Cơ giới hóa và chuyển đổi số được xác định là bộ đôi “chìa khóa” quyết định thành công của Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao tại ĐBSCL. Dù mang lại lợi ích kép - vừa tăng lợi nhuận cho nhà nông, vừa giảm phát thải khí nhà kính - nhưng hành trình này vẫn đang vấp phải nhiều rào cản, đòi hỏi sự vào cuộc từ Trung ương, địa phương đến doanh nghiệp và nông dân.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Cần Thơ:

Dữ liệu số là “hạ tầng mềm” để hiện đại hóa ngành hàng lúa gạo phát thải thấp

- TP Cần Thơ đang tích cực triển khai nhiều mô hình cơ giới hóa tiên tiến gắn với nông nghiệp tuần hoàn và giảm phát thải. Trong đó, các mô hình như sạ hàng kết hợp vùi phân, cơ giới hóa xử lý rơm rạ, cuốn rơm, sản xuất và rải phân hữu cơ… đã mang lại hiệu quả rõ rệt, giúp nông dân giảm chi phí, giảm phát thải và tăng lợi nhuận.

Dữ liệu số đã và đang trở thành “hạ tầng mềm” của ngành nông nghiệp hiện đại. Số hóa vùng sản xuất, nhật ký canh tác, cơ giới hóa và quản lý phát thải là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực quản trị ngành hàng lúa gạo, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, minh bạch sản xuất và tiêu chuẩn thị trường quốc tế.

Ngành Nông nghiệp TP Cần Thơ xác định thời gian tới tập trung các nhiệm vụ trọng tâm, như xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý sản xuất lúa theo vùng chuyên canh, phục vụ truy xuất nguồn gốc, cấp mã số vùng trồng và quản lý phát thải; thúc đẩy hình thành các tổ dịch vụ cơ giới hóa chuyên nghiệp gắn với hợp tác xã nông nghiệp, nhằm nâng cao hiệu quả khai thác máy móc và giảm chi phí đầu tư cho nông dân; tiếp tục nhân rộng các mô hình nông nghiệp tuần hoàn từ rơm rạ, vừa giảm ô nhiễm môi trường, vừa nâng cao thu nhập và tạo sinh kế bền vững cho người dân nông thôn…

Sở NN&MT TP Cần Thơ cam kết tiếp tục đồng hành cùng địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân triển khai cơ giới hóa, chuyển đổi số và phát triển ngành hàng lúa gạo theo hướng hiện đại, bền vững và phát thải thấp.

Mô hình ứng dụng cơ giới hóa sạ hàng, bón vùi phân triển khai tại ĐBSCL thuộc Đề án phát triển 1 triệu héc-ta.

Ông Hồ Phi Tuấn, Trưởng phòng Cơ điện - Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn:

Cơ giới hóa đồng bộ và công nghệ số là chìa khóa chuyển đổi nông nghiệp

- Cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp là bước đột phá chiến lược, chuyển đổi từ nền nông nghiệp thủ công sang sản xuất hàng hóa hiện đại. Nó giúp giải phóng sức lao động, giảm chi phí, tăng năng suất và cải thiện chất lượng nông sản. Tuy nhiên, cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp vẫn còn những tồn tại và hạn chế. Điển hình như tính đồng bộ chưa cao; chi phí đầu tư máy móc, công nghệ cao đòi hỏi nguồn vốn lớn; chuyển đổi số còn chậm, thiếu dữ liệu quản lý, chưa ứng dụng mạnh AI, IoT…

Thời gian tới, ngành Nông nghiệp vùng ĐBSCL cần xác định 8 xu hướng phát triển: cơ giới hóa đồng bộ toàn chuỗi sản xuất; máy móc, thiết bị phù hợp; ứng dụng công nghệ số; dịch vụ cơ giới hóa; gắn cơ giới hóa với tổ chức sản xuất; cơ giới hóa xanh, giảm phát thải; hoàn thiện cơ chế, chính sách cho ứng dụng cơ giới hóa; nguồn nhân lực cho ứng dụng. Đặc biệt cần chú trọng phát triển nông nghiệp chính xác, ứng dụng AI, Internet vạn vật (IoT) và thiết bị tự động hóa (máy cày không người lái, drone) vào quản lý và canh tác. Chú trọng CĐS, sử dụng cảm biến để theo dõi độ ẩm, nhiệt độ đất, tối ưu hóa lượng nước tưới và phân bón. Đẩy mạnh cơ giới hóa đồng bộ phụ thuộc rất lớn vào việc tích tụ ruộng đất, tổ chức lại sản xuất theo mô hình hợp tác xã, cần có các gói chính sách hỗ trợ vốn vay và ưu đãi thuế hợp lý cho hợp tác xã, nông dân…

TS Nguyễn Văn Hùng, Trưởng nhóm Cơ giới hóa và Sau thu hoạch, Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI):

Số hóa cơ giới hóa là giải pháp then chốt để quản trị minh bạch và giảm phát thải bền vững

- Xây dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ hóa và tích hợp cơ giới hóa theo vùng chuyên biệt là giải pháp then chốt để tối ưu hóa đầu tư và quản lý sản xuất lúa. Đối với ngành hàng lúa gạo, sự kết hợp giữa cơ giới hóa và công nghệ số không chỉ nâng cao năng suất, mà còn mở ra năng lực quản trị chính xác, minh bạch. Qua đó, giúp tối giản chi phí đầu vào và hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải.

Số hóa cơ giới hóa là cơ sở để tối ưu hóa quản lý, kết nối cung - cầu dịch vụ và xây dựng bản đồ cơ giới hóa phù hợp cho canh tác lúa tại ĐBSCL. Đây cũng là nền tảng dữ liệu để phát triển AI phục vụ canh tác thông minh và khuyến nông điện tử. Tại ĐBSCL, số hóa và cơ giới hóa là chìa khóa then chốt để giảm chi phí, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao chất lượng hạt gạo; trong đó quy trình đang chuyển dịch mạnh mẽ từ ứng dụng thiết bị đơn lẻ sang hệ thống thông minh, đồng bộ.

Thời gian tới, ngành Nông nghiệp ĐBSCL cần hoàn thiện phương pháp và công cụ số hóa cơ giới hóa, bản đồ thích hợp cơ giới hóa; tiếp tục điều tra, phát triển dữ liệu (đầu tư từ các nhà tài trợ, Bộ NN&MT, Cục Kinh tế hạ tầng, Sở NN&MT các tỉnh, thành…); hoàn thiện số hoá, dasboard, bản đồ thực trạng, và bản đồ thích hợp cơ giới hóa, đưa vào sử dụng diện rộng, tích hợp vào hệ thống số hóa quản lý cấp tỉnh và quốc gia… IRRI sẽ tiếp tục hỗ trợ thúc đẩy ứng dụng dữ liệu số trong hoạch định chính sách, đầu tư cơ giới hóa, tạo nền tảng cho việc mở rộng triển khai trên quy mô lớn tại ĐBSCL.

HÀ VĂN (thực hiện)