Được sinh trưởng trong một gia đình sung túc, hạnh phúc, vô tư đến trường học tập, vui chơi với bạn bè, là ước mơ của nhiều trẻ em. Thế nhưng, vẫn còn nhiều trẻ em để ngày ngày được cắp sách đến trường phải cùng cha mẹ lao động, chia sẻ nỗi lo cơm áo, gạo tiền của cuộc mưu sinh nhiều vất vả. Dù gia cảnh mỗi em mỗi khác, nhưng các em có chung ý chí phấn đấu vượt khó để học tốt...

Trần Thị Hồng Nhung đọc sách tham khảo ở góc học tập tại nhà.

1. Nói về cô học trò giỏi Trần Thị Hồng Nhung, thầy Bùi Hiếu Đức, chủ nhiệm lớp 5C, Trường Tiểu học số 2, phường Châu Văn Liêm, quận Ô Môn, giọng trìu mến: “Nhung thông minh, nhanh nhạy, nỗ lực vượt khó trong học tập, rèn luyện. Nhung còn là một lớp trưởng năng động, có trách nhiệm, được thầy yêu, bạn mến...”.

Vào con hẻm nhỏ ở khu vực 5, phường Châu Văn Liêm, đi bộ một đỗi là đến căn nhà tôn đơn sơ của Nhung. Hai bên vách nhà treo đầy hình ảnh và giấy khen từng năm của Nhung. Cha Nhung đang bận cho cá ăn, mẹ là công nhân tổ quét rác ban đêm của Công ty Công trình đô thị TP Cần Thơ nên khi tan ca về đến nhà đã ngủ vùi. Nhung bộc bạch: “Mẹ đi làm cả đêm rất vất vả, con muốn mẹ được nghỉ ngơi dưỡng sức, nên cố gắng phụ tiếp việc nhà để mẹ đỡ lo”. Cha của Nhung cho biết: “Nhung học bán trú đến chiều mới về và vào bếp giúp mẹ nấu nướng, dọn dẹp. Thứ bảy, chủ nhật nếu không vào trường thì ở nhà học bài, đọc sách thêm”.

Trên bàn học của Nhung là quyển sách tham khảo các bài văn hay đang đọc dở. Nhung cho biết: “Con thường đọc các bài văn hay trên các sách, tạp chí và tham khảo những bài văn hay của các bạn trong lớp để rút kinh nghiệm cho mình”. Cha mẹ bận việc mưu sinh, anh em Nhung sớm có ý thức tự giác học tập từ nhỏ không đợi ai nhắc nhở. Nhung thực hiện thời gian biểu rất nghiêm túc: Mỗi ngày, Nhung đặt đồng hồ reo lúc 4 giờ sáng, tự thức dậy học bài, quét dọn nhà cửa và chuẩn bị đến trường. Tối đến, sau khi xem thời sự, Nhung học bài đến 9 giờ rưỡi mới đi ngủ. Nhung học đều các môn nhưng thích nhất là môn Toán và bài làm luôn đạt điểm 10. Nhung cho biết: “Môn nào con cũng học rất kỹ và nhớ lâu. Các kỳ thi con ôn bài rất nhanh vì đã nắm được kiến thức cơ bản”. Không chỉ học giỏi, Nhưng còn là một lớp trưởng năng nổ, gương mẫu, thuyết phục được các bạn giữ trật tự trong giờ truy bài, giờ tự quản lớp. Nhung còn có ý thức giúp bạn cùng tiến bộ, tận tình giảng lại bài và hướng dẫn các bạn học yếu làm bài tập.

Nỗ lực và quyết tâm không ngừng, Hồng Nhung là học sinh giỏi 5 năm liền và dẫn đầu toàn quận Ô Môn trong kỳ thi học sinh giỏi bậc Tiểu học cấp quận vừa qua. Nhung bộc bạch: “Lớn lên con sẽ làm hướng dẫn viên du lịch để giới thiệu với du khách thế giới về đất nước mình hay làm bác sĩ để khám chữa bệnh cho người nghèo. Muốn vậy, con phải cố gắng học thật giỏi ngay từ bây giờ”.

Hồ Thị Kiều Tiên đang nấu cơm chuẩn bị bữa ăn trưa cho cả nhà.

2. Đến bây giờ, dù hai anh em Hồ Minh Nhật, học lớp 9A4 và Hồ Thị Kiều Tiên, học lớp 7A4, Trường THCS Thường Thạnh, quận Cái Răng đã khôn lớn, nhưng bà con ở xóm nhỏ, khu vực Thạnh Phú, phường Thường Thạnh vẫn còn nhớ cảnh Kiều Tiên lúc 6 tuổi, tay xách cái thùng nhỏ, lúp xúp theo sau anh trai lui cui mò cua, bắt ốc, hái rau giữa trưa nắng gắt... ra chợ bán kiếm tiền phụ mẹ đong gạo, mua sách vở, dụng cụ học tập. Hai anh em còn tranh thủ mang lưới kéo cá lên ăn đỡ tốn tiền chợ... Chị Nguyễn Thị Oanh, mẹ của Kiều Tiên, mắt đỏ hoe khi kể về các con mình: “Hôm nào bắt ốc, hái rau không được nhiều là anh em bí xị, lo không đủ tiền đong gạo. Về đến nhà, cứ tần ngần trước cửa”.

Đã trở thành thói quen, tờ mờ sáng, Kiều Tiên đã dậy sớm, lo quét nhà, quét sân, giặt giũ quần áo cho cả nhà, chăm sóc em gái nhỏ. Sau khi xem lại bài vở, Tiên đi chợ, nấu cơm sẵn sàng cho cả nhà. Từ nhỏ, anh em Kiều Tiên đã hiểu và thương cha mẹ nhọc nhằn bươn chải, lo cho mình được đến trường, nên cả hai rất chăm ngoan. Cha Tiên làm nghề bốc vác, thu nhập tạm ổn định, phải gói ghém lắm mới đủ trang trải chi tiêu sinh hoạt. Gần 2 năm nay, mẹ và anh của Tiên xin vào làm công nhân ở lò giết mổ gia súc theo ca từ 10 giờ đêm đến 10 giờ sáng hôm sau. Kiều Tiên bày tỏ: “Việc gì làm cho cha mẹ vui, đỡ vất vả, con không nệ hà đâu. Dù khó khăn, con cũng cố gắng học hành đến nơi đến chốn. Cha mẹ con bảo, cố gắng học mới có tương lai sau này!”.

Để tranh thủ thời gian, Tiên cố gắng hoàn tất bài vở vào buổi tối, hôm sau chỉ việc ôn lại trước khi đến trường. Không có điều kiện đi học thêm, Tiên chịu khó hỏi thầy, hỏi bạn khi đến lớp. Biết rõ gia cảnh của Tiên, thầy cô và các bạn rất thương yêu, tận tình giúp đỡ và được ưu tiên xem xét, giải quyết khó khăn. Bà Bùi Thị Thu Cúc, Phó Chủ tịch Hội Phụ nữ phường Thường Thạnh, quận Cái Răng, cho biết: “Tuy gia cảnh khó khăn, nhưng các cháu rất nỗ lực vượt khó học và học khá giỏi. Chúng tôi luôn tranh thủ các nguồn hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân để góp sức cho các cháu an tâm tiếp tục đến trường”. Năm 2003, phường Thường Thạnh đã tặng nhà tình thương cho gia đình Kiều Tiên.

Lê Thiên Kỳ tham khảo sách trong thư viện trường.

3. Em Lê Thiên Kỳ, học sinh lớp 6A1, Trường THCS Bình Thủy, quận Bình Thủy còn nhỏ đã sớm chịu thiệt thòi. Cha Kỳ mang bệnh nặng, mất sức lao động, cuộc sống cả nhà dựa vào thu nhập hàng ngày từ tiệm tạp hóa nhỏ của mẹ. Khi còn nhỏ, Kỳ đã cảm nhận sự tảo tần, khổ cực của mẹ để lo trị bệnh cho cha, nuôi Kỳ ăn học. Mỗi ngày đi học về, Kỳ lăng xăng tiếp mẹ làm việc lặt vặt và chăm sóc cha. Mẹ Kỳ thường bảo: “Con cố gắng học giỏi, vâng lời cha mẹ, thầy cô, lễ phép với người lớn là mẹ vui rồi”. Kỳ đã cố gắng chăm ngoan và học giỏi để mẹ hài lòng. Năm nào, Kỳ cũng đạt danh hiệu học sinh giỏi.

Năm Thiên Kỳ 8 tuổi, mẹ mất sau cơn cao huyết áp đột ngột. Cú sốc đó làm bệnh cha tái phát nặng hơn, còn Kỳ buồn bã suốt thời gian dài. Nhờ bà con lối xóm, thầy cô an ủi, Kỳ dần nguôi ngoai và nghĩ phải thay mẹ chăm sóc cha, cố gắng vươn lên học tốt.

Nhà chỉ có hai cha con, Thiên Kỳ trở thành trụ cột trong nhà, là chỗ dựa tinh thần để giúp cha điều trị bệnh. Mỗi ngày, Kỳ dậy sớm ôn lại bài, quét dọn nhà cửa, kiểm hàng hóa ở tiệm, rồi nhanh chân đi chợ mua hàng, mua thức ăn. Vừa lo buôn bán, Kỳ vừa nấu cơm và tranh thủ học bài. Tối đến, sau khi hoàn tất việc nhà, Kỳ ngồi vào bàn học, ôn lại bài cũ và chuẩn bị bài cho ngày mai. Kỳ cho biết: “Con cố gắng giải hết các bài tập. Bài nào không hiểu con mang vào lớp hỏi thầy, hỏi bạn và tự giải lại đến khi thành thạo mới thôi”. Không đủ sách tham khảo, Kỳ tranh thủ vào đọc sách ở thư viện của trường để tích lũy thêm kiến thức các môn học. Kỳ đặc biệt thích các môn tự nhiên và khá say mê môn Toán. Giải xong các bài tập trong sách giáo khoa, Kỳ tìm các dạng toán khó hơn, học cách giải hay. Kỳ còn xung phong giúp đỡ, kềm cặp các bạn học yếu.

Thầy Đinh Minh Nguyện, Tổng phụ trách ở Trường THCS Bình Thủy, cho biết: “Thiên Kỳ luôn được nhà trường quan tâm giúp đỡ. Kỳ nhận được nhiều học bổng của các cơ quan, đơn vị, như: Viso thắp sáng ước mơ thiếu nhi Việt Nam, Bút bi Thiên Long cùng bạn đến trường... Năm 2002, cha Kỳ được địa phương xét cất nhà tình thương và thường xuyên nhận quà hỗ trợ của các nhà hảo tâm. Thiên Kỳ xúc động bày tỏ: “Con cố gắng học thật giỏi để đền đáp công ơn thầy cô và mọi người đã hết lòng thương yêu, lo lắng. Lớn lên con sẽ là thầy giáo để truyền kiến thức cho các em sau này”.

Điều đọng lại trong chúng tôi sau khi trò chuyện với các em là niềm tin mãnh liệt vào tương lai ẩn chứa trong những ánh mắt ngây thơ, trong sáng. Trong vòng tay thương yêu che chở của gia đình và cộng đồng, các em biết rằng trên con đường đi đến tương lai mình không đơn độc, được quan tâm điều kiện học tập, rèn luyện, để mai sau trở thành người hữu dụng, góp phần dựng xây đất nước.

Bài, ảnh: ANH PHƯƠNG