Đó là ý tưởng gợi mở định hướng của các giáo sư đến từ Trung tâm giáo dục đô thị quốc tế (IUTC) hỗ trợ bởi UN-Habitat và chính quyền tỉnh Gangwon – Hàn Quốc dành cho TP Cần Thơ trong khóa tập huấn mà bài viết Cần những sáng kiến phát triển đô thị bền vững đã nêu.

Cần Thơ với diện tích 1.409km2, có dòng sông Hậu chảy qua với tổng chiều dài là 65km, trong đó đoạn qua Cần Thơ có chiều rộng khoảng 1,6km. Sông Cần Thơ bắt nguồn từ khu vực nội đồng Tây sông Hậu, đi qua quận Ô Môn, huyện Phong Điền, quận Cái Răng, quận Ninh Kiều và đổ ra sông Hậu tại Bến Ninh Kiều. Sông Cần Thơ có nước ngọt quanh năm, vừa có tác dụng tưới nước trong mùa cạn, vừa có tác dụng tiêu úng trong mùa lũ và có ý nghĩa lớn về giao thông. Sông Cái Lớn dài 20km, chiều rộng cửa sông 600- 700m, độ sâu 10- 12m nên có khả năng trữ và thoát nước. Ngoài ra, thành phố Cần Thơ có hệ thống kênh rạch chằng chịt, với hơn 158 sông, rạch lớn nhỏ là phụ lưu của 2 con sông lớn là sông Hậu và sông Cần Thơ nối thành mạng đường thủy. Hệ thống sông rạch còn là lợi thế để các công ty lữ hành thiết kế tuyến du lịch sông nước.

Trên thế giới, người dân ở những thành phố có dòng sông, dòng nước chảy qua trung tâm hay có ao hồ, đều trân quý dòng chảy đó và xem nó như sự thân thuộc trong đời sống. Sự gợi mở định hướng "Cần Thơ- thành phố nước thông minh" giúp Cần Thơ nhận định những bước đi thận trọng trong hoạch định chiến lược mới mang lại lợi ích lớn lao cho cộng đồng. Chương trình "Sáng kiến vì thành phố Cần Thơ Xanh- Sạch- Đẹp" đã xác định đúng xu hướng toàn cầu trong chiến lược không gian công cộng gắn kết với các dự án, tăng cường năng lực tham gia của cộng đồng, cải thiện chất lượng sống cho người dân thành phố.

Kinh nghiệm về khai thác nguồn tài nguyên sông ngòi tiềm năng, phát triển đô thị vùng sông nước ở Brisbane (Australia) hay kinh nghiệm "khơi lại dòng suối Cheonggye" (Hàn Quốc)… cho thấy việc xóa dần những đầu tư cứng, trả lại dòng suối, con sông với những thiết kế đầu tư mềm, đã mang lại màu xanh, tạo ra lợi ích kinh tế xã hội từ các hoạt động cải tạo và nâng cấp đô thị, góp phần bảo tồn da dạng sinh học, giúp con người ứng phó với biến đổi khí hậu.

Cụ thể, suối Cheonggye là một con suối dài 5,8km chảy từ Tây sang Đông qua khu vực trung tâm Seoul. Những năm 1950, dân di cư đến kiếm sống tại Seoul đã hình thành nên những khu nhà ổ chuột hai bên bờ suối và phá hủy, biến dòng suối trở thành một điểm dơ bẩn nhất của thành phố. Từ năm 1958, suối Cheonggye dần bị bê tông san lấp để xây dựng đường sá. Đến năm 1976, một con đường cao tốc trên cao đã được xây dựng ngay trên dòng suối này. Tháng 7- 2003, Seoul bắt đầu triển khai dự án xóa bỏ đường cao tốc và cải tạo lại dòng suối Cheonggye.

Dự án cải tạo Cheonggye đặt mục tiêu hàng đầu là bảo tồn môi trường thiên nhiên và những di tích lịch sử tại quận hành chính trung tâm của Seoul. Suối Cheonggye mở cửa vào tháng 9- 2005 và được xem là một thành công lớn trong nỗ lực cải tạo, củng cố mỹ quan đô thị. Suối Cheonggye đã mang lại không khí mát mẻ hơn cho khu vực chung quanh (nhiệt độ hạ thấp hơn 3,6°C) và có rất nhiều loại cá, chim chóc, côn trùng đã bắt đầu sinh sống ở đây.

TP Cần Thơ có những cơ hội tích cực gián tiếp và trực tiếp để triển khai thực hiện những dự án như "khơi lại dòng suối Cheonggye". Song vẫn còn đó không ít thách thức trong quy hoạch, trong nhận thức, trong quyết định quản lý về phục hồi hệ sinh thái… Việc có nhiều hơn những công trình xanh, những công trình có ý nghĩa văn hóa nghệ thuật cao, đậm bản sắc văn hóa bản địa, việc cùng chung tay góp sức của cộng đồng… sẽ góp phần để Cần Thơ trở thành thành phố nước thông minh (Cantho- Smart water city), thành phố đáng yêu hơn và nhiều hơn nữa là một thành phố "đáng sống" cho vùng, cho khu vực, cho thế giới.

Lâm Văn Sơn