Những lính Mỹ cuối cùng rời khỏi Iraq cuối năm 2011. Ảnh: Washington Post

“Washington đã mất đi một cơ hội quí giá để nuôi dưỡng và hỗ trợ một đối trọng then chốt trước ảnh hưởng của Iran trong cộng đồng người Hồi giáo dòng Shiite tại thế giới A-rập” – Paul Mutter dẫn lời các chuyên gia Danielle Pletka và Gary Schmitt của Viện Doanh nghiệp Mỹ nhận xét như thế trong bài viết có tựa đề “Iraq và những giới hạn của siêu cường Mỹ” đăng trên trang tin điện tử của Thời báo châu Á số ra gần đây.

Thật vậy, Iran ngày nay có ảnh hưởng to lớn tới chính trường Iraq mà thời Saddam Hussein còn nắm quyền có lẽ cũng không thể tưởng tượng ra nổi. Ảnh hưởng ấy đã củng cố thêm vị thế của Iran trong cuộc đối đầu chống những toan tính bá quyền của Mỹ và Israel ở khu vực Trung Đông. Chuyên gia Ted Galen Carpenter nhận xét về cuộc xâm lược của Mỹ tại Iraq hồi năm 2003: “Mỹ đã phải trả một cái giá đắt khủng khiếp cho cuộc chiến này với khoảng 850 tỉ USD và hơn 4.400 binh lính Mỹ thiệt mạng, khiến cho Iran trở thành thế lực có ảnh hưởng nhất tại Iraq”. Carpenter còn mỉa mai: “Nếu những kiến trúc sư và những người cổ súy cuộc chiến tranh này giờ đây thừa nhận thất bại, có thể họ phải nâng mức cảnh báo về ảnh hưởng của Iran tại Iraq”.

Thế nhưng, theo Paul Mutter, cũng có nhiều nhân vật diều hâu siêu bảo thủ ở Mỹ cho rằng ở nơi nào họ thấy mối đe dọa (đối với lợi ích của Mỹ) từ Iran có thể vươn tới, thì ở đó họ sẽ có cách khống chế, tương tự như cách Mỹ đã từng làm thời Chiến tranh Lạnh ở Nhật Bản và Hàn Quốc để hạn chế ảnh hưởng của Liên Xô cũ. Có điều, theo Paul Mutter, Iraq không phải là Hàn Quốc và Nhật Bản. Xã hội Iraq có sự phân hóa rõ ràng giữa các cộng đồng tôn giáo khác nhau, đặc biệt giữa người Hồi giáo dòng Shiite và Sunni. Cuộc đấu đá tranh giành quyền lực giữa hai cộng đồng người Hồi giáo này hết sức gay gắt. Những biến động trên chính trường Iraq thời gian gần đây cho thấy điều đó.

Nói thế để hiểu rõ một thực tế là ngay cả Iran cũng không thể chiếm trọn trái tim và khối óc của người Iraq. Tuy nhiên, ở một góc độ nào đó, người Iraq vẫn dễ dàng chấp nhận Iran hơn là Mỹ. Dù Iran và Iraq từng trải qua các cuộc chiến tranh đẫm máu, nhưng nhiều người Iraq cho rằng hầu hết là do Saddam Hussein phát động, khiến hàng ngàn người Iraq theo đạo Hồi dòng Shiite phải chạy sang Iran lánh nạn vào cuối những năm 1980. Trong khi đó, chiến tranh của Mỹ tiến hành tại Iraq có chủ đích và muốn đẩy người dân Iraq ra khỏi đất nước họ.

Điều đó giải thích vì sao Iraq thời hậu chiếm đóng của quân Mỹ đang nổi lên như một đối tác của Iran trong các vấn đề khu vực. Baghdad thể hiện sự phản đối mạnh mẽ nhất với bất kỳ lệnh trừng phạt, khiển trách ngoại giao hay can thiệp quân sự vào Iran. Iraq cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với chương trình hạt nhân vì mục đích dân sự của Iran và khuyến khích biện pháp ngoại giao cho căng thẳng giữa Iran và phương Tây. Iraq cũng tiếp tục hỗ trợ Iran ở các tổ chức quốc tế như OPEC, Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc. Về mặt kinh tế, giao thương giữa Iran và Iraq giúp Iran đỡ chật vật với các lệnh trừng phạt đối với tài chính và thương mại của nước này. Quan trọng hơn, với việc Iraq phản đối các hoạt động quân sự chống lại Iran sẽ giúp Tehran đỡ phần nào mối lo về an ninh. Iraq hiểu rõ bất cứ điều gì xảy ra với Iran sẽ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia của họ.

THANH DƯƠNG (Theo Atimes)