Tại hội nghị sơ kết 2 năm thực hiện Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) mới đây ở Đồng Tháp, nhiều ý kiến của địa phương phản ánh việc triển khai đề án chậm do nguồn lực đầu tư cho tái cơ cấu ngành nông nghiệp chưa đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Mặt khác, các cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp (DN) và nông dân chậm triển khai, thời gian hỗ trợ ngắn, mức hỗ trợ thấp. Để "cởi trói" tư duy "tiểu nông" thì cần đổi mới tư duy làm chính sách, vừa giúp nông dân an tâm sản xuất, vừa tạo động lực cho DN tham gia chuỗi giá trị nhằm vực dậy ngành nông nghiệp đang có nguy cơ tụt hậu.

Chẳng hạn Nghị định 210/2013/NĐ-CP ngày 19-12-2013 của Chính phủ về chính sách khuyến khích DN đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn chưa phù hợp thực tế. Như tỉnh Trà Vinh, xây dựng dự án quy mô 100.000 con bò, theo Nghị định 210, dự án phải tách ra thành 200 dự án nhỏ (500 con bò/dự án) mới được hỗ trợ. Cách tính này không khuyến khích được DN nhỏ và vừa do vượt khả năng của họ và cũng không khuyến khích được DN lớn có tiềm lực muốn đầu tư quy mô lớn, sản xuất theo chuỗi giá trị. Quyết định số 62/2013/QĐ-TTg ngày 25-10-2013 của Chính phủ về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản, xây dựng cánh đồng lớn mới dừng lại ở khâu sản xuất. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn xây dựng cánh đồng lớn, tiêu chí, phương thức liên kết nông dân- DN… mà chưa phân công trách nhiệm của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính, Công thương trong công tác kế hoạch, quy hoạch, vốn, tiêu thụ sản phẩm… nên chưa thể giải quyết dứt điểm tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún và tình trạng "được mùa, rớt giá". Các địa phương ban hành tiêu chí về "cánh đồng lớn" không rõ ràng nên khó cho DN khi đề xuất phê duyệt dự án liên kết. Việc quy định lộ trình 5 năm đối với cây hằng năm, 7 năm đối với cây lâu năm khi đại diện nông dân ký kết hợp đồng thực hiện dự án cũng rất khó. Ngoài yếu tố giá cả, năng lực của DN thì chính sách quá nhiều điểm vướng cũng khiến diện tích tham gia "cánh đồng lớn" rất thấp, vụ lúa đông xuân 2014- 2015, chỉ chiếm 3,3% (tương đương 130.332ha).

Ngoài ra, Nghị định 67/2014/NĐ-CP về chính sách phát triển thủy sản, Nghị định 109 về kinh doanh xuất khẩu gạo cũng còn nhiều bất cập trong triển khai, việc đóng mới tàu sắt thay tàu gỗ, ngư dân không đủ vốn đối ứng để vay đóng mới, các tiêu chí cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo không tạo được sức cạnh tranh thị trường bình đẳng. Quyết định 580/2014/QĐ-TTg về chính sách hỗ trợ giống để chuyển đổi từ đất lúa sang trồng màu 1 năm quá ngắn, mức hỗ trợ chỉ 2 triệu đồng/ha rất thấp so với thực tế đầu tư của nông dân…ĐBCSL là vùng trọng điểm sản xuất lương thực quốc gia, nhiều năm qua, các sản phẩm nông sản của vùng đóng góp rất lớn cho phát triển kinh tế quốc gia, nhưng nguồn lực đầu tư từ ngân sách cho vùng còn hạn hẹp. Do đó, các địa phương đề nghị Chính phủ cần cơ chế đặc thù cho vùng để thực hiện thành công quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

SONG NGUYÊN