Trong khi năng suất, sản lượng có dấu hiệu chạm trần thì chi phí đầu vào trong sản xuất nông nghiệp lại không ngừng nhích lên. Để giải quyết “bài toán khó” này giải pháp hữu hiệu được đề xuất là ứng dụng khoa học, kỹ thuật trong toàn bộ chuỗi giá trị nông sản. Đặc biệt, trong xu thế cạnh tranh từ hội nhập kinh tế quốc tế, tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, nông nghiệp ĐBSCL nói chung và TP Cần Thơ nói riêng còn phải quan tâm đến vấn đề minh bạch xuất xứ hàng hóa nông sản, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Tính cấp thiết từ thực tiễn

Ứng dụng phầm mềm truy xuất nguồn gốc điện tử thông qua điện thoại thông minh để truy xuất nguồn gốc nông sản.

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, năm 2018, việc ứng dụng khoa học và công nghệ trong sản xuất nông nghiệp làm tăng sản lượng và đóng góp trên 30% giá trị gia tăng sản xuất nông nghiệp. Các mô hình ứng dụng công nghệ cao trong trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản đã giúp tăng hiệu quả kinh tế từ 10-30%. Điều này góp phần thay đổi tập quán canh tác và nâng cao năng suất, hiệu quả kinh tế nông nghiệp. Mặc dù đạt được nhiều thành quả, song ngành nông nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Đó là sự hạn chế trong khả năng tích tụ đất đai gây cản trở cho ứng dụng công nghệ và đầu tư dài hạn. Thêm vào đó là tình trạng thiếu nhân lực trình độ cao và cơ sở vật chất phục vụ nghiên cứu còn lạc hậu, không đồng bộ; mô hình tăng trưởng hiện nay tập trung về lượng hơn là về chất.

Nhiều ý kiến cho rằng, làn sóng công nghệ mới đã và đang tạo ra các thay đổi mạnh mẽ lên toàn bộ đời sống kinh tế-xã hội nhưng cũng mang tới nguy cơ nông nghiệp đánh mất lợi nhuận vào tay các tập đoàn quốc tế, đặc biệt là các công đoạn có giá trị gia tăng cao như: chế biến, marketing, bán lẻ… Phó Giáo sư Nguyễn Văn Đức, Hội Chăn nuôi Việt Nam, cho biết: Tình trạng chăn nuôi nhỏ lẻ, cộng với sự xuất hiện ngày càng nhiều và diễn biến khó lường của dịch bệnh, khiến ngành chăn nuôi nước ta gặp nhiều khó khăn trong cạnh tranh trên trường quốc tế. Do đó, các bộ ngành hữu quan cần tăng cường vai trò của hệ thống quản lý, đề ra các giải pháp đồng bộ hỗ trợ người nuôi mở rộng quy mô, tập trung nguồn lực để đổi mới công nghệ. Có như vậy mới mong tiết giảm chi phí sản xuất và hạ giá thành sản phẩm, gia tăng năng lực cạnh tranh.

Theo bà Nguyễn Thị Tố Uyên, Giám đốc Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ TP Cần Thơ, thời gian qua, thành phố rất quan tâm, tạo điều kiện để triển khai thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu và dự án ứng dụng công nghệ để tạo ra các nông sản chất lượng, giống cây trồng, vật nuôi cho năng suất cao; ứng dụng công nghệ trong các quy trình xử lý, chế biến, bảo quản nông sản. Tuy nhiên, trong xu thế xuất hiện cạnh tranh mạnh mẽ của hội nhập kinh tế quốc tế, tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, bên cạnh việc áp dụng các quy trình sản xuất mới, ứng dụng công nghệ cao thì vấn đề về quản lý chuỗi sản xuất, truy xuất nguồn gốc sản phẩm phải được quan tâm thực hiện.

Đáp ứng yêu cầu từ thị trường

Nhiều ý kiến cho rằng, hiện nay, người tiêu dùng, các chuỗi phân phối và bán lẻ, người sản xuất, nhà quản lý đều có nhu cầu truy xuất nguồn gốc sản phẩm nông sản. Vì vậy công nghệ này cần được ứng dụng rộng rãi trong thực tế sản xuất, kinh doanh. Bà Phạm Thị Lý, Giám đốc Trung tâm Doanh nghiệp hội nhập và phát triển trực thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, chia sẻ: “Thực tế, nhãn mác gắn trên các sản phẩm chỉ mang tính chất thông báo đến người tiêu dùng nơi sản xuất và đóng gói. Vì vậy, khi áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc, mọi dữ liệu liên quan đến quá trình tạo ra thành phẩm đều được công khai minh bạch. Người tiêu dùng sẽ dễ dàng tra cứu được nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, vận chuyển, kinh doanh... Khi mọi thông tin về sản phẩm được minh bạch, rõ ràng sẽ tạo được sự tin dùng từ phía khách hàng”.

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, sản phẩm chăn nuôi được đánh giá gặp nhiều bất lợi. Vì vậy ngành hàng này cần phải nhanh chóng ứng dụng công nghệ mới, tiên tiến vào quá trình sản xuất, chế biến và phân phối sản phẩm, đặc biệt là phải giải quyết tốt vấn đề về môi trường. Tại Hội nghị Khoa học quốc tế Chăn nuôi và Môi trường lần thứ II năm 2019 (APE 2019) vừa tổ chức tại TP Cần Thơ, Phó Giáo sư Nguyễn Văn Đức, Hội Chăn nuôi Việt Nam, cho biết: “APE 2019 tập trung trao đổi và chia sẻ những định hướng, chiến lược và giới thiệu tiến bộ khoa học kỹ thuật trong và ngoài nước về lĩnh vực chăn nuôi, thú y, môi trường. Theo đó, các vấn đề khoa học trong lĩnh vực chăn nuôi gồm: Di truyền - giống động vật; công nghệ sinh học động vật; chất lượng sản phẩm động vật; khoa học thú y. Các vấn đề môi trường được tập trung thảo luận liên quan đến quản lý và xử lý môi trường trong chăn nuôi; hệ sinh thái nông nghiệp; môi trường và biến đổi khí hậu…”.

Theo nhận định từ các chuyên gia, nông nghiệp thời kỳ 4.0 sẽ thay đổi phương thức quản lý trang trại, doanh nghiệp, hộ gia đình. Từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ đều có thể ứng dụng kỹ thuật số, nhờ đó sẽ giảm công lao động trực tiếp, tiết kiệm vật tư đầu vào, hạ giá thành sản phẩm và đảm bảo an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, chúng ta cần chọn lựa các công nghệ sao cho thiết thực, hiệu quả và phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng, từng hộ sản xuất. Song song đó, phải đẩy mạnh thị trường khoa học và công nghệ; tiếp tục hoàn thiện thể chế chính sách trong chuyển giao công nghệ để việc ứng dụng, chuyển giao công nghệ hiệu quả và dễ dàng hơn. Về phía các địa phương vùng ĐBSCL nói chung và TP Cần Thơ nói riêng cần tạo điều kiện, đóng vai trò kết nối để các kỹ thuật, công nghệ và giống cây trồng, vật nuôi mới đến tay người nông dân.

Bài, ảnh: MỸ THANH