Cạnh tranh để tồn tại là quy luật tất yếu của tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, song để cạnh tranh với doanh nghiệp (DN) ngoại cùng ngành hàng là thách thức rất lớn cho DN nội. Mặc dù hàng Việt chất lượng không thua kém hàng ngoại, giá bán phải chăng đã được chứng minh qua đánh giá của người tiêu dùng Việt (thông qua các phiên chợ hàng Việt về nông thôn, cuộc điều tra bình chọn hàng Việt Nam chất lượng cao…) nhưng việc xác định phân khúc thị trường, xây dựng kênh phân phối của DN Việt lại rất kém. Sau 5 năm thực hiện Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam", chuỗi phiên chợ hàng Việt về nông thôn đã giúp các DN xây dựng, mở rộng mạng lưới phân phối sản phẩm hàng hóa. Tuy nhiên, độ phủ sóng của hàng Việt tại kênh phân phối nông thôn chưa cao, nhiều DN không đủ tiềm lực để đầu tư mạng lưới phân phối; việc quảng bá thương hiệu còn kém, khiến hàng Việt khó cạnh tranh.

Theo Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và Hỗ trợ doanh nghiệp (BSA), từ tháng 9-2009 đến tháng 6-2014, đơn vị đã phối hợp cùng các bộ ngành chức năng, cơ quan chuyên môn cùng Hội DN Hàng Việt Nam chất lượng cao (HVNCLC) thực hiện hàng loạt các chương trình, dự án nhằm tăng sức cạnh tranh cho hàng Việt với 60 DN cam kết đồng hành thường xuyên cùng chương trình. Nhịp độ 2 phiên chợ/tháng được duy trì đều đặn, đến nay có 128 phiên chợ hàng Việt về nông thôn trải đều trên 27 tỉnh, thành cả ba miền đất nước. Chuỗi hội chợ HVNCLC tổ chức được 39 hội chợ tại 12 tỉnh, thành cả nước và 3 lần tại Campuchia; trung bình doanh thu mỗi hội chợ khoảng 7tỉ đồng đến 42 tỉ đồng (riêng tại Campuchia từ 3,2-4 triệu USD/hội chợ). Ngoài ra, BSA và Hội DN HVNCLC còn tổ chức phiên chợ công nhân; thực hiện dự án phát triển sản phẩm mới, dự án hàng Việt đồng hành với tiểu thương chợ truyền thống, dự án vẽ bản đồ phân phối; hỗ trợ DN địa phương và nhà sản xuất đặc sản- sản phẩm làng nghề nâng cao năng lực quản trị, đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm… Hiện tại đã hoàn tất vẽ bản đồ phân phối tại 7 tỉnh, thành (Cần Thơ, An Giang, Vĩnh Long, Long An, Tiền Giang, Trà Vinh và Đồng Nai) để hỗ trợ chính quyền địa phương quản lý dòng chảy hàng hóa, hoạch định chiến lược chống hàng giả, hàng lậu và bình ổn thị trường; đồng thời giúp DN Việt hiểu thị trường, hiểu người tiêu dùng để xây dựng và củng cố kênh phân phối. Mặc dù tạo được hiệu ứng tốt trong lòng người tiêu dùng Việt qua các phiên chợ, song hàng Việt vẫn chưa tạo được chỗ đứng vững chắc trong lòng người tiêu dùng Việt. Nhiều chuyên gia kinh tế cũng chỉ rõ, hàng Việt hiện đang yếu thế so với hàng của DN, tập đoàn đa quốc gia có nhà máy đặt tại Việt Nam. Thêm vào đó, hàng Thái Lan, Trung Quốc đang tràn ngập thị trường khiến cuộc cạnh tranh vốn không cân sức giữa hàng nội và hàng ngoại ngày càng nới rộng về khoảng cách.

Để hỗ trợ DN nâng cao năng lực cạnh tranh, chiếm lĩnh thị trường, Thủ tướng Chính phủ vừa ký phê duyệt Đề án phát triển thị trường trong nước gắn với Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" giai đoạn 2014-2020, mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 thị phần hàng Việt Nam có thế mạnh tại các kênh phân phối lên trên 80% và 100% tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương triển khai trên địa bàn Chương trình xây dựng Điểm bán hàng Việt cố định, bền vững với tên gọi "Tự hào hàng Việt Nam"; 100% tỉnh, thành phố tổ chức được dịch vụ hỗ trợ kết nối cung cầu cho các đối tượng sản xuất, kinh doanh hàng Việt Nam... Trước mắt, phấn đấu đến năm 2015, tăng thị phần hàng Việt Nam có thế mạnh phân phối truyền thống ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa lên trên 70%; 90% người tiêu dùng và DN Việt Nam biết đến Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam". Để thực hiện Đề án thành công, Thủ tướng Chính phủ đồng ý dành gần 229 tỉ đồng thực hiện Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam". Đề án có 4 nhóm giải pháp cần thực hiện để mở rộng kênh phân phối hàng Việt, gồm: Nhóm giải pháp giúp thay đổi nhận thức và hành vi của cộng đồng đối với hàng Việt; hỗ trợ phát triển hệ thống phân phối hàng Việt cố định và bền vững; nâng cao năng lực cạnh tranh cho DN, hợp tác xã, hộ kinh doanh trong lĩnh vực phân phối hàng Việt; giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường và bảo vệ người tiêu dùng.

Chủ trương đã cụ thể, vấn đề còn lại là làm gì để hiện thực hóa Đề án. Năm 2015, nhiều cam kết FTA (Hiệp định Thương mại tự do) có hiệu lực, hàng ngàn dòng thuế giảm về mức 0%, khi đó hàng hóa của DN sẽ cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và giá bán. Hiện rất nhiều DN Việt đầu tư đổi mới công nghệ sản xuất, đa dạng mẫu mã sản phẩm, với giá bán hợp lý nhất đến tay người tiêu dùng nhưng các chuyên gia cho rằng để trụ vững trên sân nhà, các DN Việt phải đổi mới cả tư duy tiếp cận thị trường. DN Việt cần sản xuất sản phẩm tốt nhất, giá bán cạnh tranh và phải cam kết chịu trách nhiệm cao nhất với người tiêu dùng về chất lượng hàng hóa. Có chế độ hậu mãi tốt cùng với chính sách hỗ trợ phát triển thị trường của Chính phủ thì tương lai không xa hàng Việt sẽ có vị trí vững chắc trên thị trường.

Gia Bảo