Tán thành chủ trương đầu tư dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội và điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, thảo luận tại Tổ 3 (Thanh Hóa, Tây Ninh) sáng 6/8, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) đề nghị tiếp tục hoàn thiện các cơ chế thực hiện, xác định rõ tiêu chí huy động nguồn lực xã hội, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật; đồng thời, gắn đầu tư hạ tầng với chuyển giao công nghệ, nội địa hóa và đào tạo nguồn nhân lực đường sắt.

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 3 (Thanh Hóa, Tây Ninh). Ảnh: Lâm Hiển

Làm rõ tiêu chí huy động nguồn lực cho đường Vành đai 5

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh tán thành cao với tờ trình của Chính phủ và cơ bản nhất trí với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính. Đại biểu đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ, Bộ Xây dựng và các địa phương trong việc chuẩn bị hồ sơ hai dự án quan trọng quốc gia trong thời gian ngắn, với khối lượng công việc rất lớn, thể hiện tinh thần khẩn trương, quyết liệt, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Theo đại biểu, cơ sở chính trị đối với Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội đã được xác định rõ. Trong khi đó, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là công trình chiến lược, kết nối một trong những hành lang kinh tế quan trọng bậc nhất của đất nước. Vì vậy, vấn đề cần được quan tâm là tạo hành lang thuận lợi nhất để tổ chức thực hiện các dự án sau khi được Quốc hội thông qua.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Góp ý về hình thức đầu tư dự án đường Vành đai 5, đại biểu cho biết hồ sơ xác định dự án được thực hiện theo hình thức đầu tư công, đồng thời giao cơ quan chủ quản tiếp tục nghiên cứu, ưu tiên huy động nguồn lực theo phương thức đối tác công tư trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng đây là cách tiếp cận thận trọng, hợp lý, vừa bảo đảm dự án được triển khai đúng tiến độ, vừa mở ra khả năng huy động nguồn lực xã hội, qua đó giảm áp lực cho ngân sách Nhà nước. Định hướng ưu tiên phương thức đối tác công tư cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Tuy nhiên, để việc nghiên cứu phương thức đối tác công tư ở bước lập Báo cáo nghiên cứu khả thi đi vào thực chất, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm chỉ đạo xây dựng rõ tiêu chí, nguyên tắc và thời hạn xác định tính khả thi của phương thức này đối với từng dự án thành phần.

Theo đại biểu, nếu không có căn cứ cụ thể, cơ quan chủ quản có thể lúng túng, thậm chí e ngại trách nhiệm khi lựa chọn hình thức đầu tư. Khi đó, phương án đầu tư công có thể được lựa chọn vì thuận tiện hơn, trong khi mục tiêu huy động nguồn lực xã hội khó đạt được như kỳ vọng. Việc xây dựng tiêu chí rõ ràng không chỉ bảo vệ những cán bộ dám quyết định, dám chịu trách nhiệm, mà còn giúp nhà đầu tư yên tâm bỏ chi phí nghiên cứu và tiếp cận dự án.

ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham dự phiên thảo luận tổ. Ảnh: Lâm Hiển

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị xác định rõ tỷ lệ tham gia của ngân sách trung ương và ngân sách từng địa phương, kèm theo cam kết của HĐND các địa phương có tuyến đường đi qua. Với 7 địa phương cùng tham gia dự án, việc thống nhất từ sớm sẽ giúp Chính phủ chủ động trong điều hành, tránh trường hợp địa phương không cân đối được nguồn lực và ngân sách trung ương phải bổ sung thêm.

Đối với 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt Chính phủ đề xuất áp dụng cho dự án đường Vành đai 5, đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng, nhiều cơ chế trong số này đã được Quốc hội cho phép áp dụng và phát huy hiệu quả tại các dự án quan trọng quốc gia trước đây. Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho Chính phủ và các địa phương cũng phù hợp với chủ trương của Đảng trong giai đoạn hiện nay.

Riêng quy định về thẩm quyền điều chỉnh hình thức đầu tư của các dự án thành phần, đại biểu đề nghị tiếp tục nghiên cứu để bảo đảm tính thống nhất về kỹ thuật lập pháp.

Theo đại biểu, dự thảo đang thiết kế hai cơ chế khác nhau. Trong đó, khoản 1 Điều 3 giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét điều chỉnh chủ trương đầu tư và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất; trong khi việc điều chỉnh hình thức đầu tư lại được giao trực tiếp cho Bộ trưởng và Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc kỹ, đồng thời giải trình rõ cơ sở của việc phân định thẩm quyền. Dù lựa chọn phương án nào, nguyên tắc xuyên suốt là phân cấp, phân quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực; tạo cơ sở pháp lý vững chắc để cán bộ yên tâm quyết định, đồng thời thuận lợi cho công tác thanh tra, kiểm toán và quyết toán sau này.

Gắn đầu tư đường sắt với chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực

Góp ý về dự án xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, đại biểu Phan Thị Thùy Linh chia sẻ với những khó khăn của Chính phủ trong quá trình chuẩn bị dự án.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Kể từ khi Quốc hội thông qua Nghị quyết số 187/2025/QH15 về Chủ trương đầu tư dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, bối cảnh triển khai dự án đã có nhiều thay đổi khách quan, bao gồm các chủ trương mới của Trung ương, việc sắp xếp đơn vị hành chính, điều chỉnh quy hoạch, dự báo nhu cầu vận tải tăng cao và yêu cầu nâng cao hiệu quả đầu tư lâu dài.

Đại biểu đánh giá việc chuyển một số đoạn tuyến sang đường đôi ngay từ giai đoạn này và bổ sung các tuyến nhánh kết nối cảng biển là những điều chỉnh có tầm nhìn, giúp tránh tình trạng phải đầu tư lại trong tương lai với chi phí lớn hơn.

Về hình thức văn bản, đại biểu đề nghị Chính phủ nghiên cứu ban hành một nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 187, thay vì chỉ ban hành nghị quyết điều chỉnh.

Theo đại biểu, phạm vi, quy mô, công nghệ, hướng tuyến, tổng mức đầu tư và tiến độ của dự án đều đã có sự thay đổi. Nếu ban hành một nghị quyết điều chỉnh, đồng thời quy định những nội dung còn lại tiếp tục thực hiện theo nghị quyết cũ, sẽ dẫn đến tình trạng tồn tại song song hai văn bản.

ĐBQH tỉnh Tây Ninh tham dự phiên thảo luận tổ. Ảnh: Lâm Hiển

Điều này có thể gây khó khăn trong quá trình tra cứu, tổ chức thực hiện, giám sát, đặc biệt là đối với công tác quyết toán và kiểm toán sau này. Một nghị quyết mới, thống nhất và đầy đủ sẽ tạo thuận lợi hơn cho cơ quan, cán bộ trực tiếp thực hiện, đồng thời bảo đảm an toàn về mặt pháp lý.

Từ góc độ Ủy ban Văn hóa và Xã hội, đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng, với quy mô đầu tư rất lớn của hai dự án, gồm 288.268 tỷ đồng đối với đường Vành đai 5 và 289.339 tỷ đồng đối với tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tổng cộng khoảng 577 nghìn tỷ đồng, mục tiêu đặt ra không nên chỉ dừng lại ở việc xây dựng các công trình hạ tầng. Thông qua quá trình triển khai, các dự án cần góp phần tạo nền móng cho sự phát triển của ngành công nghiệp trong nước và hình thành đội ngũ nhân lực có khả năng làm chủ công nghệ.

Đối với dự án đường sắt, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm bổ sung các cơ chế, chính sách cụ thể về tỷ lệ nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực.

Đại biểu chỉ rõ, hiện nay cả nước mới có một số ít cơ sở đào tạo chuyên ngành đường sắt, quy mô đào tạo còn nhỏ, trong khi chương trình chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ đường sắt hiện đại. Nếu công tác đào tạo được chuẩn bị ngay từ giai đoạn đầu, khi tuyến đường sắt đi vào khai thác, Việt Nam sẽ có đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên vận hành và bảo trì của chính mình.

Việc chủ động nguồn nhân lực sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào chuyên gia nước ngoài, đồng thời tiết kiệm chi phí lớn cho ngân sách nhà nước trong quá trình quản lý, vận hành và bảo dưỡng tuyến đường sắt.

Từ đó, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị Chính phủ nghiên cứu, chỉ đạo xây dựng đề án đào tạo nhân lực đường sắt gắn với tiến độ thực hiện dự án; giao nhiệm vụ cụ thể cho các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và bố trí kinh phí đào tạo ngay trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Theo đại biểu, đây không chỉ là sự chuẩn bị cần thiết để bảo đảm hiệu quả lâu dài của dự án, mà còn thể hiện tinh thần đặt con người vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển.

Đào Cảnh (Báo Đại biểu Nhân dân)