02/03/2010 - 21:22

Tình hình tiêu thụ lúa đông xuân 2009-2010 tại ĐBSCL

Doanh nghiệp cần chia sẻ lợi nhuận với nông dân

Thương lái thu mua lúa tại Kiên Giang.
Ảnh: T. Nguyễn

Hiện nay, nông dân Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang bước vào thu hoạch lúa đông xuân 2009-2010, nhưng giá lúa hiện ở mức thấp so với cuối tháng 12-2009, do nhu cầu trên thị trường xuất khẩu chưa cao, giá xuất khẩu gạo cũng đang giảm. Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) vừa yêu cầu 30 doanh nghiệp (DN) thành viên mua 1 triệu tấn gạo với giá sàn tối thiểu là 4.000 đồng/kg, nhằm đảm bảo lợi nhuận cho nông dân và tăng dự trữ chờ hợp đồng xuất khẩu. Tuy nhiên, trên thực tế, nông dân ĐBSCL đang bán lúa với giá thấp và không dám trữ lúa chờ giá. Các chuyên gia cho rằng, DN cần chia sẻ lợi nhuận với nông dân trong thời điểm khó khăn để đảm bảo sự phát triển bền vững của cây lúa, hạt gạo Việt Nam.

Đảm bảo đầu ra cho nông dân - giải pháp chiến lược

Việc VFA yêu cầu DN thành viên thu mua gạo tạm trữ được xem là động thái tích cực trong việc điều tiết, bình ổn thị trường và lần đầu tiên mối quan hệ giữa bạn hàng xáo- DN được đặt ra trong việc thống nhất giá thu mua lúa cho nông dân. VFA giao cho 30 DN thành viên khẩn trương thực hiện và chia làm 2 đợt thu mua: 600.000 tấn từ 25-2 đến 31-3-2010 và 400.000 tấn trong tháng 4-2010, giá lúa được tính theo giá thị trường nhưng mua tại nhà máy giá tối thiểu phải 4.000 đồng/kg lúa khô, đạt chất lượng xuất khẩu. Tuy nhiên, trên thực tế, nông dân vẫn bán lúa với giá thấp.

Thống kê của ngành nông nghiệp tỉnh Kiên Giang, hiện nông dân đã thu hoạch xong lúa vụ mùa với diện tích 62.782ha, năng suất bình quân đạt 3,75 tấn/ha và trên 40.000 ha trong tổng số khoảng 280.000 ha lúa đông xuân, năng suất bình quân 4,79tấn/ha. Hiện còn nhiều diện tích vùng Tứ giác Long Xuyên, như Tân Hiệp, Hòn Đất... có năng suất cao 6-8 tấn/ha đang chuẩn bị vào vụ thu hoạch. Ông Nguyễn Bé Đương, nông dân xã Bàn Thạch (huyện Giồng Riềng, Kiên Giang), cho biết: “Lúa trước Tết giá 5.500đồng/kg, giờ chỉ còn 4.100đồng/kg. Tôi định trữ lại chờ giá nhưng lại sợ giá càng ngày càng giảm như năm rồi nên đành bán...”. Cũng như ông Đương, nông dân Kiên Giang đang rất lo giá lúa sẽ tiếp tục giảm. Mặc dù Nhà nước đã ban hành mức bảo hiểm giá lúa cho nông dân là 4.000 đồng/kg nhưng nông dân vẫn chưa vui vì giá này không thể có lãi, khi chi phí đầu tư ngày càng tăng.

Theo tính toán của nhà nông, chi phí đầu tư phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cao... nâng mức đầu tư sản xuất lúa trung bình 1-1,5 triệu đồng/công, tăng gấp đôi so với năm ngoái. Như vậy, giá thành mỗi ký lúa đã gần 4.000 đồng, đó là chưa kể chi phí trả lãi suất vay ngân hàng, mua thiếu phân bón, thuốc trừ sâu... Hiện đa số nông dân đều thiếu vốn, phải vay ngân hàng; mua thiếu vật tư, xăng dầu tại các đại lý với mức lãi suất cao, nên nông dân thường bán lúa tại ruộng khi thu hoạch, việc vận chuyển đến nhà máy rất hiếm khi. Mặt khác, diện tích sân phơi lúa tại khu vực nông dân cũng đang dần bị thu hẹp, nông dân không đủ sức xây dựng kho chứa lúa và việc vận chuyển lúa đến lò sấy cũng lắm nhiêu khê! Theo các thương lái thu mua lúa tại Kiên Giang, giá các loại lúa thơm mua tại nhà dân hiện khoảng 4.250- 4.300 đồng/kg, thấp hơn khoảng 800- 1.000 đồng/kg so với giá lúa thời điểm tháng 12 – 2009.

Tại TP Cần Thơ, diện tích lúa đông xuân 2009- 2010 trên 89.500 ha, nông dân đang thu hoạch khoảng 5.000 ha. Hiện giá lúa thương lái thu mua tại Cần Thơ khoảng 4.200 đồng/kg. Trong khi tính toán của ngành nông nghiệp, giá thành sản xuất vụ đông xuân hiện trên 3.500 đồng/kg, cao hơn vụ đông xuân năm trước khoảng 30%. Giám đốc Sở NN& PTNT TP Cần Thơ Phạm Văn Quỳnh cho biết: “Hiện VFA đưa ra giá sàn là 4.000 đồng/kg, nhưng nếu nông dân bán lúa bằng giá sàn thì lợi nhuận rất thấp, thậm chí không có lợi nhuận, vì giá thành sản xuất hiện ở mức cao, do tất cả chi phí đầu vào đều tăng”. Ông Phạm Văn Quỳnh hy vọng giá lúa được điều chỉnh theo cung- cầu thị trường sẽ có lợi cho nông dân hơn. Việc đảm bảo đầu ra cho nông dân là giải pháp chiến lược ổn định sản xuất và phát triển bền vững nghề trồng lúa nước tại vùng ĐBSCL.

Sau chủ trương mua tạm trữ lúa gạo, nhiều DN đã bắt tay vào thu mua lúa trong dân, tuy cũng không ít băn khoăn. Ông Lê Minh Trượng, Giám đốc Công ty Lương thực Sông Hậu, cho biết: “Mua tạm trữ lúa gạo là việc làm cần thiết để chủ động nguồn nguyên liệu và giải quyết tồn đọng lúa trong dân. Tuy nhiên, Chính phủ cần có những quy định, cơ chế, chính sách đối với DN mua tạm trữ và có thời gian dự trữ rõ ràng để DN chủ động. Kế hoạch này phải được đưa ra từ đầu năm để DN thực hiện”. Theo ông Trượng, Công ty bắt đầu thu mua lúa dự trữ từ 25-2-2010 ngay sau khi có chỉ đạo. Tuy nhiên, việc tính toán giá thành sản xuất để quyết định giá sàn tối thiểu và đưa ra giá mua hợp lý hiện rất khó, DN phải chờ địa phương tính toán. Nhưng phải chờ đến cuối vụ, địa phương mới đưa ra được giá thành, điều này gây khó khăn cho DN. Do vậy, cần cơ chế rõ ràng, việc điều tiết thị trường cũng cần linh hoạt hơn, đảm bảo hài hòa lợi ích các bên.

Gắn kết để tạo liên kết vững chắc trên thị trường

Ngày 2-3-2010, tại hội nghị tổng kết xuất khẩu gạo năm 2009 và triển khai mua gạo dự trữ do VFA tổ chức ở An Giang, nhiều DN đề nghị Chính phủ có cơ chế hỗ trợ lãi suất và đảm bảo giá đối với DN dự trữ, tránh tình trạng mua vào giá cao, nhưng khi cần bán ra lại giá thấp. Theo ông Lê Minh Trượng, Giám đốc Công ty Lương thực Sông Hậu, DN chấp hành tốt quy định của VFA thường hay bị thiệt. Ông Trượng cho rằng, không thể lấy bình quân 6 tháng xuất khẩu trước đó để phân chia hợp đồng tập trung, điều này vô tình khuyến khích DN bán phá giá, gây tổn thất cho quốc gia và ảnh hưởng đến lợi nhuận của nông dân. Bởi DN chào bán giá thấp thì bán được nhanh và tiêu thụ mạnh lúa trong dân, nhưng giá xuất khẩu thấp thì làm sao thu mua được giá lúa cao từ nông dân.

Đồng tình với quan điểm của ông Trượng, nhiều DN cho rằng, cần có biện pháp chế tài đối với DN bán phá giá. Cả nước hiện có 216 DN xuất khẩu gạo và năm 2009, Việt Nam xuất khẩu gạo đạt mức kỷ lục trên 6 triệu tấn, trị giá khoảng 2,5 tỉ USD. Nhiều DN băn khoăn, hiện nay gạo Việt Nam có thể “làm giá” trên thị trường thế giới, nhưng do việc bán phá giá của một số DN đã đưa đến hệ lụy, giá gạo Việt Nam luôn ở mức thấp và luôn bị đối tác ép giá. Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Thành Biên khẳng định: “Nhiều ngành hàng của Việt Nam bị giảm uy tín trên thế giới không vì kém chất lượng mà vì nội bộ chúng ta phá giá lẫn nhau. Vì vậy, giá trị xuất khẩu luôn đạt thấp, thị trường không ổn định. Bộ đang trình Chính phủ các quy định xử lý đối với các DN bán phá giá, việc xử lý sẽ rất nặng, thậm chí rút giấy phép”. Nếu biện pháp chế tài này được thực thi, sẽ giảm bớt khó khăn cho DN kinh doanh thực thụ.

Các chuyên gia ngành lúa gạo cho rằng, năm 2010, phải đưa ngành hàng gạo Việt Nam lên tầm cao mới. Đây là mục tiêu chiến lược và cũng là thử thách cần phải vượt qua. Ông Trương Thanh Phong, Chủ tịch VFA, cho biết: “Liên kết chặt chẽ giữa sản xuất và kinh doanh; nông dân phải được trang bị các kiến thức về thị trường. Sắp tới, VFA sẽ thực hiện thí điểm trang bị máy tính kết nối Internet phục vụ nông dân mỗi huyện một điểm. Ngành gạo Việt Nam phải được nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu để xác lập thị phần. Vì vậy, các DN phải xây dựng vùng nguyên liệu chuyên canh để xây dựng từng thương hiệu riêng”. Ngay từ lúc này, các DN phải khẩn trương chuẩn bị các điều kiện để cạnh tranh với các DN nước ngoài, bởi năm 2011, theo cam kết WTO, DN nước ngoài sẽ được phép kinh doanh lúa gạo tại Việt Nam.

Cũng theo ông Phong, có thể ứng dụng mô hình công ty cổ phần sản xuất và tiêu thụ lúa gạo. Trong đó, nông dân góp vốn bằng quyền sử dụng đất và lao động; DN đầu tư giống, vật tư và tiêu thụ sản phẩm, đảm bảo lợi ích hài hòa giữa hai bên. Ngoài ra, tổ chức lại hệ thống thương lái, xay xát gắn với DN xuất khẩu là điều cần làm, nhằm chấn chỉnh lại hệ thống chuỗi hạt gạo Việt Nam. Theo đó, thương lái và nhà máy xay xát đăng ký thu mua lúa gạo theo giá thị trường, nhưng không được dưới mức Chính phủ quy định 4.000 đồng/kg lúa, có sự giám sát của địa phương. Trước mắt, DN phải kiện toàn về cơ sở vật chất, tăng cường năng lực mua và dự trữ, chế biến, bảo quản, nâng cao chất lượng, tay nghề, khả năng tiếp thị, mở rộng thị trường xuất khẩu.

NHÓM PV KINH TẾ

Theo dự báo mới nhất của Bộ Nông nghiệp Mỹ, sản lượng gạo toàn cầu năm 2010 khoảng 436,3 triệu tấn, giảm 2,5% so với năm 2009. Tiêu thụ toàn cầu năm nay đạt 437,1 triệu tấn, tăng 2,2 triệu tấn so với năm 2009. Trong khi năm nay sản lượng sụt giảm, mất cân đối ở một số nước sản xuất và tiêu thụ gạo chính, đặc biệt là Ấn Độ và Philippines. Giá gạo thế giới sẽ tăng do nhu cầu chứ không tăng đột biến như năm 2008. Nguyên nhân là do hạt gạo phải cạnh tranh với các cây lương thực khác. Vì vậy, giá gạo Việt Nam cũng sẽ thay đổi nhẹ theo thị trường.

Thông tin từ VFA, qua cân đối nhu cầu lương thực trong nước, dự trữ, Việt Nam có khoảng 5,8 triệu tấn gạo trong năm 2010 và lượng gạo còn tồn kho khoảng 1,45 triệu tấn từ năm 2009 chuyển sang. Do vậy, khả năng có thể xuất khẩu khoảng 6 triệu tấn gạo trong năm 2010. Thị trường chủ lực vẫn là Philippines khoảng 2,2 triệu tấn, châu Phi 1,6 triệu tấn, Malaysia 0,5 triệu tấn, Cuba 0,4 triệu tấn… Riêng 2 tháng đầu năm 2010, cả nước xuất khẩu 704.000 tấn, giá bình quân 473 USD/tấn. Dự kiến trong quý I/2010, có thể xuất khẩu 1,2 triệu tấn. VFA đưa ra giá sàn xuất khẩu 440 USD/tấn gạo 5% tấm, 430 USD/tấn gạo 15% và 420 USD/tấn gạo 25%.


Thương lái thu mua lúa tại Kiên Giang. Ảnh: T. Nguyễn

Chia sẻ bài viết