Bệnh lý tim mạch thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm, đến khi phát hiện đã xuất hiện các biến chứng nặng nề như suy tim hay nhồi máu cơ tim. Tuy nhiên, bằng việc chủ động thay đổi lối sống và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, hoàn toàn có thể ngăn ngừa sự tấn công của “kẻ giết người thầm lặng”, giảm thiểu tối đa các biến cố nguy hiểm.

Theo các bác sĩ chuyên khoa, bệnh tim mạch thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm trước khi bộc lộ triệu chứng. Ảnh minh họa: Bác sĩ đo điện tim cho người bệnh tại trạm y tế. 

Gia tăng gánh nặng bệnh tim mạch

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm toàn cầu có hơn 19 triệu người tử vong do các bệnh lý tim mạch. Tại Việt Nam, tử vong do bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 80%, trong đó 1/3 xuất phát từ tim mạch, hàng đầu là bệnh động mạch vành và đột quỵ. Bệnh lý tim mạch là hệ quả tổng hợp từ tuổi tác, tình trạng già hóa dân số đến lối sống thiếu khoa học. Việc tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, ăn mặn, uống nhiều nước ngọt và rượu bia, kết hợp cùng thói quen tĩnh tại, lười vận động đang khiến căn bệnh này ngày càng gia tăng. Bên cạnh đó, áp lực công việc kéo dài, căng thẳng thần kinh, thức khuya, ô nhiễm môi trường và sự trẻ hóa của các bệnh mạn tính cũng gây áp lực lớn lên hệ tim mạch.

Trong chương trình truyền hình trực tuyến với chủ đề Tầm soát sớm bệnh tim mạch để phòng ngừa biến chứng, TS.BS Nguyễn Quốc Thái, Phó Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch Mai, đặc biệt lưu ý đến “bộ ba” nguy hiểm: thừa cân - béo phì, rối loạn mỡ máu và tiền đái tháo đường. Để ước tính nhanh cân nặng lý tưởng, bác sĩ đưa ra công thức lấy chiều cao (cm) trừ 100 rồi nhân với 0,9. Ví dụ người cao 1m60 nên duy trì khoảng 54-55kg. Trái ngược với béo phì dễ nhận diện qua hình thể, rối loạn mỡ máu và tiền đái tháo đường lại tiến triển rất âm thầm, ngay cả người ốm hay người trẻ cũng có thể mắc phải. Cách duy nhất để phát hiện sớm các bất thường này là làm xét nghiệm máu định kỳ.

Dấu hiệu cảnh báo và chiến lược bảo vệ trái tim toàn diện

TS.BS Nguyễn Quốc Thái chỉ ra 4 triệu chứng điển hình cảnh báo sớm bệnh tim mạch cần đi khám ngay: đau ngực, với cơn đau thắt, bóp nghẹt vùng ngực trái lan lên hàm hoặc tay trái, khó thở, hụt hơi khi làm việc nặng, hồi hộp đánh trống ngực đột ngột và choáng váng ngất xỉu do tim bơm máu không đều. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Đối với người đã xác định mắc bệnh tim mạch hoặc các bệnh mạn tính liên quan, bác sĩ nhấn mạnh 2 nguyên tắc cốt lõi là tái khám định kỳ và tuân thủ điều trị. Bệnh nhân sau biến cố cấp như nhồi máu cơ tim cần tái khám sau 2-4 tuần, khi ổn định có thể khám lại mỗi 1-3 tháng. Người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu đã kiểm soát tốt, nên duy trì tái khám 3-6 tháng/lần. Thuốc tim mạch cần được uống đều đặn mỗi ngày, tuyệt đối không tự ý tăng, giảm liều hay ngừng thuốc, như tự bỏ liều buổi chiều khi thấy huyết áp buổi sáng ổn định, vì thuốc được thiết kế để duy trì huyết áp an toàn suốt 24 giờ.

Để phòng ngừa biến cố, việc kiểm soát các chỉ số mục tiêu đóng vai trò quyết định. Tăng huyết áp cần đưa về mức tối ưu dưới 130/80 mmHg. Với rối loạn mỡ máu, chỉ số mỡ máu xấu (LDL-Cholesterol) cần được kiểm soát chặt chẽ theo phân tầng nguy cơ. Với đái tháo đường, cần duy trì đường huyết lúc đói dưới 7mmol/L và chỉ số HbA1c dưới 7%. Bên cạnh dùng thuốc, vận động thể lực là trụ cột không thể thiếu. Mỗi người nên tập luyện đều đặn với cường độ vừa phải khoảng 30 phút/ngày, hoặc cường độ mạnh 15 phút/ngày. Việc kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết kết hợp cùng dinh dưỡng và vận động hợp lý sẽ tạo thành chiếc “kiềng 3 chân” vững chắc bảo vệ sức khỏe tim mạch. Bác sĩ cũng khuyến cáo nam giới từ 40 tuổi, nữ giới từ 50 tuổi, người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm hoặc người có các yếu tố nguy cơ nên chủ động tầm soát định kỳ để kịp thời bảo vệ trái tim.

Bài, ảnh: THU SƯƠNG