Từ ngày 21-11, Liên minh châu Âu (EU) chính thức cấm xuất khẩu rác thải nhựa sang các nước không thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), trong đó có nhiều nước ở khu vực Đông Nam Á như Malaysia, Indonesia và Việt Nam. Lệnh cấm được áp dụng theo Quy định mới về vận chuyển chất thải của EU, nhằm bảo đảm rác thải của EU không gây hại cho môi trường và sức khỏe con người ở nơi khác, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong khối này.

Rác thải nhựa trước khi được đóng gói xuất khẩu. Ảnh: EPA
Phóng viên TTXVN tại Brussels dẫn thông báo của Ủy ban châu Âu (EC), cho biết EU phải chịu trách nhiệm lớn hơn đối với lượng rác thải mà liên minh này tạo ra. Việc xuất khẩu rác thải nhựa sang các nước bên ngoài OECD có nguy cơ gây ra những thách thức lớn về môi trường tại các nước tiếp nhận. Đây cũng không phải là cách quản lý bền vững đối với lượng rác thải nhựa phát sinh trong EU.
Lệnh cấm trên sẽ được áp dụng ít nhất đến ngày 21-5-2029. Sau thời điểm này, các nước ngoài OECD có thể nộp đơn đề nghị được tiếp tục tiếp nhận rác thải nhựa từ EU. EC nhấn mạnh biện pháp này là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn của EU nhằm giải quyết tình trạng ô nhiễm do rác thải nhựa, tăng cường kinh tế tuần hoàn, thúc đẩy quản lý chất thải có trách nhiệm trong và ngoài khối này, cũng như vận động cho một hiệp ước toàn cầu về ô nhiễm do rác thải nhựa, bao trùm toàn bộ vòng đời của sản phẩm nhựa.
Theo số liệu của EC, mỗi năm EU làm phát sinh khoảng 40 triệu tấn rác thải nhựa và xuất khẩu từ 1 đến 1,5 triệu tấn. Năm 2025, khoảng một nửa lượng rác thải nhựa xuất khẩu của EU được chuyển tới các nước OECD, nửa còn lại tới các nước ngoài OECD. Trong số các thị trường tiếp nhận lớn nhất có Thổ Nhĩ Kỳ (510.000 tấn), Malaysia (276.000 tấn), Indonesia (215.000 tấn)... và Anh (108.000 tấn). Trong số này, Malaysia, Indonesia là các nước ngoài OECD, thuộc diện chịu tác động trực tiếp của lệnh cấm nói trên.
Đối với các nước OECD, việc xuất khẩu rác thải nhựa vẫn được phép, nhưng bị giám sát chặt chẽ hơn. Từ tháng 5-2026, mọi lô hàng rác thải nhựa xuất khẩu sang các nước này chỉ được thực hiện khi có sự chấp thuận của nước xuất khẩu, nước quá cảnh và nước nhập khẩu. Từ tháng 5-2027, rác thải chỉ được phép xuất khẩu sang nước thứ ba nếu cơ sở tiếp nhận đã qua kiểm toán riêng, chứng minh có khả năng xử lý rác thải của EU một cách bền vững.
Lệnh cấm rác thải nhựa chỉ là bước đầu trong lộ trình siết chặt toàn diện hoạt động xuất khẩu chất thải của EU. Quy định về vận chuyển chất thải, có hiệu lực từ ngày 20-5-2024, cũng đưa ra các quy định chặt chẽ hơn đối với các loại chất thải khác. Theo nguyên tắc chung, từ ngày 21-5-2027, EU sẽ không còn xuất khẩu chất thải sang các nước ngoài OECD. Ngoại lệ là một số loại chất thải không nguy hại có thể được phép xuất khẩu sang các nước ngoài OECD nếu nước đó chính thức đề nghị tiếp tục tiếp nhận và chứng minh được năng lực xử lý bền vững. Danh sách đầu tiên các nước được phép tiếp nhận chất thải từ EU sẽ được lập trước cuối năm 2026 và được cập nhật ít nhất 2 năm một lần.
Lệnh cấm kể trên đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong cách EU xử lý rác thải nhựa, thay vì chuyển gánh nặng liên quan đến môi trường ra bên ngoài, khối này buộc phải tự nâng cao năng lực tái chế rác thải nhựa nội khối.
LAN ANH