Bài 2: GỠ KHÓ, CHUẨN BỊ CHO GIAI ĐOẠN MỚI

Đến nay, Chương trình xây dựng cụm - tuyến dân cư và nhà ở vùng ngập lũ ĐBSCL đã trễ hẹn so với kế hoạch ban đầu gần 3 năm. Những nguyên nhân chính được Bộ Xây dựng tập hợp: Việc khảo sát, chọn điểm xây dựng đối với một số CDCVL chưa phù hợp, không đảm bảo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và sinh hoạt của người dân. Công tác chuẩn bị đầu tư của các địa phương triển khai còn chậm. Công tác thiết kế chưa có sự đầu tư nghiên cứu sâu, chưa phù hợp với yêu cầu. Nhiều đơn vị tư vấn - thiết kế tính toán không phù hợp với nguồn vốn đầu tư, làm chậm tiến độ thực hiện các dự án... Song, những vấn đề này, đến nay cơ bản đã được giải quyết, các CDCVL vùng ĐBSCL giai đoạn I được đánh giá đã cơ bản hoàn thành. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn phải giải quyết để các CDCVL vùng ĐBSCL thực sự là nơi “an cư, lạc nghiệp” của người dân.

ƯU TIÊN CHO CÁC CÔNG TRÌNH HẠ TẦNG

Bộ Tài chính nhận định, kết quả chương trình cho thấy, mặc dù khối lượng công việc ở các CDCVL đạt khá (99,69%), nhưng mục tiêu cuối cùng là đưa dân vào ở còn đạt thấp (123.446/148.800 hộ dân thuộc đối tượng của chương trình, đạt tỷ lệ 83,4%). Để thực hiện tốt chương trình trong thời gian tới, trước hết các tỉnh, thành ĐBSCL cần xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật đảm bảo đúng tiến độ. Trong đó, đặc biệt ưu tiên việc xây dựng các công trình cấp nước sinh hoạt và hệ thống nước thải ở mức tối thiểu để đảm bảo cuộc sống bình thường và đảm bảo vệ sinh môi trường cho các hộ dân cư.

Vấn đề này, ông Nguyễn Thanh Nguyên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Long An, cho rằng: Do thiếu vốn nên thay vì đầu tư cho công tác xây dựng hạ tầng, các địa phương sử dụng nguồn thu từ việc bán một số nền nhà gây quỹ cho công tác tôn nền. Trong khi đó, nguồn vay xây dựng hạ tầng của Trung ương có lãi suất cao (7,8 - 8,4%/năm), thời gian thu hồi vốn lại ngắn (24-36 tháng) nên các địa phương không đủ quay vòng vốn để trả nợ. Thời gian qua, các địa phương trong tỉnh Long An đã tăng cường thu tiền bán nền để giải ngân cho các hạng mục công trình đang triển khai và chuẩn bị kế hoạch đầu tư hạ tầng trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, nguồn vốn đầu tư này chỉ có thể đầu tư vào việc xây dựng đường, cống thoát nước, cấp điện và cấp nước. Chính vì thế, ông Nguyên kiến nghị Bộ Xây dựng có chương trình hỗ trợ tỉnh Long An cũng như các địa phương khác ở ĐBSCL thực hiện các dự án về môi trường trên các CDCVL, nhất là việc xây dựng các bãi rác.

Chia sẻ vấn đề này, bà Phạm Kim Yên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, đề nghị: “Vốn xây dựng bãi thu gom rác và công trình kè chống sạt lở các CDCVL được vay từ Ngân hàng Phát triển Việt Nam với lãi suất hiện hành; đề nghị Chính phủ nên có quy định lãi suất cụ thể để áp dụng và có chính sách ưu đãi hợp lý để các thành phần kinh tế đầu tư”.

ĐẨY NHANH CÔNG TÁC GIẢI NGÂN

Tổng nguồn vốn thực hiện Chương trình xây dựng cụm - tuyến dân cư và nhà ở vùng ngập lũ ĐBSCL theo kế hoạch là 1.400 tỉ đồng. Trong đó, nguồn vốn từ ngân sách nhà nước là 50%, nguồn vốn từ Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) phải huy động thị trường tham gia 50%. Ông Nguyễn Văn Lý, Phó Tổng Giám đốc NHCSXH, cho biết: “Trong thực tế, NHCSXH rất khó khăn trong việc huy động vốn do nguồn lực tài chính phụ thuộc vào ngân sách nên không có sức cạnh tranh, không thu hút được người gởi tiền... Trong khi đó, 100% dư nợ cho vay của chương trình là dư nợ dài hạn (cho vay 10 năm, chưa kể thời gian gia hạn nợ), NHCSXH chủ yếu huy động nguồn vốn ngắn hạn (dưới 12 tháng) nên rất khó khăn cho việc cân đối nguồn vốn”. Vì lý do này, đến nay, tổng nguồn vốn thực hiện của Chương trình chỉ khoảng 718 tỉ đồng và công tác thực hiện cho vay chỉ đạt khoảng 541,7 tỉ đồng, tương đương 67.848 căn nhà. Theo tính toán của NHCSXH, hiện nay, có khoảng 21.210 hộ dân có nhu cầu vay 196,52 tỉ đồng mua, xây dựng nhà ở các CDCVL. Chính vì thế, NHCSXH đề nghị Chính phủ cho phép hộ dân được bình xét vào CDCVL trong giai đoạn I tiếp tục được vay vốn để được mua nhà trả chậm hoặc tự làm nhà ở trong các CDCVL. Đồng thời, đề nghị vốn vay của chương trình được cân đối từ nguồn ngân sách.

Ưu tiên xây dựng hoàn thành các công trình hạ tầng giúp người dân vùng ngập lũ ĐBSCL an tâm vào ở tại các CDCVL. Trong ảnh: Cụm dân cư vượt lũ ở xã Trung Hưng, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ.

Thực hiện Chương trình xây dựng cụm - tuyến dân cư và nhà ở vùng ngập lũ ĐBSCL, Công ty cổ phần xuất nhập khẩu và xây dựng Việt Nam (VINACONEX) được giao nhiệm vụ đầu tư sản xuất, lắp dựng nhà ở. Vấn đề khó khăn, ông Mai Long, Phó Tổng Giám đốc VINACONEX, cho biết: “Việc hoàn tất các thủ tục giải ngân (ra quyết định giao nền, quyết định danh sách các hộ mua nhà và xét duyệt các hộ dân vào các CDCVL) của các huyện còn rất chậm. Vì thế các đơn vị thi công xây dựng không có vốn để triển khai sản xuất và lắp đặt đồng loạt, cũng như dự trữ nguyên liệu để sản xuất. Nhiều hộ dân do đi làm xa, nhận nhà rồi nhưng chưa đến ở, không ký thủ tục giải ngân. Ngoài ra, giá vật tư (thép, xi măng...) biến động tăng làm giá thành sản xuất tăng, trong khi đó, thời gian giải ngân chậm dẫn đến tăng chi phí lãi vay...”. Theo VINACONEX, cho tới nay, đã có 26.108/26.984 căn nhà đã lắp dựng, bàn giao được thanh toán. Số căn nhà còn lại (có nhà xây dựng xong từ năm 2003-2006) cộng với số lượng nhà đang lắp dựng, tồn kho quy ra khoảng 6,86 tỉ đồng. Trước tình hình này, ông Long đề nghị: “Các địa phương, cấp huyện nên đưa ra các quyết định kịp thời cho hộ dân (quyết định cấp nền, quyết định phê duyệt danh sách hộ dân) để NHCSXH giải ngân nguồn vốn cho hộ dân mua nhà trả chậm”.

Theo quy định của Chính phủ, nhằm ổn định nơi ở cho các hộ dân ở các CDCVL nên trong 10 năm đầu không cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Vì lý do này, người dân không nộp tiền chênh lệch về tiền mua nền nhà. Giải quyết tình trạng này, ông Nguyễn Thanh Nguyên, Phó chủ tịch UBND tỉnh Long An, kiến nghị: “Bộ Xây dựng cho phép cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho dân nhưng ghi rõ trên giấy là không được bán trong vòng 10 năm, ghi rõ số tiền còn nợ vay mua nhà trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Làm như vậy, cũng là để thuận lợi cho công tác quản lý nguồn vốn cho vay, thu hồi nợ vay và khống chế việc mua bán nền nhà trong điều kiện người dân không có nơi ở an toàn trong mùa lũ”.

KIẾN NGHỊ CHO GIAI ĐOẠN MỚI

Ngày 26-8-2008, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 1151/QĐ-TTg về việc phê duyệt bổ sung các dự án đầu tư thuộc (giai đoạn II) Chương trình xây dựng cụm - tuyến dân cư và nhà ở vùng ngập lũ ĐBSCL 2008-2010. Theo đó, tổng số hộ dân được di dời vào các CDCVL đảm bảo trong các bờ bao là 52.365 hộ. Tổng mức đầu tư của giai đoạn này là 2.387 tỉ đồng.

Trên cơ sở rút kinh nghiệm từ giai đoạn I của chương trình, Bộ Xây dựng đề nghị các tỉnh, thành phố vùng ngập lũ ĐBSCL: Triển khai thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư xây dựng các dự án như: tiến hành rà soát các hộ dân thuộc đối tượng quy định, lựa chọn địa điểm các dự án, thực hiện đền bù, giải tỏa, lập và phê duyệt thiết kế - dự toán, tiến hành lựa chọn nhà thầu để thi công... Trong đó, các địa phương cần đặc biệt chú trọng đến công tác quy hoạch, lựa chọn địa điểm xây dựng phù hợp; tổ chức kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện, đảm bảo chất lượng các công trình, không để xảy ra tiêu cực, thất thoát vốn đầu tư.

Về góc độ các địa phương triển khai thực hiện dự án, ông Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cho rằng: “Nên lồng ghép các chương trình, mục tiêu khác nhằm hoàn thiện việc đầu tư hạ tầng kỹ thuật cũng như hạ tầng xã hội khác, tạo điều kiện để CDCVL phát triển. Trung ương nên có hỗ trợ thêm một phần kinh phí cho CDCVL để nâng cấp các công trình hạ tầng kỹ thuật, đầu tư hạ tầng xã hội như: điểm giữ trẻ, chợ, trạm xá...”. Mặt khác, đa số các hộ dân vào ở trên CDCVL là hộ nghèo đi làm thuê, làm mướn không có việc làm ổn định, chưa có chính sách, điều kiện nhằm tạo việc làm tại chỗ để cải thiện cuộc sống. Do vậy, bà Phạm Kim Yên, Phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang, đề nghị: “Cần phải có chính sách đẩy mạnh hướng nghiệp trong CDCVL, từng bước hình thành các tổ sản xuất gần CDCVL để giải quyết lao động cho khu vực này”.

Hiện nay, kết quả tích cực của Chương trình hứa hẹn cho một kết quả khả quan của giai đoạn I và là những kinh nghiệm, bài học quý báu cho các tỉnh, thành vùng ngập lũ ĐBSCL thực hiện thắng lợi giai đoạn II của Chương trình. Hy vọng rằng, với sự nỗ lực của các địa phương hưởng lợi cùng các ngành hữu quan, giải pháp tôn nền vượt lũ, xây dựng nhà ở theo cụm, tuyến dân cư là đúng đắn và còn là triển vọng phát triển bền vững cho các cụm dân cư nông thôn, phù hợp với chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn của Đảng và nhà nước.

Bài, ảnh: HÀ TRIỀU

Phó Thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải yêu cầu: “UBND các tỉnh có trách nhiệm: Xây dựng kế hoạch cụ thể, sắp xếp các dự án theo thứ tự ưu tiên để thực hiện; tổ chức tuyên truyền vận động người dân ủng hộ và tích cực tham gia vào chương trình. Đồng thời, thỏa thuận thống nhất với Bộ NN&PTNT để đảm bảo các dự án thuộc chương trình phù hợp với quy hoạch thủy lợi và quy hoạch thoát lũ chung của vùng. Chỉ đạo tổ chức quản lý thật tốt các dự án đầu tư, đảm bảo an toàn, an ninh, trật tự và vệ sinh môi trường; có biện pháp phòng, chống sạt lở, bảo vệ bờ bao của các cụm, tuyến dân cư. Có giải pháp thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chú trọng phát triển sản xuất, tạo việc làm, xóa đói, giảm nghèo và chống tái nghèo, tiến tới cải thiện một cách vững chắc đời sống nhân dân trong các CDCVL...”. (Thông báo số 283/TP-VPCP)