Liên kết giữa các doanh nghiệp (DN) vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) còn rời rạc. Làm gì để gắn kết các DN trong vùng ĐBSCL với nhau là kỳ vọng rất lớn của các nhà lãnh đạo, các DN trong vùng. Chiều 4-9, tại TP Cần Thơ, Diễn đàn Mekong connect- CEO Forum 2015 lần đầu tiên diễn ra với sự tham gia của khoảng 500 doanh nghiệp ABCD Mekong (An Giang- Bến Tre- Cần Thơ- Đồng Tháp). Bộ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ Nguyễn Quân dự diễn đàn, cùng với 20 diễn giả là các nhà lãnh đạo các tỉnh thành ABCD, chuyên gia kinh tế cao cấp, DN dẫn đầu TP HCM và DN dẫn đầu vùng ĐBSCL.

Nhận diện thách thức

Ra mắt Câu lạc bộ DN dẫn đầu ABCD Mekong.

Mở đầu câu chuyện liên kết giữa các DN và các địa phương vùng ĐBSCL, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trương Quang Hoài Nam nhận định: "Liên kết giữa các DN còn rời rạc; do đó các địa phương ABCD Mekong muốn ngồi lại với nhau cùng xác lập liên kết mới để cùng nhau phát triển". Các thách thức mà vùng ĐBSCL đang gặp phải chỉ có thể giải quyết dựa trên nền tảng liên kết giữa các địa phương và các DN với nhau. Đây là điểm yếu nhất của vùng hiện nay.

Bà Phạm Thị Việt Nga, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Dược Hậu Giang (DHG), cho rằng nói về liên kết, DHG cũng chỉ mới đi đến địa phương để mở chi nhánh, đại lý thôi chứ còn liên kết với các DN trong ngành dược chưa thực hiện được. Liên kết, một mình DHG không thể làm được mà cần phải có sự tham gia, ủng hộ của lãnh đạo địa phương, các bộ ngành. Còn ông Phạm Minh Thiện, Giám đốc điều hành DNTN Cỏ May, tỉnh Đồng Tháp, khẳng định: "Liên kết, bản chất của nó là lợi ích, cần kiến trúc sư để thiết kế hài hòa lợi ích này. Khi giải được bài toán lợi ích của các bên tham gia liên kết sẽ giúp các DN đến với nhau, giúp nông dân gắn bó cùng DN". Ở một góc nhìn khác, chuyên gia kinh tế Phan Chánh Dưỡng cho rằng, lâu nay chúng ta hô hào liên kết, nhưng chúng ta không tính được cơ chế hài hòa lợi ích giữa các bên liên kết. Nếu có liên kết thì các địa phương chủ yếu muốn liên kết với TPHCM vì nghĩ TP HCM giàu, có lợi ích cho địa phương mình; còn liên kết với các địa phương tương đồng với mình thì khó và không muốn. ĐBSCL là vùng nông nghiệp nhưng cơ sở hạ tầng kém, đầu tư nhà nước cho vùng chưa đủ; nhân lực kém. ĐBSCL tự hào là vựa lúa, bát cơm quốc gia, nhưng nếu không được đầu tư, không được học hành thì cứ nghèo. ĐBSCL hiếm có DN đầu tư công nghệ vi sinh, công nghệ bậc cao trong sản xuất nông nghiệp nên khó mà vực dậy ngành nông nghiệp của vùng. Vùng cũng không có những DN dẫn đầu.

Luận bàn về giải quyết bài toán tiêu thụ nông sản và gỡ nút thắt cho DN đầu tư vào nông nghiệp, nhiều DN cho rằng, trong điều kiện đời sống của người dân đang được nâng lên, người tiêu dùng chấp nhận trả giá cao hơn cho sản phẩm mà họ tin tưởng, nhưng phải đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Trong hội nhập, dư địa cho phát triển nông nghiệp còn rất lớn, vì chúng ta đang ở trình độ thấp, từ đây đi lên nếu có hướng phát triển. Tuy nhiên, kết nối cung cầu hàng hóa và liên kết giữa các DN đang thắt rất nhiều vấn đề. Ông Nguyễn Minh Toại, Giám đốc Sở Công thương TP Cần Thơ, cho rằng: "Trong chuỗi cung ứng, kết nối không có quy trình sai mà có những con người sai; giá tăng, nông dân bẻ kèo, giá thấp thì DN bỏ nông dân. Chúng tôi cũng dẫn nông dân, DN đi vào siêu thị để tìm cơ hội bán hàng nhưng nút thắt ở đây là diện tích sản xuất ít, nông dân khó làm những sản phẩm theo tiêu chuẩn siêu thị, còn nếu họ cố gắng đạt thì siêu thị lấy hàng nhỏ giọt"… Theo đại diện Công ty ADC (Cần Thơ), ADC hiện kiểm soát chất lượng đầu vào- đầu ra, khép kín, bao bì thiết kế từ nước ngoài mang về, có chỉ dẫn địa lý nhưng khi tiếp cận đưa gạo vào siêu thị cực kỳ khó khăn.

Tạo sự khác biệt

Theo tiến sĩ Lê Đăng Doanh, tham gia TPP (Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương), GDP của Việt Nam sẽ tăng thêm khoảng 26,2 tỉ USD (nếu Nhật Bản không tham gia) và sẽ tăng 37,2 tỉ USD nếu Nhật Bản tham gia TPP. Song, quy tắc xuất xứ hàng hóa từ TPP sẽ là rào cản lớn cho DN và hàng rào thuế quan sẽ bị vô hiệu quá bởi các rào cản kỹ thuật. Hiện Ấn Độ, Thái Lan chưa tham gia TPP nên cơ hội rất lớn cho ngành gạo Việt Nam, nhưng rào cản kỹ thuật đối với tôm, cá tra sẽ gia tăng sức ép lớn hơn cho DN Việt và ngành chăn nuôi Việt Nam đang nguy cấp trước hội nhập. "Hãy đầu tư vào khoa học công nghệ. Tham gia chuỗi phát triển toàn cầu để có thị trường lâu dài hơn. Cần dựa vào DN nội có nội lực để tăng trưởng, không thể dựa vào DN đầu tư nước ngoài. Chính phủ cần trợ lực cho DN Việt phát triển để họ tạo sự khác biệt so với đối thủ cạnh tranh. DN cần trọng dụng người tài"- tiến sĩ Lê Đăng Doanh nói.

Tại Diễn đàn Mekong connect- CEO Forum 2015 đã ra mắt Câu lạc bộ DN dẫn đầu ABCD Mekong, với 21 DN tham gia tiên phong. Trong đó, An Giang có 4 DN, Bến Tre 5 DN, TP Cần Thơ 7 DN, Đồng Tháp 5 DN.

Ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch CLB DN dẫn đầu TP HCM, chia sẻ: "ĐBSCL liên kết phát triển, nếu chỉ nói kết nối chung về phong trào thì không phát triển được mà phải có chiến lược lâu dài, với sự tham gia của các lãnh đạo địa phương, cùng lãnh đạo các bộ, ngành. Liên kết, hợp tác cần thay đổi tư duy, cách nghĩ, cần ngồi lại với nhau để tính toán, không thể chết vì thiếu hiểu biết. Phải đầu tư công nghệ sinh học để làm thay đổi năng suất, chất lượng". Còn ông Nguyễn Lâm Viên, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Vinamit, cho biết nhu cầu chất xơ, tiêu dùng rau củ quả sạch trên thế giới đã bùng nổ bởi yêu cầu ăn để khỏe. Tuy nhiên, vì sao DN chưa đầu tư vào đây, do những nhà sản xuất rau củ quả của chúng ta hiện nay là tiểu nông, chủ yếu bán qua thương lái. Cần thay đổi tư duy tiểu nông để thay đổi mảnh vườn của mình, sản xuất hữu cơ để cung cấp cho DN, đi vào siêu thị. Liên kết phải có năng lực tạo ra sản phẩm lớn, chất lượng; các DN nhỏ phải ngồi lại với nhau và mở lòng với nhau về quy trình sản xuất, chế biến để người tiêu dùng biết sản phẩm của DN chất lượng, có doanh số tốt. Khi đó, DN có thể tự tin đến siêu thị chào hàng.

Bộ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ Nguyễn Quân nói: "Tới đây, cuộc cạnh tranh sẽ rất lớn về tiêu chuẩn hàng hóa, sở hữu trí tuệ… Bộ cũng ý thức được phải hỗ trợ DN công nghệ để hội nhập. Bởi DN phải vào cuộc cạnh tranh chất lượng sản phẩm, cạnh tranh sòng phẳng với các quốc gia mạnh hơn chúng ta rất nhiều. DN phải cạnh tranh bằng sức của mình, trí tuệ của mình vì hàng rào thuế quan sẽ không thể bảo vệ DN. Mong các nhà khoa học có tinh thần DN và DN đam mê khoa học để đưa khoa học vào sản xuất, giảm chi phí, tăng năng suất". Nhiều DN cùng cho rằng, muốn cạnh tranh bền vững phải đầu tư một thế hệ sáng tạo hơn, minh bạch hơn và có tính cộng đồng hơn. Nhà nước phải có quyết tâm, có chính sách thỏa đáng cho DN đi tiên phong. Vì đi trước luôn rủi ro, đứng sát lằn ranh luật pháp; đi trước thì làm khác nhưng nếu áp luật cũ vào để kiểm tra, chụp lên DN thì tội cho DN.

Bài, ảnh: GIA BẢO