Những năm qua, với vai trò là cơ quan nghiên cứu khoa học phục vụ yêu cầu sản xuất lúa của vùng ĐBSCL, Viện Lúa ĐBSCL đã lai tạo thành công và đưa vào sản xuất đại trà nhiều giống lúa mới, đáp ứng yêu cầu sản xuất lúa trong tình hình mới. Ngoài ra, Viện Lúa cũng là đơn vị đi đầu trong việc "bắt tay" với nhiều đơn vị, doanh nghiệp và cá nhân trong tổ chức sản xuất và đưa các giống lúa chất lượng đến người nông dân. Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, cho biết:

Từ năm 2010 đến nay, Viện Lúa được giao thực hiện 10 nhiệm vụ liên quan đến công tác chọn tạo giống. Trong đó, đề tài, dự án cấp Nhà nước, gồm: Tạo giống lúa chịu hạn bằng phương pháp sử dụng chỉ thị phân tử; Nghiên cứu tạo chọn và phát triển giống lúa thơm năng suất, chất lượng cao phục vụ xuất khẩu vùng ĐBSCL; Nghiên cứu ứng dụng công nghệ tiên tiến chọn tạo giống lúa thuần chống chịu mặn -hạn thích nghi với điều kiện canh tác lúa vùng nhiễm mặn thuộc ĐBSCL... Ngoài ra còn có các đề tài, dự án cấp Bộ và cơ sở như: Nghiên cứu chọn tạo giống lúa giàu vi chất dinh dưỡng có năng suất, chất lượng cao; Nghiên cứu chọn tạo giống lúa cực ngắn và ngắn ngày cho vùng ĐBSCL; Nghiên cứu chọn tạo giống lúa thơm, chịu mặn, chất lượng cao cho vùng ĐBSCL; Nghiên cứu cải tiến tính chống chịu sâu bệnh hại (rầy nâu, đạo ôn) của giống lúa OM4900, OM4218 phục vụ xuất khẩu cho ĐBSCL... Riêng năm 2014 và 2015, từ kết quả nghiên cứu của các đề tài, chúng tôi đã đề xuất Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xem xét công nhận chính thức cho 7 giống lúa mới và cho phép sản xuất thử nghiệm 8 giống. Trong số này 2 giống đã dược chấp thuận cho công nhận sản xuất thử là OM5953 và OM8017.

 Thời gian qua, sự hợp tác sản xuất giống lúa giữa Viện Lúa ĐBSCL với các đơn vị, tổ chức và các địa phương trong vùng được thực hiện thế nào, thưa Giáo sư?

- Ngoài việc thực hiện các dự án giống và khuyến nông, Viện Lúa đã xây dựng mối quan hệ hợp tác với nhiều đơn vị, doanh nghiệp và cá nhân trong tổ chức sản xuất và đưa các giống lúa chất lượng vào sản xuất. Cụ thể, chúng tôi đã phối hợp với Hiệp hội Lương thực Việt Nam và một số doanh nghiệp đánh giá và chọn lọc lại nguồn giống của các giống Jasmine 85, lúa Japonica và một số giống lúa thơm chất lượng cao phục vụ sản xuất lúa hàng hóa. Đồng thời, hỗ trợ các đơn vị sản xuất lúa giống tại ĐBSCL giám sát chất lượng lúa giống thông qua các buổi tập huấn, cung cấp dịch vụ kiểm định và kiểm nghiệm các lô lúa giống.

Ở ĐBSCL, Viện Lúa là đơn vị hàng đầu trong cung ứng lúa giống các cấp (giống gốc, siêu nguyên chủng và nguyên chủng) cho các đơn vị và cá nhân phục vụ công tác sản xuất giống ở hầu khắp các tỉnh, thành. Chính vì vậy, chúng tôi luôn quan tâm tới việc khảo sát thị trường và hợp tác với các đơn vị xây dựng mạng lưới sản xuất, cung ứng lúa giống chất lượng.

 Riêng đối với hoạt động chuyển giao tác quyền giống lúa được thực hiện ra sao, thưa Giáo sư?

- Đối với công tác bảo hộ giống lúa, cho đến nay, Viện Lúa có 19 giống lúa (OM6561, OM4059, OM5199, OM6161, OM6162, OM4900, OM5451, OM6600...) được bảo hộ bản quyền tác giả. Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng đã chấp nhận đơn xin xem xét bảo hộ cho 12 giống lúa khác (OM18, OM36, OM368, OM6627, OM9577, OM10373, OM10375...). Bên cạnh đó, Viện đã chuyển giao quyền khai thác thương mại độc quyền 7 giống lúa (OM5953, OMCS2000, OM2514, OM5451, OM2517, OM6976, OM8017) cho 3 đơn vị kinh doanh giống là Công ty cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang, Công ty cổ phần Giống cây trồng miền Nam và Công ty cổ phần Giống cây trồng Trung ương. Tính từ năm 2010 đến nay, tổng kinh phí thu được từ hoạt động chuyển giao khai thác độc quyền lúa giống là 5,05 tỉ đồng và chuyển nhượng một phần là 8,11 tỉ đồng.

 Tỷ lệ sử dụng giống xác nhận hiện nay ở ĐBSCL chỉ ở mức 35-40%, với vai trò là cơ quan đầu ngành trong chọn tạo, sản xuất và cung ứng lúa giống, xin Giáo sư cho biết định hướng của Viện Lúa ĐBSCL trong việc góp phần cải thiện tỷ lệ này?

- Sắp tới, bên cạnh việc hoàn thành các nhiệm vụ khoa học công nghệ được Nhà nước giao và các đề tài, dự án trong Chương trình Sản phẩm quốc gia lúa gạo, Viện Lúa tiến hành sắp xếp và tổ chức lại công tác chọn tạo giống theo hướng hiệu quả và đáp ứng nhu cầu của thị trường sản xuất. Cụ thể, Viện sẽ tập trung chọn tạo các giống lúa chất lượng cao, chống chịu với sâu bệnh, thích ứng rộng đặc biệt là giống lúa thích ứng với điều kiện bất thuận (giống chịu mặn, chịu ngập úng) nhằm thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu. Định hướng lai tạo sẽ tập trung vào các giống lúa thơm, chất lượng cao; nhóm gạo trắng hạt dài; nhóm gạo cấp trung bình phục vụ chế biến; nhóm gạo hạt tròn; nhóm gạo đặc sản và chức năng...

Để đạt được các mục tiêu nói trên, Viện Lúa tiếp tục củng cố và tăng cường tiềm lực nghiên cứu chọn lạo lúa giống và các điều kiện có liên quan như: trang thiết bị, con người, nhà lưới, đồng ruộng thí nghiệm... Đối với công tác tổ chức sắp xếp lại hoạt động chọn lạo giống lúa, chúng tôi sẽ tiến hành chuyên môn hóa các khâu trong chọn tạo, khảo nghiệm và phát triển giống lúa trong sản xuất; khai thác hiệu quả hơn nguồn gien hiện có trong các chương trình lai tạo (nguồn lúa địa phương, lúa hoang và nhập nội); tích cực hợp tác với các tổ chức cá nhân trong và ngoài nước trong nghiên cứu chọn tạo các giống lúa mới... Tất cả những nỗ lực trên nhằm mục đích để ngày càng nhiều nông dân có thể tiếp cận và từng bước nâng tỷ lệ sử dụng lúa giống xác nhận và giống lúa có chất lượng trong sản xuất tại các tỉnh, thành vùng ĐBSCL nói riêng và cả nước nói chung.

 Xin cảm ơn ông!

MỸ THANH (thực hiện)