Giữa những năm tháng ác liệt của chiến tranh, nơi tuyến đầu chống Mỹ, có một ngôi trường mang tên người chiến sĩ cách mạng anh hùng Lý Tự Trọng đã ra đời. Suốt 13 năm dưới bom đạn của kẻ địch, các thầy cô giáo và học sinh Trường Lý Tự Trọng Khu Tây Nam bộ (KTNB) đã vững vàng, kiên định, vượt lên mọi gian khổ, hy sinh để hoàn thành tốt nhiệm vụ đào tạo, cung cấp hơn 5.000 cán bộ trẻ, có năng lực, nhiệt tình và trung thành để kế thừa sự nghiệp cách mạng của Đảng... Trường vừa vinh dự được Nhà nước ta phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân...

Cầm bút và cầm súng...

Hơn 5.000 học sinh đã trưởng thành dưới mái Trường Lý Tự Trọng của những năm kháng chiến, trừ những người đã hy sinh, hóa thân vào đất mẹ, phần đông đều đã ở tuổi ngoại ngũ tuần. Trong đó, không ít người đã trở thành cán bộ lãnh đạo hoặc được vinh danh trên nhiều lĩnh vực. Thế nhưng, như lời tâm sự của bà Huỳnh Thị Ngô Minh, nguyên Giám đốc Sở Giáo Dục - Đào tạo TP Cần Thơ, cựu học sinh Trường Lý Tự Trọng KTNB, dù cuộc sống trải qua bao thăng trầm, biến cố, nhưng trong ký ức vẫn còn vẹn nguyên kỷ niệm về những năm tháng học tập và rèn luyện dưới mái trường này...

Một lớp học của Trường Lý Tự Trọng vào năm 1972 tại huyện Ngọc Hiển (Cà Mau). Ảnh: TƯ LIỆU

Nhằm chủ động tạo nguồn cán bộ phục vụ lâu dài cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và đấu tranh chống văn hóa nô dịch, đồi trụy phản động của Mỹ - Ngụy, Khu ủy KTNB đã chỉ đạo Ban Tuyên huấn Khu ủy thành lập trường đào tạo con em gia đình cán bộ cách mạng, thương binh, liệt sĩ... Với mục đích đó, đầu năm 1962, tại vùng căn cứ kháng chiến ở huyện Ngọc Hiển (tỉnh Cà Mau), Trường Lý Tự Trọng KTNB ra đời. Ban đầu, trường mang tên Trường Thiếu sinh quân KTNB, có khoảng 10 giáo viên, cán bộ quản lý và gần 200 học sinh, đa phần ở độ tuổi 14, 15. Năm 1964, trường đổi tên thành Trường Lý Tự Trọng KTNB, một năm sau, để phù hợp với tính chất và quy mô đào tạo, trường tiếp tục đổi thành Trường Bổ túc văn hóa công - nông Lý Tự Trọng KTNB, với hơn 30 giáo viên và 300 học sinh (gọi chung là Trường Lý Tự Trọng KTNB).

Tôi từng nghe thầy Trần Đăng, nguyên Hiệu trưởng Trường Lý Tự Trọng KTNB, kể lại: Hồi đó, thầy cô giáo, học sinh của trường chủ yếu sống nhờ nhà dân, cùng ăn, ở, sinh hoạt với nhân dân như con em trong nhà và được nhân dân hết lòng bảo bọc, thương yêu. Thế nhưng, do địch thường xuyên tổ chức các trận càn quét, rải bom bắn phá, không ít lần trường phải rời bỏ điểm học đi nơi khác xây dựng điểm học mới. Việc tổ chức giảng dạy và học tập của trường cũng phải linh hoạt thay đổi: địch đánh phá thì sơ tán vào rừng, khi tình hình tạm ổn thì tổ chức học, địch đánh phá ban ngày thì thầy trò tổ chức học ban đêm. Có những tiết giảng bị gián đoạn đến 2, 3 lần do phải chạy sơ tán... Bên cạnh học văn hóa, các em học sinh đều được thầy cô giáo chú trọng trang bị các kiến thức của một quân nhân cách mạng, như: huấn luyện điều lệnh đội ngũ, cách sử dụng một số vũ khí, bắn súng trường, ném lựu đạn, cách gài trái nổ, tuần tra cách gác, phòng gian bảo mật, thực hiện công tác dân vận... Có những giai đoạn chiến tranh ác liệt, lương thực thiếu thốn trầm trọng, thầy trò Trường Lý Tự Trọng KTNB sản xuất tự túc 50 héc ta ruộng, thu hoạch mỗi năm 2 vụ hơn 40 tấn lúa để đảm bảo cái ăn và hỗ trợ cứu đói cho nhân dân địa phương...

Sống và học tập trong điều kiện bom đạn dày đặc của địch, nhưng thầy cô giáo Trường Lý Tự Trọng KTNB vẫn tổ chức thi đua dự giờ, thăm lớp, rút kinh nghiệm từ các tiết dạy, phụ đạo học sinh yếu; học sinh vẫn tổ chức các phong trào thi đua học giỏi, tổ chức học tổ, nhóm để tiếp thu bài tốt hơn... Từ khi thành lập cho đến ngày giải phóng, trường đã đào tạo hơn 5.000 học sinh, cung cấp đội ngũ cán bộ có trình độ cho cơ quan Khu ủy, các Tỉnh ủy KTNB. Học sinh của trường không chỉ đạt trình độ văn hóa nhất định, đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của sự nghiệp cách mạng thời chiến, mà còn tuyệt đối trung thành với lý tưởng và sự nghiệp cách mạng của Đảng, giàu lòng yêu nước, sẵn sàng nhận mọi sự phân công của Đảng, ngoan cường chiến đấu. Hơn 200 học sinh của trường đã anh dũng hy sinh trong quá trình chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Tiêu biểu như tấm gương anh hùng của liệt sĩ Nguyễn Việt Hồng, đã được Đảng nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang năm 1970.

“Thầy đi theo Đảng - Em đi theo thầy”

Trong ký ức của những cựu học sinh Trường Lý Tự Trọng KTNB, các thầy cô giáo của trường không chỉ là những tấm gương mẫu mực, nêu gương sáng trong việc giáo dục con người một cách toàn diện, mà đã thật sự trở thành những người cha, người mẹ thứ hai, thứ ba,... của học sinh. Bà Huỳnh Thị Ngô Minh kể: “Trong hoàn cảnh cực kỳ gian khổ, nhưng các thầy cô vẫn miệt mài nghiên cứu, soạn đề cương, giáo án, sáng tạo các phương tiện, đồ dùng dạy học để học sinh tiếp thu bài tốt hơn. Đại đa số học sinh Trường Lý Tự Trọng KTNB hồi ấy đều sống xa gia đình, cha mẹ đi chiến đấu, có người cha mẹ đều đã hy sinh, vì thế rất thiếu thốn tình cảm. Các thầy cô giáo đã yêu thương, chăm sóc chúng tôi như con ruột của mình. Mỗi khi có học sinh bệnh, các thầy cô thức trắng đêm. Những lần giặc càn quét, thả bom, thầy cô giáo là những người xuống công sự sau cùng. Ngoài dạy văn hóa, chính trị, các thầy cô còn quan tâm dạy dỗ chúng tôi từ lời ăn tiếng nói, cách cư xử để xứng đáng là người chiến sĩ cách mạng. Một trong những khẩu hiệu của chúng tôi khi ấy là “Thầy đi theo Đảng - Em đi theo thầy”... Riêng tôi nhớ mãi lần học bài chuẩn bị thi lên lớp 8, thầy Sơn Nam - thầy giáo phụ trách lớp tôi - hàng ngày giành phần gánh nước, nấu cơm để chúng tôi có thời gian ôn bài”. Thiếu tướng Vũ Cao Quân, Chỉ huy Trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự TP Cần Thơ, học sinh Trường Lý Tự Trọng KTNB giai đoạn 1968-1970, nhớ mãi về một lần địch càn quét, sau khi tổ chức cho học sinh nhỏ tuổi hơn sơ tán, ông cùng cô giáo và 2 bạn nam cùng lớp xuống công sự trú ẩn. Suốt 2 ngày sau đó, cả 4 người bị mất liên lạc với tổ chức; thức ăn chỉ có một ít cơm khô, cô giáo kiên quyết nhường phần cơm lại cho các học trò... Ông nói: “Chính nhờ sự thương yêu, dạy dỗ và noi gương của các thầy cô mà dù trong hoàn cảnh ác liệt như thế nào, chúng tôi cũng động viên nhau phát huy tinh thần tự lực, luôn đoàn kết yêu thương giúp đỡ nhau trong mọi tình huống. Có những lúc lương thực khan hiếm, mọi người tình nguyện ăn rau, ăn chuối để nhường gạo nấu cháo cho các bạn bị ốm đau, sẵn sàng nhường nhau cái áo, cái quần, quyển tập, cây viết trong lúc học tập. Học sinh lớn chăm lo, bảo vệ và dạy học cho các em nhỏ”... Để bảo vệ học sinh của mình, trong 13 năm dạy học dưới làn bom đạn của địch, các thầy cô giáo Trường Lý Tự Trọng KTNB đã tham gia chiến đấu hơn 100 trận bảo vệ trường, diệt 412 tên địch và làm bị thương hàng trăm tên khác, thu 87 khẩu súng các loại, bắn rơi 2 máy bay trực thăng và nhiều đồ dùng quân sự, bẻ gãy nhiều cuộc càn quét lớn của địch. Trong những trận chiến đấu ấy, có hơn 50 thầy cô giáo đã hy sinh...

Xứng danh anh hùng

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Trường Lý Tự Trọng KTNB chuyển về TP Cần Thơ và đổi tên thành Trường bổ túc công - nông cấp III Hậu Giang. Tháng 8-1990, Trường được đổi tên thành THPT chuyên Lý Tự Trọng TP Cần Thơ, chủ yếu làm nhiệm vụ đào tạo những học sinh năng khiếu, phát hiện và bồi dưỡng nhân tài cho thành phố. Cùng với sự chuyển mình của nền giáo dục nước nhà, sự quan tâm, đầu tư đúng mức của Đảng, chính quyền TP Cần Thơ, Trường THPT chuyên Lý Tự Trọng TP Cần Thơ đã không ngừng đổi mới: Cơ sở vật chất khang trang, khuôn viên trường xanh, sạch và đẹp. Bên cạnh đó, sự đổi mới trong công tác quản lý và phương pháp dạy học đã giúp trường khẳng định vị trí xứng đáng của mình trong hệ thống trường THPT của cả nước nói chung và hệ thống các trường chuyên nói riêng. Thầy Huỳnh Bửu Tính, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Lý Tự Trọng, cho biết: “Năm học đầu tiên (1990-1991) trường chỉ có 35 học sinh thuộc năm bộ môn chuyên: Văn, Toán, Lý, Hóa, Anh văn. Đến năm học 2009-2010, trường đã có 679 học sinh thuộc 10 môn chuyên: Văn, Sử, Địa, Toán, Lý, Hóa, Tin học, Sinh, Anh văn, Pháp văn. Trong 20 năm qua, học sinh của trường đã phấn đấu đạt nhiều thành tích trong học tập và hoạt động phong trào, cụ thể là: Trường luôn dẫn đầu ở các kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố, đạt 226 huy chương các loại trong các kỳ thi học sinh giỏi khu vực ĐBSCL và 307 giải các loại trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Tỷ lệ học sinh thi đậu tốt nghiệp và đậu đại học hàng năm của trường luôn trong nhóm các trường cao nhất của thành phố, khu vực và cả nước; trong đó có nhiều học sinh đậu thủ khoa trường, thủ khoa ngành. Ngoài những thành tích về học tập, học sinh của trường cũng đạt nhiều thành tích cao trong các hoạt động phong trào như: các kỳ Hội khỏe Phù Đổng, thi giọng hát hay học sinh THPT, thi tuyên truyền giới thiệu sách,...nhiều em được vinh dự kết nạp vào Đảng ngay khi còn học tại trường. Hiện nay, nhiều cựu học sinh của trường đang là giảng viên ở nhiều trường đại học, nhiều người bảo vệ xuất sắc luận án thạc sĩ, tiến sĩ hoặc đang là kỹ sư, bác sĩ, giáo viên công tác trong các ban ngành cơ quan nhà nước, một số đang tu nghiệp, nghiên cứu sinh ở nước ngoài”...

* * *

Theo dòng chảy của lịch sử, Trường Lý Tự Trọng KTNB đã để lại dấu ấn đẹp, với biết bao hy sinh, cống hiến và đóng góp cho đất nước, cho quê hương. Nối tiếp truyền thống vẻ vang đó, thầy trò Trường THPT Lý Tự Trọng hôm nay đang nỗ lực, phấn đấu viết tiếp trang sử hào hùng của ngôi trường mang tên người chiến sĩ cách mạng anh hùng; đào tạo những thế hệ mới đủ đức, đủ tài góp phần xây dựng thành phố nói riêng và đất nước Việt Nam nói chung ngày càng giàu đẹp. Và như trong Kỷ yếu 15 năm thành lập Trường THPT Chuyên Lý Tự Trọng, có một người đã viết: “dù đi đâu và xa cách bao nhiêu, các thầy cô giáo, các học sinh cũng luôn hướng về mái trường thân yêu này để nhớ, để thương, để mừng vui, để tự hào phấn khởi”...

HOÀNG THANH