Theo ông Võ Thanh Hùng, Trưởng Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Cần Thơ (BQL các KCX&CN), tình hình thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp (KCN) những năm gần đây gặp nhiều khó khăn. Các KCN Cần Thơ đang thiếu đất sạch cho nhà đầu tư, giá thành “đất sạch” tương đối cao. Để các KCN phát triển bền vững cần có chính sách riêng cho KCN.

Nhiều khó khăn

Bảo vệ môi trường là điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững KCN. Trong ảnh: Nhà máy xử lý nước thải tập trung KCN Trà Nóc giai đoạn 1 đang vận hành thử. Ảnh: MINH HUYỀN

Các khu kinh tế (KKT), KCN hoạt động có hiệu quả sẽ góp phần thúc đẩy kinh tế của các địa phương phát triển, đóng góp ngân sách nhà nước, tạo việc làm cho người lao động. Tuy nhiên, nhiều KCN cả nước đang bị bỏ hoang, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống dân sinh. Ngày 2-4-2015, Văn phòng Chính phủ có văn bản thông báo ý kiến kết luận của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải tại cuộc họp lần 5 của Ban Chỉ đạo về phát triển KKT, KCN cả nước để gỡ khó cho các KKT, KCN. Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải khẳng định, năm 2014 các KKT, KCN có những đóng góp rất lớn trong quá trình phát triển kinh tế đất nước, góp phần tái cơ cấu nền kinh tế, tăng kim ngạch xuất khẩu, nộp ngân sách và tạo thêm việc làm mới. Tuy nhiên, hoạt động của các KKT, KCN còn vướng về cơ chế, chính sách, nhất là tiến độ triển khai hướng dẫn phân cấp, ủy quyền của các Bộ, ngành cho Bản quản lý KKT, KCN các chức năng, nhiệm vụ theo quy định tại Nghị định số 164/2013/NĐ-CP của Chính phủ ngày 12-11-2013 chỉ mới đáp ứng được một phần nhiệm vụ đề ra (Nghị định 164 có hiệu lực từ ngày 1-1-2014). Do đó, công tác quản lý Nhà nước cần tiếp tục đổi mới, tăng cường để các KKT, KCN thực sự trở thành động lực quan trọng cho phát triển kinh tế. Các bộ, ngành phối hợp với các địa phương rà soát các đề án, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch phát triển KCN của các tỉnh. Xây dựng chương trình đầu tư công hỗ trợ hạ tầng KKT ven biển, KKT cửa khẩu, KCN, cụm công nghiệp giai đoạn 2016-2020 theo hướng đầu tư có trọng tâm, trọng điểm và huy động các nguồn lực xã hội tham gia đầu tư. Chú trọng quản lý, xử lý môi trường trong KKT, KCN; kiên quyết giảm quy mô hoặc thu hồi đối với các KCN không có khả năng triển khai.

Tại ĐBSCL có trên 70 KCN, 200 cụm công nghiệp, với diện tích khoảng 42.000ha nhưng tỷ lệ lấp đầy chưa quá 50%. Việc quy hoạch thiếu đồng bộ, dàn trải và thiếu vốn đầu tư, khó mời gọi nhà đầu tư hạ tầng KCN… là những nguyên nhân chính, khiến nhiều KCN của vùng ĐBSCL kém hấp dẫn đối với nhà đầu tư. Ông Võ Thanh Hùng, Trưởng BQL các KCX&CN Cần Thơ cho biết, thành phố hiện có 8 KCN với tổng diện tích khoảng 2.267 ha, với 222 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đầu tư đăng ký trên 1,93 tỉ USD, thuê lại hơn 589ha đất công nghiệp. Năm 2014, tình hình thu hút đầu tư vào các khu chế xuất và công nghiệp TP Cần Thơ giảm hơn so với cùng kỳ năm 2013. Riêng trong 5 tháng đầu năm 2015, các KCN thu hút được 8 dự án mới, điều chỉnh 6 giấy chứng nhận đầu tư, tổng vốn đầu tư đăng ký hơn 12,37 triệu USD. Trong số 222 dự án, có 26 dự án vốn đầu tư nước ngoài (22 dự án đang hoạt động), với tổng vốn đăng ký hơn 208,7 triệu USD, vốn đầu tư thực hiện đến nay chiếm 82,07% vốn đăng ký. Tình hình thu hút đầu tư vào các KCN có cải thiện về số dự án so với năm 2014. Năm 2014, các KCN thành phố thu hút được 5 dự án mới với tổng vốn đăng ký khoảng 48 triệu USD và điều chỉnh 14 giấy chứng nhận đầu tư với 1,8 triệu USD.

Trong 8 KCN của TP Cần Thơ, KCN Trà Nóc 1&2 cơ bản lấp đầy diện tích đất công nghiệp. Các KCN còn lại đang trong giai đoạn bồi hoàn, giải phóng mặt bằng, tỷ lệ lấp đầy đất công nghiệp chưa đạt 50%. Theo ông Võ Thanh Hùng, BQL đang tập trung cùng các chủ đầu tư hạ tầng tháo gỡ những vướng mắc trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tại KCN: Hưng Phú 1, BMC Hưng Phú 2A, Hưng Phú 2B và KCN Thốt Nốt để sớm có “đất sạch” cho thuê. Khó khăn của các chủ đầu tư hạ tầng KCN hiện nay là thiếu vốn đầu tư, bởi chi phí đầu tư xây dựng cơ bản của những KCN này chiếm 20-35% giá trị toàn bộ công trình. Thiếu “đất sạch”, giá thuê lại đất cao từ 3-5 lần giá cho thuê của tỉnh như: Hậu Giang, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang… cũng khiến nhà đầu tư so sánh, cân nhắc khi đến Cần Thơ. Dù so về hạ tầng cơ sở thì Cần Thơ tương đối hoàn chỉnh hơn các địa phương này.

Chính sách đòn bẩy

Theo thống kê của BQL các KCX&CN Cần Thơ, trong 5 tháng đầu năm 2015, doanh thu của các doanh nghiệp đang hoạt động (192 dự án đang hoạt động) tăng 6% so với cùng kỳ năm 2014 (đạt hơn 132,7 triệu USD). Trong đó, giá trị sản xuất công nghiệp tăng 13% so cùng kỳ (đạt hơn 104,1 triệu USD). Ông Võ Thanh Hùng cho rằng, tình hình sản xuất của các doanh nghiệp đang dần phục hồi và có thể đi vào sản xuất ổn định trong các tháng cuối năm 2015. Các KCN đang thu hút 30.870 lao động làm việc (chính thức là 21.186 lao động, còn lại là lao động thời vụ), số lao động giảm 512 người so với năm 2014. Để gỡ khó cho doanh nghiệp, thúc đẩy KCN phát triển bền vững cần chính sách hỗ trợ thiết thực hơn.

Theo Quyết định số 07/2014/QĐ-UBND ngày 5-9-2014 của UBND thành phố Cần Thơ về thực hiện hỗ trợ sau đầu tư, trong đó có quy định các dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng kỹ thuật khu công nghiệp Hưng Phú 1, Hưng Phú 2A, Hưng Phú 2B, Ô Môn, Bắc Ô Môn sẽ được thành phố trích từ ngân sách hỗ trợ 20% lãi suất vốn vay đầu tư của các tổ chức tín dụng đối với vốn vay trong hạn của dự án (kinh phí hỗ trợ tối đa không quá 10 tỉ đồng). Các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh trong các KCN thuộc nhóm ngành công nghiệp ưu tiên, nhóm ngành công nghiệp mũi nhọn; có tổng vốn đầu tư từ 60 tỉ đồng/dự án trở lên được hỗ trợ 20% lãi suất (mức hỗ trợ không quá 2 tỉ đồng). Các dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp Vĩnh Thạnh; các cụm công nghiệp tiểu thủ công nghiệp quận, huyện; được hỗ trợ lãi suất như trên, mức hỗ trợ không quá 5 tỉ đồng. BQL các KCX&CN Cần Thơ đang phối hợp với các sở, ngành chức năng thành phố triển khai chủ trương đến các nhà đầu tư. Ông Võ Ngọc Hồ, Giám đốc Công ty TNHH MTV Xây dựng hạ tầng KCN Cần Thơ, cho biết: “Thành phố ban hành Quyết định 07 để tăng tốc thu hút đầu tư là nỗ lực rất lớn. Quyết định hỗ trợ lãi suất 20% đối với một doanh nghiệp đầu tư hạ tầng và mức hỗ trợ chỉ 5-10 tỉ đồng cũng không thấm vào đâu so với nhu cầu cần hỗ trợ của doanh nghiệp, bởi chi phí đầu tư hạ tầng KCN rất lớn. Nhưng doanh nghiệp ghi nhận sự hỗ trợ của thành phố trong việc đồng hành, cùng doanh nghiệp vượt khó”.

Song song với các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp trong KCN, hỗ trợ chủ đầu tư hạ tầng KCN thì xây dựng nhà ở cho công nhân, giúp người lao động an cư cũng là giải pháp quan trọng để KCN phát triển bền vững. Ông Võ Thanh Hùng, cho biết: “Để KCN phát triển bền vững cần phát triển công nghệ phụ trợ, phải có doanh nghiệp công nghệ cao cho dù quy mô nhỏ. Đối với các doanh nghiệp ĐBSCL và TP Cần Thơ thì đây là điều khó thực hiện. Do vậy, phải được sự giúp đỡ, hỗ trợ, hướng dẫn của Chính phủ, các Bộ, ngành Trung ương và lãnh đạo địa phương bằng một công việc cụ thể. Hiện trên địa bàn có khoảng 50 doanh nghiệp cơ khí các loại, có thể chọn những doanh nghiệp có năng lực cung cấp sản phẩm của mình cho doanh nghiệp ngành ô tô, tàu thủy, chế biến nông sản… để hỗ trợ”. Theo ông Hùng, đầu tư ở đây phải bao gồm: vốn và công nghệ, đào tạo nhân lực chất lượng cao, kỹ năng quản lý và quản trị, bao tiêu sản phẩm… có như vậy thì công nghiệp phụ trợ mới phát triển. Để TP Cần Thơ trở thành thành phố công nghiệp hiện đại thì phải có nhiều doanh nghiệp lớn, công nghệ cao.

SONG NGUYÊN