* THU HÀ

Kỳ cuối: Cần đòn bẩy bằng cơ chế đặc thù

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, ĐBSCL giàu tiềm năng, vị trí địa lý thuận lợi, nằm trong khu vực có đường giao thông hàng hải, hàng không quốc tế quan trọng, nối Nam Á và Đông Nam Á, châu Úc và các quần đảo khác trong Thái Bình Dương… Đồng thời, nguồn nhân lực dồi dào. Các cầu lớn vượt qua sông Tiền, Hậu đã được xây dựng, các trục giao thông liên tỉnh, liên vùng cũng đang được quan tâm đầu tư, hạ tầng đô thị, cảng hàng không… sẽ là những động lực thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa vùng trong giai đoạn mới. Do vậy, các địa phương trong vùng cần liên kết lại, tạo tiếng nói chung, có chiến lược rõ ràng nhằm tiếp cận nhà đầu tư. Song song đó, Trung ương cần ban hành cơ chế đặc thù riêng cho vùng để thu hút đầu tư. Có như vậy, vùng ĐBSCL sẽ trở thành một cực phát triển quan trọng của cả nước.

Tạo “đòn bẩy”...

Cầu tàu số 2 – Cảng Cái Cui hiện tiếp nhận tàu từ 20.000 – 30.000 DWT, giúp doanh nghiệp vùng ĐBSCL xuất khẩu hàng tại Cảng khi luồng Định An khơi thông. Ảnh: THU HÀ.

Theo định hướng phát triển, giai đoạn sau năm 2015, vùng ĐBSCL sẽ khởi động nhiều dự án lớn như: tuyến đường sắt TP Hồ Chí Minh - Cần Thơ, hoàn thành tuyến đường cao tốc TP Hồ Chí Minh - Cần Thơ, tuyến đường TP Hồ Chí Minh nối dài đến Đất Mũi, sân bay quốc tế Phú Quốc hoạt động... Mục tiêu đến năm 2020, vùng ĐBSCL sẽ có hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông vận tải đồng bộ và tương đối hoàn chỉnh. Đến năm 2020, dự kiến ĐBSCL sẽ có cảng biển lớn ngoài khu vực sông Hậu (tỉnh Trà Vinh) để tiếp nhận tàu 60.000 DWT. Cụm cảng đầu mối toàn vùng có trung tâm đặt tại TP Cần Thơ, công suất đến năm 2020 đạt 12-15 triệu tấn/năm, cảng Cái Cui có thể tiếp nhận tàu 20.000 DWT. Cùng với hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy thì cảng hàng không cũng đang được quy hoạch đầu tư và nâng cấp... Khi hạ tầng giao thông hoàn chỉnh sẽ tạo thế và lực mới cho vùng ĐBSCL cất cánh.

Bên cạnh đó, Trung tâm Điện lực Ô Môn (tại TP Cần Thơ) gồm 5 nhà máy nhiệt điện với tổng công suất khoảng 3.570 MW sẽ hoàn thành, vận hành trước năm 2015 và tiếp nhận nguồn khí từ Lô B để cung cấp điện cho toàn vùng ĐBSCL. Dự án Đường ống dẫn khí Lô B - Ô Môn có tổng chiều dài gần 400 km, trong đó phần trên biển khoảng 246 km, phần trên bờ 152 km, đi qua địa phận TP Cần Thơ, Hậu Giang, Kiên Giang, Bạc Liêu, Cà Mau. Dự án do Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam (đại diện là Tổng công ty Khí Việt Nam) ký hợp tác đầu tư với Tập đoàn Chevron (Hoa Kỳ), MOECO (Nhật Bản) và PTTEP (Thái Lan) ký kết hợp tác đầu tư. Dự án hoàn thành sẽ giúp cho Cần Thơ tăng trưởng sản xuất công nghiệp, đảm bảo an ninh năng lượng cho toàn vùng ĐBSCL. Nếu 5 nhà máy nhiệt điện hoạt động hết công suất vào năm 2015, Cần Thơ sẽ có thêm nguồn thu từ điện khoảng 4 tỉ USD.

Theo quyết định 492/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt TP Cần Thơ, Kiên Giang, Cà Mau, An Giang là vùng kinh tế trọng điểm vùng ĐBSCL. Các công trình giao thông kết nối 4 địa phương đang được khẩn trương thực hiện. Đến nay, có trên 1.800 tỉ đồng trong hơn 16.000 tỉ đồng đã được giải ngân để xây dựng 12 công trình giao thông. Trong đó, lớn nhất là công trình chỉnh trị luồng Định An trên sông Hậu, có vốn đầu tư 5.000 tỉ đồng, dự kiến đưa vào sử dụng cuối năm 2011; nâng cấp cảng Cái Cui giai đoạn II, mức đầu tư 1.200 tỉ đồng để tiếp nhận tàu tải trọng 20.000 tấn, dự kiến hàng hóa thông qua cảng khoảng 22 triệu tấn/năm; xây dựng đường nối trung tâm TP Cần Thơ với sân bay Trà Nóc, nâng cấp quốc lộ 91 đoạn Cần Thơ- An Giang... Các địa phương cũng đề ra chiến lược cụ thể để phát huy vai trò vùng kinh tế trọng điểm trong giai đoạn 2011- 2015.

Trong kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội giai đoạn 2011- 2015, các tỉnh, thành trong vùng ĐBSCL đều đặt mục tiêu phát triển nhanh, nhưng phải bền vững và chú trọng yếu tố bảo vệ môi trường. Tạo ra giá trị gia tăng của hàng hóa, nâng cao tính cạnh tranh của sản phẩm và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển để tận dụng những ưu thế của vùng trong hội nhập kinh tế. Nhiều địa phương đã mạnh dạn từ chối tiếp nhận những dự án nguy cơ ô nhiễm cao, chú trọng đến công tác đạo tạo nguồn nhân lực, mời gọi nhân tài.

Hướng đến mục tiêu phát triển bền vững

Những dòng sông của vùng ĐBSCL đang đối mặt với ô nhiễm, nguồn nước mặt không thể sử dụng được ở các KCN là những cảnh báo giúp các địa phương thận trọng hơn trong mời gọi đầu tư. Ngoài chính sách ưu đãi đầu tư, các địa phương còn đề ra nhiều giải pháp chế tài cụ thể trong bảo vệ môi trường. Như tỉnh Bến Tre tuyên bố không cấp chứng nhận đầu tư cho những dự án nguy cơ ô nhiễm cao ở TP Bến Tre. Tỉnh Long An cũng từ chối dự án công nghệ thấp và chọn lọc dự án công nghệ cao. Tỉnh Vĩnh Long không phát triển công nghiệp nặng TP Cần Thơ tập trung mời gọi dự án công nghệ cao, có sức lan tỏa vùng, chú trọng phát triển công nghiệp phụ trợ... Theo kế hoạch của các địa phương, đến năm 2015, tổng sản phẩm xã hội của toàn vùng ĐBSCL phấn đấu đạt 304.394 tỉ đồng, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 13,57%/năm. Đến năm 2015, toàn vùng sẽ có 95 KCN tập trung, diện tích 29.693 ha và 214 cụm công nghiệp, diện tích 16.381 ha.

Trong giai đoạn 2011- 2015, theo Nghị quyết phát triển kinh tế- xã hội của các tỉnh, thành vùng ĐBSCL gồm một số chỉ tiêu cụ thể như: - Tổng sản phẩm xã hội phấn đấu đạt 304.394 tỉ đồng. - Tốc độ tăng trưởng GDP là 13,57%/năm. Trong đó, khu vực I tăng 6,24%, khu vực II 17,99%/năm, khu vực III 15,85%. - Giá trị sản xuất công nghiệp tăng bình quân 19,45%. Đến năm 2015, giá trị sản xuất công nghiệp đạt 291.623 tỉ đồng. - Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa hằng năm tăng 15,29%. - Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tăng 19,26%/năm.

Ông Phạm Thành Khôn, Phó Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Vĩnh Long, nhấn mạnh: “Thời gian tới, tỉnh tiếp tục ban hành những cơ chế -chính sách hỗ trợ để tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Qua đó, huy động tối đa các nguồn vốn của doanh nghiệp, tổ chức kinh tế ngoài nhà nước và các tầng lớp nhân dân. Đây là nguồn vốn thu hút mạnh nhất trên địa bàn trong 5 năm tới với tốc độ tăng bình quân hằng năm trên 24%. Mặt khác, quan tâm thực hiện việc quy hoạch xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ, khoa học, có tính khả thi, tránh lãng phí trong đầu tư”. Ngoài ra, chú trọng cải cách thủ tục hành chính, việc quy hoạch sử dụng đất, đào tạo nguồn nhân lực có tay nghề, có trình độ góp phần thu hút đầu tư... là những nhân tố tác dụng kích thích các hoạt động thu hút, mời gọi đầu tư.

Các chuyên gia cho rằng, để ĐBSCL phát triển bền vững, cần xây dựng cơ chế đặc thù trong thu hút đầu tư, tập trung cải thiện hạ tầng, môi trường kinh doanh cho khu vực. Cơ chế chính sách phải thông thoáng để nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh cho các địa phương. Theo ông Phan Thành Phi, Trưởng Ban quản lý Các KCN Long An, tới đây việc thu hút đầu tư vào KCN sẽ khó khăn, sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường cũng là yếu tố tác động đến doanh nghiệp. Do vậy, các cơ chế, chính sách phát triển từ Trung ương phải thông thoáng, ưu tiên những dự án điện phục vụ sản xuất. Bởi giao thông khó khăn có thể khắc phục được, còn thiếu điện sản xuất sẽ làm ngưng trệ tăng trưởng, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN trên thị trường. Hiện nay, các KCN Long An đều được quy hoạch gắn với ngành nghề, bố trí khu vực sản xuất ngay từ buổi đầu và có báo cáo đánh giá tác động môi trường. Tất cả quy trình, thủ tục xin đầu tư, Ban quản lý KCN sẽ xem xét cụ thể mới cấp chứng nhận đầu tư. Lọc dự án ngay từ đầu, để hạn chế ô nhiễm, vì Long An là vùng giãn nở công nghiệp của TP Hồ Chí Minh, nên phải cảnh giác với những ngành công nghiệp không thân thiện với môi trường.

Ông Võ Thanh Hùng, Trưởng Ban quản lý Các khu chế xuất và công nghiệp Cần Thơ, cho rằng: Đã đến lúc ngừng phát triển ngành công nghiệp ô nhiễm, ĐBSCL với hệ thống sông ngòi dày đặc, nếu không kiểm soát môi trường từ đầu, ô nhiễm sẽ lan nhanh hơn. Hiện nay, các KCN thành phố đang khẩn trương lập dự án, xây dựng báo cáo đánh giá tác động môi trường để mời gọi doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà máy xử lý nước thải tập trung. Các KCN Cần Thơ sẽ tập trung mời gọi ngành công nghiệp tiêu dùng, công nghệ cao để phục vụ thị trường trên 18 triệu dân. Tuy nhiên, muốn làm được điều này phải có sự chung tay của các ngành và phải chuẩn bị dự án dài hơi, tập trung đào tạo nguồn nhân lực cho sự phát triển.