Cây Chùm Ngây con nuôi ươm gần 1 năm trên bầu đất tại nhà ông Hai Tròn ở dốc Nhà Bàn (Tịnh Biên-An Giang).

Chùm Ngây (Moringa Oleifera) còn có tên khoa học là Drumstick Bean thuộc cây họ Moringacea, chi này gồm 13 loài cây khác nhau. Cây Chùm Ngây vừa là nguồn dược liệu quý hiếm, vừa là nguồn thực phẩm dinh dưỡng. Do có nhiều công dụng hữu ích nên cây Chùm Ngây được khuyến khích gây trồng ở 80 quốc gia trên thế giới, nhất là các nước nghèo vùng nhiệt đới.

Ở nước ta, cây Chùm Ngây được trồng nhiều tại các tỉnh phía Nam từ Đà Nẵng trở vào. Cây thuộc loài đại mộc có thân cao 5-10m; lá kép màu xanh mốc hình lông chim dài 30-60cm, lá chét hình trứng dài 20cm mọc đối có 6-8 đôi; hoa trắng có cuống giống như trái đậu, mọc thành chùy ở nách và nhiều lông tơ, hoa trổ đến khi thu hạt khoảng ba tháng (từ tháng 11 sang tháng 1 năm sau). Hình dáng quả tương tự các loài cây họ đậu, dạng nang treo có khía rãnh, dài 25-30cm và ngang 2cm, chỗ có hạt hơi gồ lên. Hạt đen tròn có 3 cạnh, lớn cỡ đậu Hòa Lan, thu hái để lâu mất nước gieo không mọc do chất dầu làm chết mầm hạt.

Qua điều tra khảo sát, ngành kiểm lâm An Giang đã phát hiện cây Chùm Ngây ở các vườn rừng vùng đồi núi hai huyện Tri Tôn và Tịnh Biên. Ông Nguyễn Đức Thắng-Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm An Giang, xác nhận: Một số cây Chùm Ngây mọc ở các vườn nhà ven đồi thuộc vùng đông đồng bào dân tộc Khmer cư trú trong tỉnh. Có nơi, nhiều hộ dân trồng cây làm hàng rào mà không biết đó là cây dược liệu quý. Qua việc phát hiện ra cây Chùm Ngây cho thấy sự phong phú của thực vật vùng Bảy Núi, khẳng định hiệu quả công tác 10 năm trồng cây gây rừng trên địa bàn hai huyện miền núi của tỉnh.

Ngành kiểm lâm An Giang đang nỗ lực bảo tồn, thu hạt gieo ươm để nhân giống cây Chùm Ngây gây trồng trên diện rộng. Đồng thời, vận động các nông hộ có trồng cây Chùm Ngây tiếp tục chăm sóc bảo vệ tốt, không vì lợi nhuận trước mắt mà bán đi loài cây dược liệu quý trong khi nhiều nơi đang cần. Trong công tác trồng cây phân tán, nếu vận động mỗi hộ trồng từ 3-5 cây Chùm Ngây trong sân vườn, làm hàng rào hay ranh đất..., cả vùng Bảy Núi sẽ có rừng “cây thần diệu” có giá trị kinh tế. Lúc đó, đời sống kinh tế nông hộ nâng cao nhờ khai thác nguyên liệu bán cho công ty sản xuất dược phẩm. Trước mắt, cây Chùm Ngây vẫn là nguồn cung cấp rau xanh, nông dân lấy lá làm thực phẩm “rau sạch” trong bữa ăn hàng ngày, có ý nghĩa trong việc phòng chống suy dinh dưỡng cho hộ nghèo ở nông thôn. Hiện một số siêu thị lớn có bán đọt non Chùm Ngây đóng gói, giá khoảng 120.000 đồng/kg. Ngành chức năng tỉnh đang chỉ đạo Hạt Kiểm lâm ở hai huyện miền núi chăm sóc bảo vệ một số cây đã điều tra phát hiện, thu hạt gieo ươm nuôi dưỡng cây con trên bầu đất, trồng thêm nhiều cây để nghiên cứu và bảo tồn. Nông dân trong vùng ĐBSCL có nhu cầu xin liên hệ Chi cục Kiểm lâm An Giang (tại TP Long Xuyên) để được hướng dẫn chi tiết những thông tin cần biết.

Giáo sư-Tiến sĩ Nguyễn Văn Luật cho biết: Vào những năm cuối thế kỷ 20, Đại sứ Hoàng gia Anh đã tài trợ cho Viện lúa ĐBSCL nghiên cứu trồng cây Chùm Ngây dùng làm rau xanh và thuốc nam tại Ô Môn và một số tỉnh ở Nam bộ. Giống cây Chùm Ngây đã nghiên cứu được nhập nội từ Ấn Độ, Hà Lan... Giống Chùm Ngây này dễ gieo trồng bằng hạt hoặc giâm cành, giai đoạn cây con trên liếp gieo mọc rất yếu, nên cần nuôi ươm bằng bầu đất trộn phân hữu cơ. Khi cây con cao hơn 6 tấc đem đi trồng, chỉ cần chăm sóc vài tháng cây sống tốt, chịu khô hạn và ít sâu bệnh, mưa ngập úng kéo dài cây con sẽ chết.

Theo tài liệu nghiên cứu khoa học nước ngoài, các bộ phận của cây Chùm Ngây chứa nhiều khoáng chất quan trọng, giàu chất đạm, vitamin C, beta-carotene, acid amin, hoạt chất phenol và một hỗn hợp gồm các chất hiếm như: zeatin, quercetin, alpha-sitosterol, caffeoylquinic acid và kaempferol. Qua phân tích lá và hoa tươi của cây Chùm Ngây có lượng vitamin C cao gấp 7 lần của quả cam; gấp 4 lần lượng calcium và 2 lần lượng protein có trong sữa; hơn 4 lần lượng vitamin A của cà rốt, gấp 3 lần lượng potassium trong trái chuối. Cho thấy Chùm Ngây là cây thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao. Trong y học cổ truyền của nhiều nước vùng Nam Á, cây Chùm Ngây là nguồn dược thảo quan trọng trong việc ngăn ngừa và điều trị nhiều căn bệnh có hiệu quả, kể cả phòng tránh thai. Các bộ phận của cây Chùm Ngây (lá, hoa, thân, vỏ, bộ rễ) có chứa chất hoạt tính kích thích hoạt động của tim và hệ tuần hoàn, chống ung bướu và u xơ tuyến tiền liệt, bảo vệ gan, trị tiểu đường và bệnh kinh phong, giúp lợi tiểu, hạ cholesterol và ổn định huyết áp, chất kháng sinh, chống oxy hóa và nhiễm khuẩn. Trong dân gian còn dùng hoa và lá cây Chùm Ngây làm thuốc nam chữa cảm cúm, dùng lá non nấu canh ăn như rau xanh hoặc phơi khô rồi nghiền thành bột uống thay trà.

Bài, ảnh: THU HỒNG