Nghệ nhân Chau Men S’ray đang giới thiệu mão để diễn nghệ thuật dù kê.

Nghệ thuật sân khấu dù kê là loại hình nghệ thuật ca múa truyền thống của đồng bào Khmer. Ở vùng Ô Lâm có một nghệ nhân đã và đang miệt mài, âm thầm duy trì và phát huy loại hình nghệ thuật sân khấu dù kê. Đó là nghệ nhân Chau Men S’ray, năm nay trên 58 tuổi, ở ấp Phước Lộc, xã Ô Lâm, huyện Tri Tôn (An Giang).

Mặt trời vừa khuất hẳn sau ngọn núi Ô Lâm, thanh niên nam nữ ở ấp Phước Lộc đã tụ họp tại nhà ông Chau Men S’ray, tạm gác lại chuyện đồng áng để hóa thân thành những bậc đế vương, hoàng hậu, công chúa, hoàng tử... trong căn nhà vách ván khoảng 60m2 của ông.

Nghệ nhân Chau Men S’ray nói về nghiệp ca múa dù kê của mình như một “duyên nợ”: “Vừa sinh ra tôi đã mồ côi cả cha lẫn mẹ, sống nhờ vào cô, cậu nuôi dưỡng. Gia đình cô, cậu tôi cũng khó khăn nên tôi phải đi giữ trâu mướn. Chính tuổi thơ làm mục đồng, thói quen ngồi trên lưng trâu thổi sáo và hát dân ca Khmer để giải khuây đã đưa tôi đến với nghệ thuật”. Càng lớn lên, niềm đam mê múa hát dù kê của Chau Men S’ray càng cháy bỏng. Nơi nào có đám cưới, lễ hội sinh hoạt văn nghệ là ở đó có Chau Men S’ray tham gia. Có lối diễn hay và lời ca làm say đắm lòng người, Chau Men S’ray đã thu hút nhiều người yêu nghệ thuật sân khấu dù kê tập hợp thành một đội sân khấu dù kê Ô Lâm.

Là đội trưởng đội sân khấu dù kê “gia đình”, nghệ nhân Chau Men S’ray đã vượt qua bao khó khăn để học tập, luyện múa hát dù kê, dàn dựng sân khấu... từ nghệ nhân Chau Soom ở huyện Tịnh Biên. Hằng năm, nghệ nhân Chau Men S’ray cũng thường xuyên đi học hỏi, trao đổi kinh nghiệm cách chuyển thể các vở diễn từ truyện cổ tích, huyền thoại đến việc chế tác trang phục, đạo cụ ở các tỉnh có phong trào sân khấu dù kê phát triển mạnh như: Sóc Trăng, Trà Vinh, Bạc Liêu, Kiên Giang... Chính vì vậy, sân khấu dù kê Ô Lâm ngày càng hoàn thiện hơn.

Tuy cùng loại hình nghệ thuật múa hát dựa trên cốt truyện, nhưng sân khấu dù kê vùng núi Ô Lâm có nét riêng là: thường đội mão trong lúc diễn tấu. Một điểm khác biệt nữa là trong lúc diễn tuồng, thể hiện cốt truyện trước khi sắp kết thúc một hồi, một vai thì người đang diễn hát giới thiệu nội dung, ý nghĩa của hồi, vai kế tiếp cho khán giả biết nhân vật, sự kiện sắp diễn ra... Nói về sân khấu dù kê, nghệ nhân Chau Men S’ray tâm sự: “Muốn biểu diễn sân khấu dù kê tốt không phải dễ, nó đòi hỏi người trưởng đoàn phải xây dựng kế hoạch tập luyện rất chi tiết, cụ thể. Các đoạn truyện diễn trong một đêm phải tập khoảng nửa tháng diễn viên mới thuộc hết phần lời và điệu múa”. Nghệ nhân Chau Men S’ray cho biết giờ đây 24 diễn viên trong đội dù kê Ô Lâm đã biểu diễn nhuần nhuyển. Neang KunhThie (19 tuổi), con của anh Chau Men S’ray cũng theo nghiệp cha, nói: “Múa hát dù kê tuy mệt nhưng vui lắm! Khi nghe tiếng nhạc, tay chân em không ở yên được, phải múa theo điệu nhạc. Sau một buổi tập múa hát như vậy làm em quên cả sự mệt nhọc của một ngày lao động, học tập”.

Chính sự nhiệt tình chăm lo truyền dạy của nghệ nhân Chau Men S’ray cho đội ngũ diễn viên đạt đến đỉnh cao nghệ thuật, những năm qua, đội múa hát dù kê Ô Lâm không chỉ được chính quyền chọn biểu diễn vào các dịp lễ hội trong tỉnh, mà còn được đại diện tỉnh An Giang đi tham dự Ngày Hội văn hóa - Thể thao dân tộc Khmer Nam bộ lần II, tổ chức tại Kiên Giang (năm 2003). Lần đó, đội đã giành được Huy chương bạc với tiết mục dù kê trích đoạn truyện “Tum - Tiêu”. Với vở diễn “Huyền thoại Bốp pha tup” đội đã đoạt được Giải A toàn đoàn tại Ngày hội Văn hóa - Thể thao dân tộc Khmer Nam bộ lần III, tổ chức tại tỉnh Trà Vinh (năm 2005).

Ông Chau Chách, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang, nói: “Đội múa hát dù kê Ô Lâm của gia đình anh Chau Men S’ray đóng góp rất lớn trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Khmer của vùng Bảy Núi nói riêng và di sản văn hóa nghệ thuật sân khấu dù kê của đồng bào Khmer Nam bộ nói chung”.

Bài, ảnh: KHEMRINH