Từ khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Cần Thơ thu hút nhiều doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế đầu tư vào các khu công nghiệp, góp phần phát triển kinh tế xã hội và giải quyết việc làm cho lực lượng lớn lao động nông nhàn ở nông thôn. Tuy nhiên, trong sản xuất, kinh doanh, nhiều chủ doanh nghiệp chỉ quan tâm đến lợi nhuận của mình, chưa quan tâm chăm lo cho đội ngũ công nhân lao động (CNLĐ) nên hiện nay, đời sống, các chế độ, chính sách và môi trường làm việc của phần lớn CNLĐ đang gặp nhiều khó khăn, bức xúc.

Theo báo cáo của Công đoàn các Khu Chế xuất và Công nghiệp Cần Thơ, TP Cần Thơ hiện có 5 khu công nghiệp tập trung, gồm: Trà Nóc 1, Trà Nóc 2, Thốt Nốt, Hưng Phú và Cái Sơn - Hàng Bàng. Các khu công nghiệp này đã thu hút 80 doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, với hơn 32.600 CNLĐ.

Đoàn cán bộ Ban Dân vận Trung ương và Liên đoàn Lao động TP Cần Thơ khảo sát nhà trọ của công nhân Khu Công nghiệp Trà Nóc. Ảnh: ANH DŨNG

Ông Nguyễn Văn Hiếu, Chủ tịch Công đoàn các Khu Chế xuất và Công nghiệp Cần Thơ, cho biết: “Đa số CNLĐ ở các khu công nghiệp xuất thân từ nông dân, trình độ học vấn hạn chế, chưa qua đào tạo nghề, hoặc vừa làm vừa học nghề, nên chỉ là lao động phổ thông. Hiện nay, thu nhập bình quân của CNLĐ chỉ đạt từ 1,2-1,5 triệu đồng/tháng, thậm chí CNLĐ ở một số doanh nghiệp thu nhập chưa đầy 1 triệu đồng/tháng. Thời gian qua, do giá cả các mặt hàng tăng cao, nên nhiều CNLĐ gặp khó khăn trong cuộc sống”.

Chị Nguyễn Thị Kim Kiều, có 4 năm làm công nhân may tại Công ty Kwong Lung - MeKo, nói: “Bây giờ mỗi tháng lương của em 1,2 triệu đồng, phải trang trải ăn uống, nhà trọ, điện, nước và sinh hoạt cá nhân. Mấy tháng rồi giá cả tăng cao, lương không đủ sống, em phải về quê mang gạo lên để ăn”. Còn chị Thị Liễu, công nhân Công ty Cổ phần Chế biến nông sản thực phẩm xuất khẩu Cần Thơ, than thở: “Tôi làm việc ở công ty này 7 năm nhưng lương hiện tại của tôi mỗi tháng chỉ 900 ngàn đồng. Cuộc sống gia đình, con cái phụ thuộc vào lương phụ hồ của chồng tôi. Do lương quá thấp, chồng tôi luôn bảo tôi phải nghỉ việc ở nhà làm nội trợ, nhưng vì hoàn cảnh gia đình quá khó khăn, nên tôi cố gắng bám trụ để làm việc và hy vọng một ngày nào đó thu nhập sẽ được cải thiện hơn”.

Ông Nguyễn Minh Châu, Chủ tịch Công đoàn Cơ sở Công ty Cổ phần Chế biến nông sản thực phẩm xuất khẩu Cần Thơ, giải thích: “Công ty chúng tôi có 110 CNLĐ, chủ yếu là chế biến hạt điều xuất khẩu. Do sản xuất, chế biến không gắn với vùng nguyên liệu nên thường xuyên bị thiếu hụt nguyên liệu, việc làm của công nhân không đều. Hiện nay, chúng tôi đang cố gắng tìm hợp đồng gia công thêm để tăng thu nhập cho công nhân”.

Việc chăm lo đời sống, cải thiện điều kiện làm việc, ăn ở, hưởng thụ văn hóa, tinh thần cho CNLĐ cũng chưa được ngành chức năng và các doanh nghiệp quan tâm đúng mức. Theo số liệu khảo sát của Công đoàn các Khu chế xuất và Công nghiệp Cần Thơ, hiện có trên 70% CNLĐ trong các khu công nghiệp chưa có nhà ở, phải ở trọ. Đây cũng là nguyên nhân vì sao các khu nhà trọ “ổ chuột” không đảm bảo an toàn, điều kiện vệ sinh, không gian, ánh sáng... rất kém của tư nhân mọc lên như nấm sau mưa tại các khu công nghiệp. Mới đây, đoàn cán bộ Ban Dân vận Trung ương đã đến khảo sát khu nhà trọ của gia đình ông Nguyễn Văn Tám, ở khu vực 4, phường Trà Nóc, quận Bình Thủy. Mặc dù mới xây dựng, nhưng các căn phòng trong khu nhà trọ của gia đình ông Tám rất chật chội, thiếu ánh sáng, ẩm thấp. Tuy vậy, theo ông Tám, khu nhà trọ của ông đã thuộc hàng “xịn” nhất ở khu vực này. Chị Nguyễn Thị Hoa, quê ở tỉnh Vĩnh Long, công nhân Công ty Cổ phần May xuất khẩu MeKo, đang ở trọ tại khu nhà trọ này, nói: “Mỗi phòng ở đây chủ nhà thu 400 ngàn đồng, mặc dù phòng chật hẹp nhưng cũng phải ghép 3 người vào ở để giảm bớt tiền phòng, nếu không lương hàng tháng không đủ trang trải cho cuộc sống”.

Trước nhu cầu bức thiết về nhà ở của CNLĐ tại các khu công nghiệp, từ năm 2004 Ban Thường vụ Liên đoàn Lao động TP Cần Thơ và Văn phòng Báo Lao động tại TP Cần Thơ đề ra ý tưởng “Cần Thơ 1.000” (xây dựng thí điểm 1.000 căn nhà trọ cho có thu nhập thấp tại các khu công nghiệp). Qua nhiều lần đề nghị, ý tưởng này được lãnh đạo thành phố ủng hộ và giao Liên đoàn Lao động thành phố phối hợp với Sở Xây dựng và Sở Kế hoạch Đầu tư nghiên cứu xây dựng đề án trình Thành ủy, UBND thành phố. Nhưng đến nay, đề án này vẫn còn nằm im trên giấy vì chưa có vốn và quỹ đất xây dựng.

Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp thực hiện các chế độ, chính sách đối với CNLĐ chưa đầy đủ. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều vụ khiếu nại, phản ứng, đình công tại một số doanh nghiệp trong thời gian qua. Tìm hiểu thực tế vấn đề này tại nhiều doanh nghiệp ở các khu công nghiệp, nhiều chủ doanh nghiệp và Chủ tịch công đoàn tự nhận với chúng tôi là “doanh nghiệp đã thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật lao động, trong đó 100% CNLĐ đều được đóng bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội”. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Văn Hiếu, Chủ tịch Công đoàn Các khu Chế xuất và Công nghiệp Cần Thơ, hiện nay, chỉ có CNLĐ ở những doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp nhà nước chuyển sang cổ phần được đóng bảo hiểm đầy đủ. Còn ở các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác chỉ có khoảng 50% CNLĐ được đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; còn 50% lao động còn lại bị các doanh nghiệp xếp vào đối tượng lao động thời vụ để “lách” luật. Trong khi thực tế số lao động này vẫn làm việc liên tục trong năm, nhưng không được đóng các loại bảo hiểm. Vì vậy, số lao động này rất bị thiệt thòi về quyền lợi. Mặt khác, một số doanh nghiệp chưa quan tâm cải thiện điều kiện làm việc nên CNLĐ phải làm việc trong môi trường nhiệt độ cao, không đủ ánh sáng, bụi bặm, ồn ào... vượt quá mức cho phép. Ông Nguyễn Văn Hiếu nói: “Qua những lần kiểm tra việc thực hiện luật lao động tại các doanh nghiệp, phát hiện nhiều CNLĐ không được đóng bảo hiểm, chúng tôi đã đề nghị các doanh nghiệp khắc phục, đồng thời, kiến nghị các ngành chức năng có biện pháp xử lý. Tuy nhiên, do lực lượng thanh tra kiểm tra quá mỏng, nên tình trạng này vẫn còn tồn tại khá phổ biến”.

Hiện nay, các khu công nghiệp ở Cần Thơ chưa được các ngành chức năng và doanh nghiệp đầu tư xây dựng các thiết chế văn hóa, các khu vui chơi cho CNLĐ giải trí sau giờ làm việc. Nguyễn Văn Tài, công nhân Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thủy sản Cần Thơ, nói: “Trong khu công nghiệp chẳng có chỗ nào để vui chơi, giải trí hết. Về phòng trọ, cũng chẳng có ti vi để xem”. Do không có chỗ sinh hoạt văn hóa, vui chơi giải trí, nhiều CNLĐ sa vào tệ rượu chè, cờ bạc để giải khuây sau giờ làm việc. Ông Lê Thành Dũng, Chủ tịch Công đoàn Cơ sở Công ty Kwong Lung - MeKo, kiến nghị: “Để xây dựng khu vui chơi, giải trí cho CNLĐ cần có trợ lực từ nhiều phía. Trước hết là thành phố cần tạo quỹ đất, còn phần xây dựng cần tiến hành theo phương châm Nhà nước và doanh nghiệp cùng làm”.

Một vấn đề bức xúc nữa ở trong các khu công nghiệp Cần Thơ hiện nay là nhà giữ trẻ cho CNLĐ. Theo thống kê, hiện nay, trong các khu công nhiệp ở Cần Thơ, CNLĐ nữ chiếm trên 54%, trong đó khoảng 20% lập gia đình. Thời gian qua, nhiều CNLĐ nữ sau khi hết thời gian nghỉ hộ sản không có điều kiện để trở lại làm việc vì không có chỗ giữ trẻ, hoặc có chỗ giữ trẻ nhưng chi phí quá cao không thể kham nổi. Trường hợp của chị Nguyễn Thị Bích Ngà, công nhân Công ty Cổ phần Chế biến nông sản thực phẩm xuất khẩu Cần Thơ là một ví dụ. Chị Ngà vào làm việc tại doanh nghiệp này từ năm 1999, năm 2006 chị lấy chồng, sinh con và nghỉ cho đến nay chưa quay lại làm việc vì phải ở nhà trông con. Còn chị Hồ Ngọc Bích, Công nhân may Công ty Kwong Lung - MeKo, bộc bạch: “Đầu năm 2006 em sinh con gái đầu lòng. Sau khi nghỉ hộ sản không có chỗ nào nhận giữ nên em phải nghỉ việc ở nhà trông con. Bây giờ con em đã 18 tháng tuổi, được gửi vào nhà trẻ của phường Phước Thới nên em mới trở lại đi làm được vài tháng nay. Chúng em rất mong muốn Nhà nước quan tâm xây dựng nhà trẻ trong khu công nghiệp để giúp lao động nữ tụi em an tâm làm việc”. Ông Nguyễn Văn Hiếu, Chủ tịch Công đoàn các Khu Chế xuất và Công nghiệp Cần Thơ, cho biết: “Thời gian qua, tại các cuộc họp, hội nghị, Công đoàn các Khu chế xuất và Công nghiệp luôn đề xuất các cấp, các ngành chức năng xem xét việc xây dựng nhà trẻ tại các khu công nghiệp, nhưng vẫn chưa được quan tâm”.

Đời sống ổn định thì CNLĐ mới an tâm gắn bó lâu dài với doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh, kinh tế xã hội phát triển. Vì vậy, các cấp, các ngành, các doanh nghiệp cần quan tâm giải quyết những vấn đề bức xúc về đời sống, nhà ở, các chế độ, chính sách, môi trường làm việc... cho CNLĐ. Đây cũng là tiền đề quan trọng để TP Cần Thơ thực hiện thắng lợi nhiệm vụ “Tiếp tục xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước” theo tinh thần Nghị quyết số 20/NQ-TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X).

HOÀNG DUNG