Giá lúa đang ở mức thấp và rất khó tiêu thụ, nhất là lúa IR 50404 đang dư thừa trong khi thương lái không mua do chất lượng thấp. Trước tình hình này, ngành nông nghiệp và chính quyền các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã tích cực hỗ trợ nông dân thay đổi cơ cấu giống và khuyến cáo nên sử dụng các giống lúa có chất lượng, đáp ứng được nhu cầu thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, việc chuyển đổi cơ cấu giống lúa đang gặp không ít khó khăn.

* GIẢM DIỆN TÍCH LÚA IR 50404 VÀ OM 576

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) vừa ban hành Chỉ thị số 3170/CT-BNN-TT về việc triển khai sản xuất lúa đông xuân 2008-2009 tại các tỉnh, thành vùng ĐBSCL và Đông Nam bộ. Theo đó, Bộ yêu cầu các địa phương bố trí thời vụ lúa đông xuân tới theo hướng tập trung, né rầy. Lịch thời vụ chia làm 2 đợt chính: đợt 1 từ 20 đến 30-11 và đợt 2: 20 đến 30-12-2008. Giảm thiểu thấp nhất diện tích lúa gieo sạ sớm trong tháng 10 và muộn sang tháng 1-2009. Ngoài ra, Bộ NN&PTNT yêu cầu các tỉnh, thành thay đổi mạnh cơ cấu giống lúa, nhằm đảm bảo sản xuất lúa đạt hiệu quả kinh tế cao và bền vững. Mỗi địa phương cần giảm diện tích lúa IR 50404 và OM 576 xuống dưới 15%, tăng cường sử dụng các giống lúa có khả năng chống chịu rầy nâu và có chất lượng gạo khá đã được ngành nông nghiệp khuyến cáo như: VNĐ 95-20, OM 5930, OMCS 2000, OM 2517, OM 3536, OM 4498, Jasmin 85, VD 20... Mỗi vùng nên bố trí 3-4 giống chủ lực và 3-4 giống lúa triển vọng, mỗi giống lúa chủ lực không vượt quá 20% diện tích...

Ông Phạm Văn Quỳnh, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, cho biết: “Vụ đông xuân 2008-2009, ngành nông nghiệp thành phố chỉ đạo cho phòng nông nghiệp các huyện khuyến cáo nông dân loại bỏ hẳn giống OM 576, hạn chế tối đa giống IR 50404. Thành phố có đủ các giống lúa khác để thay thế 2 giống lúa này, như: Jasmin 85 dự kiến chiếm khoảng 40-50% diện tích, OM 2517 khoảng 15% diện tích, còn lại là các giống khác”.

Do bán không được lúa hàng hóa tồn đọng trong nhà nên ông Nguyễn Văn Hải (ở ấp Định Yên, xã Định Môn, huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ) đành phải sử dụng lại giống IR 50404 cho vụ đông xuân. Ảnh: ANH KHOA

Theo kế hoạch xuống giống vụ đông xuân 2008-2009 của Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, dự kiến tổng diện tích gieo sạ lúa trên toàn thành phố là 90.300 ha. Sở yêu cầu các địa phương hướng dẫn nông dân xuống giống tập trung theo lịch thời vụ đã đề ra nhằm né các đợt rầy nâu di trú. Đồng thời, ngành nông nghiệp hướng dẫn nông dân sử dụng các giống lúa xác nhận đảm bảo chất lượng tốt, tương đối kháng rầy nâu và bệnh đạo ôn như: OM 5930, OM 2395, OM 2517, OM 2514, AS 996, VNĐ 95-20, OMCS 2000, IR 64, MTL 392, MTL 499... Đến nay, toàn thành phố đã xuống giống vụ đông xuân được khoảng 200 ha, tập trung ở vùng đất gò thuộc các quận Cái Răng và Bình Thủy.

Tại tỉnh Sóc Trăng, vụ đông xuân 2008-2009 toàn tỉnh có kế hoạch xuống giống khoảng 140.000 ha. Đến nay, tỉnh đã xuống giống khoảng 100.000 ha lúa đông xuân sớm, tập trung chủ yếu ở vùng ven Quốc lộ 1A trở ra biển. Còn lại 40.000 ha đông xuân chính vụ dự kiến sẽ xuống giống từ 10-11 đến đầu tháng 12-2008, tập trung ở huyện Ngã Năm và một phần các huyện Thạnh Trị, Mỹ Tú, Kế Sách.

Theo ông Hồ Quang Cua, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Sóc Trăng, trước nay, ngành nông nghiệp tỉnh không có chủ trương sử dụng giống IR 50404 trong sản xuất lúa hàng hóa. Nhưng do tập quán sản xuất của nông dân, nên vụ hè thu rồi còn khoảng 1/4 diện tích sử dụng giống IR 50404 và khoảng 15% diện tích sử dụng giống OM 576 (Hàm Trâu). Gần đây, giá lúa IR 50404 chỉ còn 3.000 đồng/kg và nông dân rất khó bán. Do nhiều nông dân chưa bán được lúa nên cũng không có điều kiện chuyển đổi giống và buộc phải tiếp tục làm giống lúa IR 50404. Vụ đông xuân 2008-2009 có khoảng 15-20% diện tích tiếp tục sử dụng giống này. Còn giống OM 576 chỉ thích hợp cho vụ hè thu nên trong vụ đông xuân có rất ít nông dân sử dụng, chỉ chiếm 1-2% diện tích toàn tỉnh.

* KHAN HIẾM LÚA GIỐNG CHẤT LƯỢNG CAO

Trong vụ hè thu và vụ 3 vừa qua, tại nhiều tỉnh ĐBSCL, nông dân gieo trồng quá nhiều giống lúa IR 50404 dẫn đến loại lúa hàng hóa này đang dư thừa. Tại TP Cần Thơ, Sóc Trăng, Hậu Giang... lượng lúa IR 50404 tồn đọng trong dân còn số lượng lớn. Hiện nhiều thương lái cũng như các doanh nghiệp xuất khẩu gạo không “ăn hàng” hoặc thu mua rất hạn chế loại lúa này. Giá lúa IR 50404 hiện chỉ còn khoảng 2.800-3.000 đồng/kg, do chất lượng thấp, gạo bạc bụng và bị đục, khó xuất khẩu. Hiện có ý kiến cho rằng, nếu tình hình tiêu thụ lúa IR 50404 tiếp tục khó khăn có thể xem xét dùng để chế biến thức ăn chăn nuôi thay thế nguyên liệu thức ăn chăn nuôi nhập khẩu.

Đầu ra lúa IR 50404 đang gặp khó nên nhiều nông dân có ý định chọn các giống lúa khác để thay thế giống lúa này trong vụ đông xuân 2008-2009. Nhưng việc thay đổi giống IR 50404 không dễ dàng vào thời điểm này. Ông Nguyễn Văn Hải (ở ấp Định Yên, xã Định Môn, huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ), cho biết: “Hiện tại, tôi còn trên 10 tấn lúa IR 50404 của vụ vừa rồi không bán được. Tôi cũng muốn mua giống mới về gieo sạ vụ đông xuân. Tuy nhiên, do không bán được lúa nên không có tiền để mua lúa giống. Nếu mua lúa giống đủ để gieo sạ cho 30 công đất (gần 4 ha) phải đầu tư hơn 10 triệu đồng, tính ra không hiệu quả. Vì vậy, tôi vẫn phải sử dụng lại giống IR 50404”.

Theo ông Nguyễn Văn Hai (ở ấp Thới Bình B, xã Thới Thạnh, huyện Cờ Đỏ), trước vụ đông xuân năm nay lượng lúa giống trên thị trường hạn chế so với mọi năm, trong khi giá thì ở mức rất cao, có loại 17.000-18.000 đồng/kg. Vì vậy, lúc đầu ông tính sạ lại giống cũ IR 50404 cho đỡ tốn chi phí. Nhưng khi thấy lúa này rất khó bán, ông vừa mới liên hệ với Trạm Khuyến nông huyện Cờ Đỏ để mua giống lúa mới về gieo sạ cho 10 công (1,3 ha), nhưng trạm khuyến nông đã hết lúa giống. Trong khi chỉ còn 2 ngày nữa là xuống giống vụ đông xuân, nên ông đành phải sử dụng lại giống IR 50404...

Kế hoạch sản xuất vụ đông xuân 2008-2009 của tỉnh Kiên Giang là 275.000 ha, tổng sản lượng dự kiến đạt 1.848.000 tấn. Tính đến thời điểm này, bà con nông dân đã xuống giống được 54.000 ha (chủ yếu tại vùng U Minh Thượng). Ông Nguyễn Trung Tiền, Giám đốc Trung tâm Giống nông lâm ngư nghiệp Kiên Giang, cho biết: Với 275.000 ha diện tích canh tác và định mức gieo sạ 120 kg/ha, thì vụ đông xuân này Kiên Giang cần khoảng trên 30.000 tấn lúa giống. Trong khi đó, các cơ sở sản xuất lúa giống thuộc ngành NN&PTNT chỉ đáp ứng được chừng 15% nhu cầu thực tế. Vụ đông xuân 2008-2009, Trung tâm sẽ cung ứng cho nông dân 1.400 tấn lúa giống, bao gồm 300 tấn giống cấp nguyên chủng; 1.100 tấn lúa giống cấp xác nhận. Nhưng trong số đó phải dành ra 460 tấn để thực hiện chương trình 3.000 ha lúa chất lượng cao gắn với hợp đồng tiêu thụ ở 2 huyện Tân Hiệp (2.500 ha) và Giồng Riềng (500 ha). Đồng thời, Trung tâm còn gần 206 tấn lúa nguyên chủng loại OM 4900 và OM 5930 để thực hiện 2.000 ha trong mạng lưới nhân giống. Việc cung ứng lúa giống cho các HTXNN, Tổ hợp tác và hộ nông dân được thực hiện thông qua 19 đại lý trên địa bàn thành phố Rạch Giá, Tân Hiệp, Châu Thành, Hòn Đất, Gò Quao, An Biên, An Minh, U Minh Thượng và Vĩnh Thuận. Tính đến cuối tháng 10-2008, 3/4 lượng giống nói trên với các chủng loại: OM 4900, OM 2517, OM 6561, OM 5930... đã được nông dân đưa vào gieo sạ.

Theo tính toán của Phòng NN&PTNT các huyện, thị xã và thành phố trên địa bàn tỉnh Kiên Giang, thì lượng lúa giống mà bà con nông dân tự trao đổi giúp nhau cũng chỉ có thể giải quyết được 60-70% diện tích gieo sạ. Diện tích canh tác còn lại buộc phải thay thế lúa giống bằng lúa thịt. Điều đó đồng nghĩa với những rủi ro: khả năng đề kháng thấp, cây lúa thường bị nhiễm sâu bệnh, sức sinh trưởng kém khiến chi phí tăng cao. Trên cùng một vùng sinh thái sẽ có hàng chục giống lúa được gieo sạ. Đến kỳ thu hoạch, sản lượng lúa không đồng nhất về chủng loại, mẫu mã, doanh nghiệp không mua...

ANH KHOA-MẠNH CHUNG

Vụ lúa đông xuân 2008 - 2009 là vụ có năng suất và sản lượng lúa cao nhất trong năm, có ý nghĩa quyết định đến việc hoàn thành kế hoạch sản xuất lúa cả năm. Bộ NN&PTNT đề nghị các địa phương hướng dẫn nông dân tuyệt đối chấp hành lịch thời vụ gieo sạ lúa đông xuân và áp dụng biện pháp “3 giảm 3 tăng”, phòng trừ dịch hại tổng hợp, tưới nước tiết kiệm, cơ giới hóa trong khâu thu hoạch và sơ chế bảo quản... được coi là các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất lúa cần được tăng cường áp dụng để giảm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, bảo vệ môi trường và chất lượng nông sản. Bên cạnh đó, các địa phương cần tăng cường mạng lưới khuyến nông, bảo vệ thực vật ở cơ sở để theo dõi sát diễn biến của rầy nâu, có biện pháp xử lý kịp thời. Bộ NN&PTNT cũng yêu cầu Sở NN&PTNT các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tiếp tục xây dựng và trình UBND tỉnh phê duyệt các chính sách hỗ trợ sản xuất lúa: Hỗ trợ vốn vay mua máy móc, hỗ trợ lãi suất vốn vay ngân hàng, trợ giá giống, hỗ trợ tiền khôi phục sản xuất nếu có dịch bệnh xảy ra...