TRÍ VĂN (Tổng hợp)

Phát biểu trong cuộc họp báo với người đồng cấp Albania Edi Rama hôm 6-11, Thủ tướng Ý Giorgia Meloni cho biết nước này sẽ xây dựng 2 trung tâm ở Albania để tiếp nhận những người di cư đang cố gắng tiếp cận bờ biển quốc gia hình chiếc ủng nhằm kiểm soát lượng người di cư tăng gần gấp đôi trong năm nay.

Thủ tướng Ý Meloni (phải) trao đổi văn kiện thỏa thuận nhập cư với người đồng cấp Albania Rama hôm 6-11. Ảnh: CNN

“Chúng tôi đã cùng nhau làm việc để đạt được một thỏa thuận 3 mục tiêu, gồm chống buôn người, ngăn chặn dòng người di cư bất hợp pháp và chỉ tiếp nhận những người thực sự có quyền được quốc tế bảo vệ. Thỏa thuận yêu cầu Albania trao cho Ý quyền sử dụng một số khu vực nhất định trên lãnh thổ của Albania để thành lập các trung tâm quản lý người di cư bất hợp pháp” - Thủ tướng Meloni cho hay.

Theo bà Meloni, các trung tâm ở Albania dự kiến ​​mở cửa vào mùa xuân năm 2024 và ban đầu sẽ tiếp nhận khoảng 3.000 người di cư. Một khi các trung tâm nói trên “đi vào hoạt động hoàn chỉnh”, khoảng 36.000 người di cư có thể được gửi đến Albania mỗi năm. Ước tính, hơn 145.000 người di cư bằng đường biển đến Ý từ đầu năm 2023, tăng mạnh so với con số khoảng 88.000 người năm 2022.

Thủ tướng Meloni ca ngợi thỏa thuận trên như một hình mẫu của châu Âu và là “giải pháp sáng tạo” nhằm kiềm chế sự gia tăng của các chuyến vượt Ðịa Trung Hải từ Bắc Phi. “Tình trạng nhập cư bất bình thường là một hiện tượng mà các thành viên của Liên minh châu Âu (EU) không thể xử lý một mình. Cho nên sự hợp tác giữa các quốc gia thành viên EU và những quốc gia hiện không thuộc EU có thể đóng vai trò quyết định” - bà Meloni nhấn mạnh. Ðáp lại, Thủ tướng Rama cho biết, ông cảm thấy có nghĩa vụ phải giúp đỡ Ý do mối quan hệ đặc biệt giữa 2 nước, vốn được gắn kết bởi sự gần gũi về mặt địa lý và lịch sử.

Ðáng chú ý, 2 trung tâm nói trên sẽ được quản lý dưới quyền tài phán của Ý, làm dấy lên lo ngại về việc áp dụng luật pháp Ý và EU ở một quốc gia không thuộc khối 27 thành viên này.

Thỏa thuận giữa Ý và Albania lặp lại thỏa thuận tranh cãi của Anh về việc gửi hàng ngàn người xin tị nạn đến Rwanda. Theo đó, những người xin tị nạn sẽ được chuyển từ lãnh thổ Anh sang Rwanda trong khi yêu cầu của họ được xem xét. Song, thương vụ đã bị tòa án Anh chặn lại.

Các nhóm nhân quyền cũng như các chính trị gia đối lập đã lên án thỏa thuận trên của Ý. Trong tuyên bố với Kênh truyền hình CNN, Ủy ban Cứu trợ Quốc tế (IRC) cho rằng kế hoạch này “giáng một đòn mạnh hơn nữa vào nguyên tắc đoàn kết của EU”. “Kế hoạch xây dựng các trung tâm tiếp nhận người tị nạn và người xin tị nạn ở Albania của Chính phủ Ý là một minh chứng cho thấy nỗ lực ngăn chặn người dân đến EU, thay vì tạo ra những con đường an toàn và hợp pháp cho những người đang tìm nơi ẩn náu” - Giám đốc IRC Susanna Zanfrini lo ngại. Riccardo Magi, một thủ lĩnh đảng cánh tả, viết trên mạng xã hội X rằng thỏa thuận sẽ tạo nên “nhà tù Guantanamo của Ý”.

Trong khi đó, Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) cũng đưa ra phản ứng. MSF đã so sánh thỏa thuận với các khoản đầu tư ở các quốc gia khác nhằm ngăn chặn người di cư tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn, tránh khỏi chiến tranh, nạn đói và các xung đột khác. MSF bày tỏ quan ngại rằng việc đưa người di cư đến các cảng xa xôi ở Albania sẽ khiến họ gặp nguy hiểm. Các chỉ trích khác nhằm vào Thủ tướng Rama, cho rằng ông muốn “biến Albania thành một trại tị nạn”.

Về phần mình, một phát ngôn viên của Ủy ban châu Âu (EC) cho hay các quốc gia thành viên EU không bị ngăn cấm việc áp dụng các biện pháp theo luật quốc gia nhằm cho phép những người từ nước thứ ba xin tị nạn nhưng điều đó phải được thực hiện mà không gây ảnh hưởng đến việc áp dụng các quy định về tị nạn của EU.

Ý từng tiếp nhận số lượng lớn người Albania nhập cư hồi những năm 1990 và hiện là một trong những nước ủng hộ mạnh mẽ Albania gia nhập  EU. Do đó, ông  Rama cho hay thỏa thuận trên là cách Albania hỗ trợ Ý, giữa lúc bà Meloni không thể ngăn chặn người nhập cư hiệu quả như cam kết tranh cử.