Trong tuần qua, các phương tiện truyền thông Việt Nam và quốc tế liên tiếp đưa tin về trường hợp một số lô sữa của hãng Fonterra, New Zealand đã bị nhiễm loại vi khuẩn Clotridium botulinum. Trước thông tin trên, ngành chức năng Việt Nam và các nước lưu hành sản phẩm này đã nhanh chóng có động thái cảnh báo và thu hồi các lô hàng có liên quan.

Đặc tính của loại vi khuẩn Clotridium botulinum

Đây là một chủng tiêu biểu của loại vi khuẩn Clostridium, loại vi khuẩn thích nghi với môi trường thiếu oxy (kỵ khí), có khả năng hình thành nha bào và tạo ra độc tố botulin (trong ngành thẩm mỹ, người ta dùng độc tố này, có tên Botox để xóa vết nhăn trên da mặt). Vi khuẩn Cl.botulinum có khả năng sống sót cao, nha bào của chúng tồn tại trong đất, phân, trong phủ tạng động vật, hải sản, đồ hộp... hàng tháng. Thời gian ủ bệnh thường ngắn, từ vài giờ tới 24 giờ (thức ăn có sẵn độc tố); 2 - 5 ngày (thức ăn có nha bào C.botulinum). Trường hợp vi khuẩn gây nhiễm độc cho thực phẩm, người sử dụng có thể bị ngộ độc với các triệu chứng như: đau đầu, chóng mặt, nôn mửa, chướng bụng. Trường hợp nhiễm độc tố nặng có thể ảnh hưởng đến hệ thống thần kinh vận động, giãn đồng tử, yếu cơ, suy hô hấp và dẫn đến tử vong.

Trong giai đoạn sau Thế chiến thứ nhất (1914-1918), các trường hợp ngộ độc dạng này thường xảy ra ở các nước châu Âu, do điều kiện chế biến thực phẩm, đặc biệt là sản phẩm đồ hộp thường thô sơ, không đảm bảo vệ sinh, điều kiện khử trùng chưa được đảm bảo. Do đó, đã từng xảy ra nhiều trường hợp ngộ độc có tỷ lệ tử vong rất cao (trên 10%); đặc biệt, đối với sản phẩm đồ hộp, xúc xích (nên người ta hay gọi trường hợp ngộ độc sản phẩm này là "lạp trường độc"). Từ thập niên 60 của thế kỷ 20, ngành công nghệ thực phẩm đã có nhiều cải tiến quy trình chế biến, đảm bảo điều kiện tiệt trùng. Do đó, hiện tượng ô nhiễm loại vi khuẩn này đã giảm thiểu rất nhiều. Tuy nhiên, hàng năm, các nước châu Âu và Bắc Mỹ vẫn còn xảy ra ngộ độc do vi khuẩn này. Theo thống kê từ năm 2001 - 2012, hàng năm, tại Mỹ có khoảng 120 - 170 ca ngộ độc do vi khuẩn Cl. Botulinum (tỷ lệ tử vong rất thấp, thường dưới 1%). Ngày nay, loại thực phẩm nào bị nhiễm vi khuẩn trên cũng làm dư luận quan tâm; thậm chí, tạo tâm lý hoang mang, sợ hãi cho người tiêu dùng!

Biện pháp phòng ngừa ngộ độc do vi khuẩn này là: không sử dụng thực phẩm đóng hộp quá hạn, nắp hộp có hiện tượng phình, thực phẩm có mùi hôi, đặc biệt loại tồn trữ trong tủ lạnh. Không nên cho trẻ em dùng mật ong tươi, vì loại này dễ nhiễm vi khuẩn Cl. botulinum.

Người tiêu dùng cần phải làm gì?

Như chúng ta đã biết, tình trạng ô nhiễm các hóa chất hoặc các loại vi khuẩn ô nhiễm vào thực phẩm từ môi trường sống khá phổ biến. Tuy nhiên, tùy theo tính chất của loại hóa chất hoặc độc lực của loại vi khuẩn trong những điều kiện thích hợp tối ưu (môi trường dinh dưỡng, nồng độ pH, hoạt độ của nước (hàm lượng nước trong thực phẩm)…) mà vi khuẩn có thể phát triển rất nhanh và sinh ra độc tố có khả năng gây nhiểm độc cho con người. Chính vì thế, về phương diện dự phòng, khi một loại thực phẩm hoặc nước uống bị phát hiện có nhiễm hóa chất hoặc vi khuẩn, ngành chức năng cần đối chiếu với tiêu chuẩn chất lượng của sản phẩm đó, để đưa ra quyết định cảnh báo, tịch thu, tiêu hủy. Điều này không có nghĩa là, khi chúng ta lỡ ăn hoặc uống phải sản phẩm không đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh, lập tức bị ngộ độc (vì ngộ độc thực phẩm xảy ra khi hội tụ đủ các yếu tố như: khả năng thụ cảm, độ phơi nhiễm của tác nhân, thời gian tiếp xúc, mức độ ô nhiễm cao (rất tiếc, theo phát biểu ngày 4-8-2013 của Tổng giám đốc hãng sữa Fonterra thừa nhận rằng, một số sản phẩm của các lô nghi ngờ có nhiễm khuẩn mà không nêu lên mức độ ô nhiễm)…Vấn đề là khi sự cố về chất lượng thực phẩm không đảm bảo, người tiêu dùng cần hợp tác với ngành chức năng trong việc thực hiện những biện pháp cần thiết như: kịp thời nắm bắt thông tin, không mua sản phẩm trong diện đã cảnh báo. Riêng các cửa hàng, đại lý phải nhanh chóng thu hồi sản phẩm trong diện khuyến cáo, hoàn tiền hoặc đổi lại sản phẩm đủ tiêu chuẩn cho khách hàng. Đồng thời, ôn tồn giải thích trước ý kiến phản hồi và trên hết là doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về sai sót để xảy ra sự cố sản phẩm bị ô nhiễm.

ĐÀM HỒNG HẢI