Giống là yếu tố quan trọng đầu tiên quyết định đến hiệu quả sản xuất lúa. Trong điều kiện tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH) ngày càng tăng và người tiêu dùng có đòi hỏi cao về chất lượng sản phẩm, nông dân đang rất quan tâm đến việc tìm hiểu, lựa chọn các giống lúa tốt để phục vụ sản xuất...

Tích cực tìm giống mới

Trong vụ đông xuân 2023-2024, Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Công nghệ cao ĐBSCL (HATRI) đã thực hiện trồng khảo nghiệm 80 giống lúa tại cánh đồng lúa ở phường Thới An Đông, quận Bình Thủy, TP Cần Thơ. Để giúp nông dân nắm thông tin, đánh giá và bình chọn các giống triển vọng được trồng khảo nghiệm trong vụ đông xuân tại Cần Thơ, HATRI vừa tổ chức hội thảo đầu bờ đánh giá giống lúa gắn việc tham quan thực tế đồng ruộng. Hội thảo đã thu hút được sự quan tâm và tham gia của nhiều nông dân, cũng như nhiều cán bộ nông nghiệp và đại diện các sở nông nghiệp và phát triển nông thôn (NN&PTNT) của nhiều tỉnh, thành vùng ĐBSCL.

Nông dân tìm hiểu về các giống lúa có khả năng chịu mặn cao được HATRI trồng khảo nhiệm tại quận Bình Thủy.

Ông Nguyễn Đức Tràng ở khu vực Thới An, phường Thới An Đông, quận Bình Thủy, cho biết: "Chọn và sử dụng giống tốt có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc nâng cao năng suất, chất lượng và giá bán lúa. Do vậy, khi hay tin tại Bình Thủy có tổ chức hội thảo đầu bờ đánh giá về giống lúa, tôi đã tranh thủ đến dự nhằm nắm bắt thông tin về các giống mới có triển vọng để có thể ứng dụng vào sản xuất của mình". Theo anh Ngô Minh Thắng ở xã Định Môn, huyện Thới Lai, đến các hội thảo đầu bờ đánh giá giống lúa, nông dân không chỉ được tham quan, xem xét kỹ trên thực tế đồng ruộng mà còn có điều kiện gặp gỡ, trao đổi trực tiếp với các chuyên gia và nhà khoa học tham gia sản xuất giống. Qua đó, giúp nông dân cập nhật được nhiều thông tin, kiến thức hữu ích và nắm bắt được đầy đủ, chính xác các thông tin về giống mới.

Vừa qua, tại huyện Cờ Đỏ, Viện Lúa ĐBSCL đã phối hợp với Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thuộc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ tổ chức hội nghị đầu bờ chuyển giao kỹ thuật canh tác lúa an toàn gắn với việc tổ chức tham quan ruộng lúa trình diễn các giống lúa được tuyển chọn để xây dựng nhãn hiệu "Gạo Cần Thơ". Đó là các giống lúa OM 3 và OM 8 được trồng trình diễn  tại cánh đồng ở xã Trung Hưng thuộc huyện Cờ Đỏ trong vụ đông xuân 2023-2024. Tiếp sau đó, Viện Lúa ĐBSCL cũng chủ trì phối hợp các đơn vị có liên quan tổ chức hội thảo trình diễn, giới thiệu các giống lúa mới trong vụ đông xuân 2023-2024 được trồng trình diễn tại cánh đồng ở huyện Thới Lai thuộc Viện Lúa. Các sự kiện này đã thu hút nhiều nông dân đến tham dự. Theo ông Tô Văn Đậm ở xã Trung Hưng, huyện Cờ Đỏ, việc tham dự các hội thảo gắn với tham quan thực tế trình diễn các giống lúa luôn được ông và nhiều nông dân tại địa phương quan tâm nhằm kịp thời cập nhật, đưa vào sản xuất các giống lúa mới cho hiệu quả cao. Trong bối cảnh phải nâng cao sức cạnh tranh của lúa gạo và chủ động ứng phó với BĐKH hiện nay, nông dân càng quan tâm tìm hiểu về các giống lúa mới, nhất là giống ngắn ngày, năng suất cao, cho phẩm chất gạo ngon và có khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh, hạn mặn và các điều kiện sản xuất bất lợi.

Đồng hành cùng nông dân

Nhìn chung các hoạt động tập huấn kỹ thuật và hội nghị, hội thảo đầu bờ gắn với việc tham quan mô hình trình diễn trồng khảo nghiệm các giống lúa mới luôn thu hút được sự quan tâm và tham gia của nhiều nông dân. Để giúp nông dân nắm thông tin các giống lúa mới, các viện, trường và đơn vị tham gia nghiên cứu sản xuất lúa giống tại vùng ĐBSCL cũng thường xuyên tổ chức các hội thảo đầu bờ nhằm tạo điều kiện nông dân tham quan thực tế tại các điểm trình diễn sản xuất các giống lúa mới. Ngành Nông nghiệp các tỉnh, thành vùng ĐBSCL cũng tăng cường phối hợp trong tổ chức các hội thảo và liên kết, phối hợp với các viện, trường và doanh nghiệp trong nghiên cứu, khảo nghiệm, lựa chọn giống tốt. Đồng thời, thực hiện các công tác chuyển giao, tiếp nhận bản quyền lúa giống... để nông dân có thể đưa vào sản xuất. Theo anh Phạm Danh Tướng, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ Sinh học thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh An Giang, để thực hiện Đề án xây dựng và phát triển thương hiệu gạo của tỉnh An Giang, đơn vị đang phối hợp với HATRI thực hiện khảo nghiệm 5 giống lúa tại đồng ruộng ở tỉnh An Giang nhằm tìm ra giống lúa mới có các phẩm chất tốt từ bằng đến hơn giống lúa Jasmine 85. Qua khảo nghiệm trong 2 vụ hè thu và thu đông 2023, bước đầu đã tổ chức đánh giá và lựa chọn được 2 giống có triển vọng là HATRI 195 và HATRI 474. Tới đây, tiếp tục thực hiện các khảo nghiệm tiếp theo, nếu đạt sẽ tiến hành nhờ HATRI chuyển giao bản quyền 2 giống lúa trên cho tỉnh An Giang.

GS.TS Nguyễn Thị Lang, Viện trưởng HATRI, cho biết: "Viện đã nghiên cứu, tạo ra nhiều giống lúa cho năng suất, chất lượng tốt, có khả năng chống chịu tốt với hạn mặn và nhiều điều kiện sản xuất bất lợi, đặc biệt là các giống lúa có tên gọi bắt đầu bằng chữ HATRI. Điển hình như HATRI 10, HATRI 25, HATRI 722, HATRI 475, TPG1... Hiện Viện cũng tích cực phối hợp với các địa phương vùng ĐBSCL trong thực hiện các đề tài khoa học về nghiên cứu, sản xuất lúa giống và chuyển giao bản quyền cho các địa phương sở hữu, từ đó các địa phương có thể chuyển giao cho nông dân sản xuất mà không phải tốn phí tiền bản quyền". Cũng theo GS.TS Lang, trong 80 giống lúa được trồng khảo nghiệm tại quận Bình Thủy trong vụ đông xuân 2023-2024, có 5 giống lúa được nhiều đại biểu bình chọn có nhiều phẩm chất tốt, nhiều triển vọng để các địa phương ĐBSCL đưa vào phát triển sản xuất trong thời gian tới. Đó là HATRI 195, HATRI 10, HATRI 673, HATRI 25 và HATRI 169.

Ngành lúa gạo đang đối mặt với nhiều thách thức do BĐKH, biến động thị trường và biến chuyển xu hướng tiêu dùng, do vậy việc nguyên cứu, phát triển các giống lúa mới để đáp ứng yêu cầu thị trường và giải quyết bài toán về nâng cao hiệu quả sản xuất là rất cấp thiết. Theo ông Trần Thái Nghiêm, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, Sở cùng toàn ngành Nông nghiệp thành phố đang tích cực phối hợp các viện, trường và đơn vị có liên quan trong nghiên cứu, phát triển các giống lúa mới, giống triển vọng để thúc đẩy phát triển ngành hàng lúa gạo và tạo ra sản phẩm gạo mang thương hiệu "gạo Cần Thơ". Trong giai đoạn hiện nay, các  giống lúa cho năng suất tốt, chất lượng cao, có khả năng thích ứng tốt với BĐKH và canh tác dễ, an toàn và bền vững cho môi trường, cho người sản xuất và người tiêu dùng. Hạt gạo ngon, dẻo, thơm và an toàn đang được nhiều người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn sử dụng.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG