sở TN&MT đang trình UBND thành phố đề án thành lập Chi cục Môi trường để tăng cường công tác quản lý Nhà nước và thực hiện pháp luật về môi trường. Ông Nguyễn Văn Sử, Phó Giám đốc Sở TN&MT thành phố, cho biết: “Sắp tới sở sẽ tăng cường công tác kiểm tra, cung cấp thông tin về các DN thường xuyên vi phạm và phối hợp với lực lượng Cảnh sát Môi trường kiên quyết xử lý, truy tố trước pháp luật những DN cố tình vi phạm kéo dài. Phối hợp với các ngành có liên quan kiểm tra và xử lý các hành vi xây dựng lấn chiếm kinh, mương thoát nước... đảm bảo công tác thu gom, quản lý chất thải rắn đạt tiêu chuẩn quy định”.

Về lâu dài, Sở TN&MT đề nghị thành phố tiếp tục xây dựng thêm các nhà máy xử lý chất thải rắn, phấn đấu đến năm 2010 giải quyết cơ bản khối lượng chất thải rắn; đồng thời, xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung cho các khu công nghiệp, bệnh viện, trung tâm y tế... Tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường trong cộng đồng.

Tại buổi giám sát về tình hình thực hiện pháp luật về môi trường ở Sở TN&MT giữa tháng 5 vừa qua, ông Nguyễn Ngọc Minh, Trưởng Ban KT&NS HĐND thành phố, chia sẻ những khó khăn, vướng mắc mà ngành TN&MT gặp phải và khuyến nghị: Trong điều kiện ngân sách còn khó khăn, ngành TN&MT cần phối hợp với các ngành có liên quan nghiên cứu xã hội hóa một số lĩnh vực môi trường, nhằm huy động thêm nguồn lực tham gia đầu tư, bảo vệ môi trường. Mặt khác, các ngành chức năng cũng cần xem xét bố trí vốn để mua sắm trang thiết bị phục vụ việc quan trắc, kiểm tra, xử lý ÔNMT. Ngành TN&MT cần thường xuyên phối hợp với các cơ quan chức năng, nhất là với Cảnh sát Môi trường xử lý các việc vi phạm, đảm bảo pháp luật về môi trường phải được thực hiện nghiêm minh.

Bài, ảnh: QUỐC TRƯỞNG