* Ký: Vân Lâm

Anh Nguyễn Thanh Liêm với sản phẩm thủ công mỹ nghệ làm từ nguyên liệu dừa. Ảnh: V.L

Gần 20 năm trước, ở huyện Mỏ Cày Nam (tỉnh Bến Tre) chắc hẳn không ai dám nghĩ anh thanh niên nghèo bán đồ mỹ nghệ dạo ở đầu chợ lại trở thành ông chủ cơ ngơi bạc tỉ. Câu chuyện về anh Nguyễn Thanh Liêm (Hai Liêm, 36 tuổi, ở trị trấn Mỏ Cày Nam, huyện Mỏ Cày Nam) từ hai bàn tay trắng vươn lên thoát nghèo, làm giàu từ những sản phẩm truyền thống của quê hương mình, đã làm nhiều người cảm phục. Không những thế, Hai Liêm còn là người thổi bùng ngọn lửa nhiệt huyết cho phong trào lập thân, lập nghiệp của thanh niên xứ dừa.

*TỪ BÁN HÀNG LƯU NIỆM Ở VỈA HÈ

Đến thị trấn Mỏ Cày Nam, tìm nhà của Hai Liêm không khó. Bởi người dân nơi đây không còn xa lạ gì cậu học trò nghèo ngày nào sau khi tan học trải tấm bạt ni lông, bày hàng thủ công mỹ nghệ làm bằng cây, gáo dừa khô bán ở đầu chợ. Cũng có lúc, người ta lại thấy Hai Liêm đạp chiếc xe ba gác cà tàng cất giọng khô cằn: “Ai bán gáo dừa khô hôn?”. Nhiều lần, mãi lo rong ruổi trên đường mua gáo dừa giúp mẹ, về đến nhà, chưa kịp ăn cơm, bụng đói meo, Hai Liêm vội mang tập chạy đến trường cho kịp giờ học. “Gia đình khó khăn mình đi làm phụ giúp cha mẹ là chuyện bình thường. Nghèo khó không sợ, chỉ sợ lười biếng, không có ý chí phấn đấu”- Hai Liêm nói. Nhưng rồi “gian hàng” mỹ nghệ, nghề mua gáo dừa khô chỉ giúp Hai Liêm học hết lớp 12. Gia đình quá nghèo túng, Hai Liêm đành gác giấc mơ học cao hơn, đi làm phụ giúp cha mẹ mưu sinh, nuôi 3 người em ăn học. Đối với Hai Liêm, không có bằng kỹ sư, bác sĩ không có nghĩa tương lai sẽ vào ngõ cụt. Anh quan niệm: “Học hành đến nơi đến chốn, có kiến thức vững vàng, là điều kiện rất tốt để tiến thân. Nhưng đại học, cao đẳng không phải là con đường duy nhất để mình lựa chọn lập thân, lập nghiệp. Có nhiều cách để làm giàu, hoàn thiện nhân cách”.

Sau khi nghỉ học, Hai Liêm thường đến nhà của ông Mười Măng, một nghệ nhân chuyên làm đồ thủ công mỹ nghệ trong xóm để tập đục, đẽo, chạm khắc đồ mỹ nghệ cho khuây khỏa. Nhờ khéo tay, sáng dạ, không bao lâu, Hai Liêm làm thuần thục như một nghệ nhân lâu năm. “Hồi đó, cách vài ngày là cháu Liêm đến nhà tôi mua đồ thủ công mỹ nghệ đem về bán lại. Nhờ có năng khiếu nên khi được tôi hướng dẫn nghề không bao lâu, cháu đã tiến bộ rất nhanh. Có lần, tôi cho cháu Liêm khúc gỗ dừa đem về thực tập. Mấy ngày sau, cháu Liêm ôm bức tượng Phật Thích Ca tặng tôi. Điều làm tôi ngạc nhiên là từng đường nét chạm khắc hết sức tỉ mỉ, tinh xảo, chẳng khác một nghệ nhân lão luyện. Tuyệt tác này được tôi cất giữ làm kỷ niệm và đến nay có nhiều người hỏi mua với giá cao nhưng tôi quyết không bán”- ông Mười Măng nhớ lại. Và cũng từ đó, nghề thủ công mỹ nghệ bén duyên với Hai Liêm cho tới nay.

* ĐẾN ÔNG CHỦ CƠ NGƠI BẠC TỈ

Lúc đầu, Hai Liêm lấy hàng thủ công mỹ nghệ bán dạo ở trong huyện, rồi sau chuyển sang bỏ mối cho một số cửa hàng bán quà lưu niệm ở TP Bến Tre. Công việc của Hai Liêm cũng lắm gian truân. Những lúc ế ẩm, Hai Liêm từng định bỏ nghề. Hai Liêm kể: “Thời gian trước, hàng thủ công mỹ nghệ từ cây dừa, gáo dừa khô chủ yếu tiêu thụ trong tỉnh, có khi hai ba tháng trời mà hàng vẫn còn y nguyên. Chán nản, tôi định giải nghệ đi làm phụ hồ”. Nhưng rồi, Hai Liêm cũng tìm ra nguyên nhân thất bại: Mẫu mã đơn điệu, thị trường trong tỉnh bảo hòa... Chất đầy hai giỏ xách hàng đèo lên xe, Hai Liêm hết lên TP Hồ Chí Minh, lại xuống TP Cần Thơ mở rộng thị trường tiêu thụ. Qua mấy năm đi mở rộng thị trường, công lao của Hai Liêm cũng không uổng phí, hàng thủ công mỹ nghệ làm từ cây dừa, gáo dừa có chỗ đứng trên thị trường, sức tiêu thụ ngày càng gia tăng, thu nhập từ việc bán hàng thủ công mỹ nghệ của Hai Liêm cũng khá lên. Qua bao năm tích góp, có được số vốn, Hai Liêm mua nguyên liệu về tự tay sản xuất. Đến năm 1996, Hai Liêm thành lập Cơ sở thủ công mỹ nghệ Thanh Liêm, tọa lạc ở thị trấn Mỏ Cày Nam. Đây là cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ có qui mô lớn được thành lập đầu tiên trong huyện.

Đầu tháng 4-2010, chúng tôi có dịp đến thăm cơ sở của Hai Liêm, tận mắt chứng kiến cơ ngơi của người thanh niên giỏi giang này. Trong gian hàng trưng bày sản phẩm gần 100m2 lúc nào cũng nhộn nhịp: Người thì đến bàn chuyện làm ăn, người tham quan mua sắm, người đến học hỏi kinh nghiệm. Có mặt tại gian hàng của Hai Liêm, đoàn khách du lịch đến từ Hoa Kỳ tỏ vẻ thích thú khi Hai Liêm giới thiệu tác phẩm tượng Vua Quang Trung và bộ đèn ngủ làm bằng thân cây và gáo dừa khô. Chúng tôi không khỏi ngạc nhiên về khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh của Hai Liêm. Với giọng phát âm khá chuẩn, anh tiếp thị một lèo về sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ thân cây dừa, gáo dừa khô của mình. Sẵn dịp, Hai Liêm giới thiệu luôn một số danh lam, thắng cảnh nổi tiếng quê anh cho đoàn khách du lịch. Có được vốn ngoại ngữ như hôm nay, Hai Liêm đã bỏ ra không ít công sức. Số là, có lần đưa sản phẩm tham gia hội chợ triển lãm ở tỉnh Bến Tre, gặp gỡ nhiều du khách nước ngoài đến tham quan, mua sắm. Nhiều vị khách tò mò muốn Hai Liêm giải thích ý nghĩa của tác phẩm nhưng anh dốt ngoại ngữ, phải nhờ người khác phiên dịch. Có khi anh muốn nói nhiều hơn nhưng người phiên dịch bỏ đi nơi khác, làm anh bị hố. Sau những lần đó, anh ghi danh vào học lớp tiếng Anh cấp tốc, được mấy tháng, vì công việc quá bề bộn Hai Liêm phải nghỉ. Không chịu thua, anh mua sách, băng, đĩa về tự học ở nhà. Sẵn dịp có người cháu học đại học về quê nghỉ hè, anh nhờ phụ đạo thêm. Qua hơn 2 năm miệt mài tự học, giờ anh đã tự tin giao tiếp, trao đổi bằng tiếng Anh để giao dịch, làm ăn với người nước ngoài.

Ngoài gian hàng trưng bày sản phẩm, Hai Liêm còn có cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ bề thế, trị giá bạc tỉ: “Mình đã mua được máy tạo chữ bằng tia laser rất hiện đại. Chiếc máy này có thể tạo chữ, cảnh vật theo ý muốn,... trên sản phẩm”- Hai Liêm khoe. Sản phẩm của cơ sở Thanh Liêm rất đa dạng về mẫu mã, từ tượng danh nhân, danh thắng, đến những vật dụng trong gia đình, tranh phong cảnh,... Hai Liêm cho biết: “Sản phẩm thủ công mỹ nghệ tính nghệ thuật cao, nó phải có hồn, nét mới, phá cách thì mới thu hút được khách hàng”. Giờ đây, sản phẩm của cơ sở thủ công mỹ nghệ Thanh Liêm không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn vươn ra thị trường các nước như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Thụy Sĩ,...

*THỔI BÙNG NGỌN LỬA LẬP THÂN, LẬP NGHIỆP

Không chỉ là người làm kinh tế giỏi, Hai Liêm còn có tiếng với tấm lòng nhiệt thành, sẵn sàng chia sẻ, giúp đỡ thanh niên trong huyện vượt qua khó khăn, lập thân, lập nghiệp. Điển hình như việc anh cưu mang, giúp đỡ cho anh Lê Văn Hùng, đến nay nhiều người ở thị trấn Mỏ Cày Nam vẫn còn nhớ. Nhà nghèo, lập gia đình sớm, con đông, cuộc sống của gia đình anh Hùng gặp nhiều khó khăn. Năm 2006, Hai Liêm vận động anh Hùng đến cơ sở của anh học nghề. Nói tiếng là học nghề nhưng Hai Liêm vẫn trả công sòng phẳng. Qua thời gian theo học, tay nghề thành thạo, anh Hùng được Hai Liêm chuyển sang làm thợ chính với thu nhập gần 2 triệu đồng/tháng. Sau đó, Hai Liêm xây căn nhà trị giá hơn 10 triệu đồng tặng cho gia đình anh Hùng. Từ chỗ thợ chính, được Hai Liêm hướng dẫn, hỗ trợ vốn đã giúp anh Hùng mở cơ sở gia công hàng thủ công mỹ nghệ tại nhà.

Anh Lê Văn Hùng cho biết: “Trước đây, thu nhập của gia đình tôi rất bấp bênh, vợ chồng làm mướn, làm thuê đủ nghề nhưng vẫn thiếu trước hụt sau. Cũng nhờ sự chỉ dẫn, giúp đỡ nhiệt tình của anh Hai Liêm mà gia đình tôi đã vượt qua khó khăn, có cuộc sống ổn định như hôm nay. Anh ấy không chỉ là người tiếp sức cho tôi làm ăn kinh tế mà trong cách cư xử, Hai Liêm luôn coi tôi như người thân trong gia đình”. Chưa có con số thống kê cụ thể, nhưng từ khi mở cơ sở đến nay, Hai Liêm đã đào tạo miễn phí cho gần cả trăm thợ thủ công mỹ nghệ có tay nghề thuộc hàng “cứng cựa”. Trong số này, có hơn 20 hộ được anh Liêm hỗ trợ vốn mở cơ sở gia công tại nhà. Đây cũng là hướng mở ra cơ hội làm ăn kinh tế cho những người theo nghiệp này. Hai Liêm tâm sự: “Bản thân tôi từ nhỏ đã lăn lộn với việc mưu sinh, cũng được ông Mười Măng chỉ dẫn nghề nghiệp, nay cuộc sống đã ổn định. Tôi muốn tiếp sức cho nhiều thanh niên trong huyện vượt qua khó khăn, cùng nhau làm giàu”.

Đầu năm 2009, tại Lễ hội Dừa tỉnh Bến Tre lần thứ I, Hai Liêm đã làm chiếc bình bằng gáo dừa khô to đùng. Khung bình được anh thiết kế bằng sắt cứng chắc, bên ngoài toàn là nguyên liệu gáo dừa khô. Gáo dừa được tiện nhỏ giống hình cút áo và làm bóng với hai màu đen, trắng. Chiếc bình chiều cao 2,65 mét, đường kính 1,36 mét, được kết từ 25.000 miếng gáo dừa hình cút áo. Chiếc bình này đã được Sách Kỷ lục Việt Nam ghi nhận là chiếc bình làm bằng gáo dừa lớn nhất Việt Nam . Anh Liêm tự hào nói: “Đây là sự tri ân dành cho cây dừa quê tôi, một loại cây không chỉ giúp tôi mà còn giúp nhiều người thoát nghèo, làm giàu chính đáng”.