Bài 1: TẠM AN CƯ NHƯNG CHƯA LẠC NGHIỆP

Sau gần 7 năm triển khai thực hiện, đến nay Chương trình xây dựng cụm - tuyến dân cư và nhà ở vùng ngập lũ ĐBSCL (Chương trình) giai đoạn 2001 – 2007 đã cơ bản hoàn thành những mục tiêu, kế hoạch. Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành chức năng, phần lớn các cụm, tuyến dân cư vùng ngập lũ (CDCVL) vùng ĐBSCL chỉ mới tính chuyện “an cư” nhưng chưa tính chuyện “lạc nghiệp” cho người dân trong vùng thụ hưởng. Đây cũng là vấn đề bức xúc mà người dân và chính quyền các địa phương ĐBSCL đang cần sớm tháo gỡ để phát huy cao nhất hiệu quả Chương trình cụm tuyến dân cư vượt lũ trong thời gian tới.

Chỗ ở tạm yên...

Trước đây, vợ chồng chị Dương Thị Chung và hai đứa con nhỏ phải sống trong một cái chòi lá trên bờ kinh huyện Chơn (ấp Phước Lộc, xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ). Mỗi lần mùa lũ về, chung quanh chòi chỉ có nước và nước. Hai vợ chồng chị phải đi làm thuê, làm mướn, có lúc đi xa cả chục cây số để kiếm sống. Đứa con gái 9 tuổi phải ở nhà trông đứa em chưa đầy 2 tuổi. Chị Chung nhớ lại: “Lúc đó, mỗi lần mưa giông lớn là hai vợ chồng sợ tím tái cả mặt. Lo cho con nhưng đi làm xa quá đâu có về kịp. Chỉ biết “cầu trời” cho hai đứa...”. Đến đầu tháng 10 – 2008, gia đình chị Chung đã vào ở khu dân cư vượt lũ Thạnh Phú, huyện Vĩnh Thạnh, được 2 mùa lũ. Chồng chị vẫn đi làm thuê, còn chị đi bán vé số, đứa con gái lớn thì có điều kiện đến trường. Chị tâm sự: “Được chỗ che mưa, che nắng tươm tất rồi. Nhưng nhiều đêm mưa giông lớn, ám ảnh cảnh xưa giật mình lần mò tìm đứa nhỏ hoài... Nếu không được xét vào đây, không biết gia đình tôi giờ như thế nào”.

Chương trình xây dựng cụm - tuyến dân cư và nhà ở vùng ngập lũ ĐBSCL được triển khai thực hiện theo Quyết định 173/2001/QĐ- TTg, Thủ tướng Chính phủ ký ngày 6-11-2001. Đây là chương trình có ý nghĩa tổng hợp cả về chính trị, kinh tế – xã hội kết hợp với đảm bảo quốc phòng an ninh nên sau gần 7 năm triển khai thực hiện rất được các cấp chính quyền, nhân dân ủng hộ. Theo kết quả tổng hợp từ Bộ Xây dựng, đến nay, các tỉnh, thành phố: Cần Thơ, Long An, Đồng Tháp, Kiên Giang, An Giang, Tiền Giang, Vĩnh Long và Hậu Giang đã hoàn thành cơ bản công tác xây dựng CDCVL. Trong đó, công tác tôn nền, đắp bờ bao khu dân cư có sẵn đạt 99,6%, hoàn thành 742 CDCVL và 72 bờ bao; công tác xây dựng hạ tầng thiết yếu trong các cụm, tuyến dân cư đạt 82% và đã có trên 125.000 hộ dân thuộc đối tượng của chương trình đã vào ở trong các CDCVL.

Về hiệu quả của chương trình, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Phạm Kim Yên cho biết: “Nhiều hộ dân, nhất là hộ nghèo bị đe dọa bởi lũ lụt đã có nhà, có chỗ ở ổn định, trẻ em được đến trường, sinh hoạt cộng đồng dân cư vẫn bình thường kể cả những năm có lũ lớn. Đặc biệt, chính quyền các cấp không còn phải lo sơ tán, cứu đói cho dân trong mỗi mùa lũ, mà thay vào đó là tập trung hướng dẫn người dân thực hiện các mô hình sản xuất khai thác lợi thế trong mùa nước nổi...”.

Nhiều căn nhà trong CDCVL ở ĐBSCL vẫn bỏ hoang dù Chương trình đã kéo dài gần 7 năm. Trong ảnh: Cụm dân cư vượt lũ ở xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ.

Ngoài hiệu quả trên, theo đánh giá của các tỉnh, thành ĐBSCL, việc xây dựng các CDCVL kết hợp với hệ thống giao thông, thủy lợi; kết hợp trung tâm xã, trung tâm đô thị thành hệ thống liên hoàn đã tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư xây dựng và phát huy hiệu quả của những công trình cơ sở hạ tầng, phục vụ tốt cho sản xuất và đời sống của nhân dân. Đặc biệt, tỉnh Đồng Tháp đã hình thành một số CDCVL có tính chất đô thị như: Tân Hội Trung, Mỹ Xương, Phú Điền, Mỹ Đông, Phú Cường, Phú Hiệp, Tân Mỹ... Đây là tiền đề thuận lợi cho việc đẩy nhanh đô thị hóa nông thôn, xây dựng hình thành và phát triển các khu chức năng đô thị mới, góp phần phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.

...Nhưng chưa ổn định

Từ khi triển khai chương trình đến nay, vấn đề thu hút người dân vào ở các CDCVL luôn là mối quan tâm hàng đầu của các ngành hữu quan. Tuy nhiên, trên bình diện chung, có quá nhiều “vấn đề” để người dân không “mặn mà” với các CDCVL. Ông Nguyễn Văn Lý, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng Chính sách Xã hội, nhận định: “Có nơi ban quản lý dự án quá coi trọng việc thực hiện Chương trình nên đã xây dựng khu cụm, tuyến có quy mô hiện đại, dẫn đến giá thành nền vượt sức mua của người dân. Có nơi, do không được quan tâm, CDCVL còn thiếu các điều kiện tối thiểu cho đời sống nên hộ dân chưa nhận nền nhà một cách kịp thời. Ngoài ra, cụm, tuyến dân cư được xây dựng theo mẫu mã, kiểu dáng ít được người dân ưa chuộng, chưa phù hợp với thị hiếu và đời sống của hộ dân. Chính vì thế, nhiều hộ dân tự làm nhà, một ít hộ không nhận nhà hoặc nhận nhà rồi bán lại cho người khác”.

Điển hình như cụm dân cư vượt lũ ở xã Đông Hiệp, huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ đã được xây dựng hoàn chỉnh 194/205 nền quy hoạch và các cấp chính quyền nơi đây đã bố trí đưa người dân vào ở. Tuy nhiên, toàn khu có 1 trạm nước sạch, nhưng hàng trăm hộ dân vẫn sử dụng nước sông để sinh hoạt vì không có tiền đóng để mắc đường ống nước; 26 hộ chưa được gắn đồng hồ điện. Hiện nay, tại đây, một số căn nhà đã xuống cấp, cần phải sửa chữa; rác thải không được thu gom, xử lý đã gây ô nhiễm môi trường... Do không có việc làm, đời sống gặp khó khăn, nên đã có 6 hộ dân trả lại nhà. Hay như tại cụm dân cư xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Thạnh đến thời điểm hiện nay, nhiều ngôi nhà vẫn còn trống hoắc, nhiều nơi lau sậy mọc um tùm gây mất vẻ mỹ quan, người dân không an tâm về an ninh trật tự...

Ông Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, nhìn nhận: “Các công trình hạ tầng phục vụ cho cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải chưa được đầu tư đầy đủ hoặc chưa kết nối với hệ thống mặt bằng hiện có. Ở các cụm dân cư này hệ thống kết nối thoát nước bẩn từ các khu vệ sinh để vào hệ thống chưa phù hợp. Công tác dạy nghề phù hợp với đối tượng ở các cụm dân cư còn nhiều mặt hạn chế, chưa tạo được sự chuyển biến nhằm giải quyết công ăn, việc làm ổn định cho các cụm dân cư vùng lũ”.

Ngoài những vấn đề trên, ông Nguyễn Thế Truyền, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Vĩnh Long, cho biết: “Cơ hội tìm việc làm cho người dân tại các CDCVL rất khó khăn, nhất là đối với những hộ nghèo không có đất sản xuất. Trong khi đó, phải trả nợ vay cho việc mua nền nhà và xây nhà ở, phải trả chi phí sử dụng điện, nước sinh hoạt thậm chí phí thu gom rác thải...”. Vô hình trung, gánh nặng kinh tế lại đè lên người dân khi vào sống tại các CDCVL. Còn ông Trần Phương Nam, Giám đốc Sở Xây dựng Tiền Giang, cho rằng: “Do quen sống rộng rãi với vườn rau, ao cá, khi vào các cụm dân cư vượt lũ người dân phải sống trong điều kiện diện tích bó hẹp nên khó thích ứng, nhất là các hộ dân sống phân tán ngoài đồng”. Đối với tuyến dân cư, ông Trường bày tỏ lo ngại, sau khi khép kín các ô bao, vào mùa lũ sẽ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt và việc đi lại của người dân...

Đây là thực tế chung của các CDCVL ở vùng ĐBSCL và là những hạn yếu ảnh hưởng đến việc thu hút người dân vào ở và bám trụ tại các CDCVL. Xem ra, để hoàn thành giai đoạn I và bước tiếp giai đoạn II của Chương trình, các ngành hữu quan phải nỗ lực lớn để sớm giải quyết những gút mắt, nhất là những vấn đề phát sinh liên quan đến chính sách “an cư, lạc nghiệp” cho người dân.

Bài, ảnh: HÀ TRIỀU

(Còn tiếp 1 kỳ)