Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) TP Cần Thơ, năm 2012, sản xuất lúa TP Cần Thơ trước những thách thức như: biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn, tình hình sâu bệnh diễn biến phức tạp, giá vật tư đầu vào tăng cao… Để sản xuất thắng lợi vụ lúa đông xuân 2011-2012, tiếp tục giữ vững sản lượng 1 triệu tấn lúa/năm, ngành nông nghiệp TP Cần Thơ xác định tiếp tục đẩy mạnh thâm canh, chú trọng cơ cấu giống, lịch thời vụ… nâng cao chất lượng lúa, xây dựng mô hình “cánh đồng mẫu”, sản xuất lúa theo hướng GAP…

* Nhiều thuận lợi

Nhằm đảm bảo sản xuất lúa đông xuân 2011-2012 đạt hiệu quả cao, nhiều nông dân đang rất quan tâm đến việc tìm mua và sử dụng các giống lúa xác nhận. Ảnh: VĂN CỘNG

Theo đánh giá của Sở NN&PTNT, năm 2011, tình hình sản xuất lúa và xuất khẩu gạo của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nói chung và TP Cần Thơ nói riêng gặp nhiều thuận lợi, tạo đà cho việc đầu tư canh tác lúa đông xuân 2011-2012. Tổng diện tích lúa gieo trồng của toàn thành phố trong năm đạt hơn 224.000 ha, vượt 9,25% so với kế hoạch và tăng 7,28% so với năm 2010. Năng suất bình quân cả năm đạt hơn 58 tạ/ha, tăng 0,72% so với kế hoạch; sản lượng ước đạt trên 1,3 triệu tấn, vượt 10,6% so với kế hoạch đề ra. Giá lúa gạo từ đầu năm đến nay có nhiều biến động nhưng luôn giữ ở mức cao, giúp cho việc sản xuất và tiêu thụ có nhiều thuận lợi, nông dân lãi từ 30-50%, tạo điều kiện để nông dân tích lũy vốn và tái sản xuất tốt hơn. Ông Lê Việt Hải, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Mêkông, cho biết: Tình hình lũ lụt và việc tăng giá thu mua lúa tại Thái Lan đã tạo điều kiện cho việc xuất khẩu gạo của cả nước. Trong nước, Việt Nam có điều kiện nâng giá thu mua lúa, góp phần tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho nông dân. Đối với thị trường xuất khẩu, đây là điều kiện để gạo Việt Nam xâm nhập vào thị trường truyền thống của Thái Lan...

Thực hiện Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg ngày 24/6/2002 về chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng, các DN sản xuất, chế biến và kinh doanh gạo ở TP Cần Thơ đã “bắt tay” với nông dân và có những chuyển biến tích cực. Trong số này phải kể đến Công ty Lương thực Sông Hậu, Công ty Cổ phần Gentraco, Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Cờ Đỏ, Công ty Cổ phần Mêkông... là những DN đi đầu trong việc bao tiêu lúa với nông dân. Bà Lưu Thị Lan, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Gentraco, cho biết: “Trong quá trình thực hiện, diện tích và sản lượng bao tiêu lúa của công ty ngày một tăng lên, bước đầu tạo được sự gắn bó, gây dựng niềm tin đối với nông dân. Năm 2011, tổng diện tích bao tiêu của Gentraco khoảng 2.000ha, đến thời điểm này gần như 100% hợp đồng đã được giải quyết theo đúng các điều khoản trong hợp đồng, không xảy ra tình trạng nông dân “bẻ kèo” bán lúa cho thương lái...”.

Trong năm 2011, ngành nông nghiệp thành phố triển khai xây dựng “cánh đồng mẫu lớn” với quy mô 400ha tại thị trấn Thạnh An, huyện Vĩnh Thạnh trong vụ hè thu 2011 và tạo được sự đồng thuận, hưởng ứng cao từ phía nông dân. Mô hình thực hiện tốt việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến một cách đồng bộ, hiệu quả trên một diện tích lớn như: IPM, 3 giảm - 3 tăng, 1 phải - 5 giảm, công nghệ sinh thái... rút ngắn khoảng chênh lệch về năng suất giữa các hộ nông dân, các vùng sản xuất. Mô hình “cánh đồng mẫu lớn” tiến tới xây dựng vùng nguyên liệu thông qua việc tăng cường liên kết “bốn nhà”, sản xuất và tiêu thụ nông sản theo hợp đồng, chủ động điều tiết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo ở ĐBSCL nói chung và TP Cần Thơ nói riêng. Nhờ đó, nông dân đã giảm được chi phí giống, phân bón và giảm số lần phun thuốc... tạo ra sản phẩm nông sản an toàn, chất lượng, tăng lợi nhuận so với việc trồng lúa ngoài mô hình trên 4,6 triệu đồng/ha...

* Để vụ lúa đông xuân thắng lợi

Vụ đông xuân 2011-2012, theo kế hoạch, diện tích gieo sạ toàn thành phố khoảng 88.000ha, sản lượng ước đạt trên 617.000 tấn; tập trung chủ yếu tại huyện Vĩnh Thạnh (25.400ha), Cờ Đỏ (25.560ha), Thới Lai (19.260ha). Dù được ngành hữu quan nhận định có nhiều thuận lợi nhưng vụ lúa đông xuân 2011-2012 ở TP Cần Thơ vẫn còn gặp không ít khó khăn.

Ông Phạm Văn Quỳnh, Giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, cho biết: So với tháng 9 và 10, triều cường tháng 11 dự báo sẽ tiếp tục ở mức cao và diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến việc tổ chức sản xuất đông xuân 2011-2012. Bên cạnh đó, rầy nâu, bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá tiếp tục là mối nguy cơ lớn nhất. Bởi tại TP Cần Thơ, lúa thu đông đã thu hoạch xong nhưng các tỉnh lân cận vẫn chưa thu hoạch dứt điểm sẽ tạo đợt rầy di trú. Vật tư phục vụ sản xuất nông nghiệp đang ở mức cao và thường biến động vào cuối năm, nhất là đầu vụ xuống giống lúa đông xuân. Đây cũng là trở ngại lớn đối với sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa nói riêng trên địa bàn thành phố. Ngoài ra, hiện nay, do lũ kéo dài, nước lũ rút chậm khiến nhiều diện tích đất lúa, nhất là địa bàn trũng vẫn còn ngập sâu. Nếu không chủ động bơm tát, rút nước sẽ khó đảm bảo gieo sạ đúng lịch thời vụ. Nếu gieo sạ lúa đông xuân trễ dễ dẫn đến gặp hạn vào cuối vụ, ảnh hưởng rất lớn đến năng suất lúa. Do đó, các địa phương cần khẩn trương tu bổ hệ thống thủy lợi nội đồng, chủ động tiêu thoát nước trong quá trình sản xuất.

Theo Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, lịch thời vụ xuống giống vụ đông xuân 2011-2012 như sau: Đợt I: từ ngày 17-11-2011 đến ngày 23-11-2011 (22-10 đến 28-10 Âm lịch); Đợt II: từ ngày 16-12-2011 đến ngày 22-12-2011 (22-11 đến 28-11 Âm lịch). Trong cơ cấu giống vụ đông xuân 2011-2012, diện tích sử dụng giống xác nhận lên đến 80%, gồm 5-6 giống chủ lực, 4-5 giống bổ sung và 3-4 giống triển vọng mới.  Giống chủ lực: Jasmine 85, OM 2517, OM 4218, OM 4900; giống bổ sung: IR 64, VD 20, OM 6561, OM 1490; giống triển vọng: OM 6073, OM 5472, OM 6162.

Theo ngành nông nghiệp, rầy nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá vẫn còn đe dọa sản xuất lúa tại địa phương. Các địa phương cần cảnh giác phòng trừ rầy theo các biện pháp đã thực hiện thành công trong các năm qua, trong đó các biện pháp then chốt như: gieo sạ tập trung né rầy, sử dụng giống kháng rầy, giám sát chặt chẽ đồng ruộng... Các quận, huyện cần theo dõi, nắm chắc diễn biến tình hình thời tiết, thủy văn, tuân thủ cơ cấu giống và gieo sạ đồng loạt né rầy theo lịch thời vụ; khuyến cáo nông dân thăm đồng thường xuyên, chủ động quản lý dịch hại trên lúa để có biện pháp phòng trừ kịp thời, đảm bảo sản xuất thắng lợi... Tại buổi họp tổng kết tình hình sản xuất nông nghiệp và phát triển nông thôn năm 2011, triển khai kế hoạch sản xuất vụ đông xuân 2011-2012, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Đào Anh Dũng, nhấn mạnh: Sản xuất lúa ở TP Cần Thơ vẫn phải chú trọng việc đảm bảo diện tích, năng suất và sản lượng, góp phần đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Do đó, các địa phương cần tập trung các giải pháp kỹ thuật tổng hợp, đồng bộ nhằm gia tăng chất lượng lúa như: chương trình 3 giảm - 3 tăng, 1 phải - 5 giảm, tăng cường cơ giới trong tất cả các khâu sản xuất lúa... Đặc biệt, các địa phương cần phát động mạnh mẽ phong trào xây dựng mô hình “cánh đồng mẫu lớn” nhằm thực hiện tốt việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến một cách đồng bộ, hiệu quả trên một diện tích lớn, rút ngắn khoảng chênh lệch về năng suất lúa giữa các hộ nông dân, các vùng sản xuất, nâng cao năng suất bình quân trong toàn vùng. Mô hình “cánh đồng mẫu lớn” được xem là bước ngoặt quan trọng trong việc tiến tới xây dựng vùng nguyên liệu thông qua việc tăng cường liên kết “4 nhà”, sản xuất và tiêu thụ nông sản theo hợp đồng, chủ động điều tiết trong sản xuất và tiêu thụ lúa gạo ở ĐBSCL nói chung và TP Cần Thơ nói riêng.

Mỹ Thanh