Thu hoạch cá tra ở quận Ô Môn, TP Cần Thơ. Ảnh: T. LONG

* Thiếu những “Thương hiệu tập thể”

“Thương hiệu tập thể” là những thương hiệu của một nhóm hay một số chủng loại hàng hóa nào đó, thường là trong cùng một khu vực địa lý, gắn với các yếu tố xuất xứ, địa lý nhất định và qua thời gian nó được hình thành trong tâm trí và trái tim của công chúng, khách hàng. Đôi khi có những thương hiệu được lưu truyền nhiều đời trong dân gian, nó là kết tinh từ những giá trị nhân văn về sự ra đời của sản phẩm cho đến những giá trị về chất lượng, đặc tính nổi trội của sản phẩm... Với tên gọi “Thương hiệu tập thể” nên việc phân định chủ thể sở hữu của nó cũng vẫn còn bỏ ngỏ dẫn đến việc đầu tư, quản trị, khai thác cũng không hiệu quả.

ĐBSCL là vùng nguyên liệu lớn nhất của Việt Nam về các mặt hàng nông thủy hải sản. Bên cạnh đó, với diện tích hơn 270.000ha cây ăn trái được xem là thế mạnh của các tỉnh ĐBSCL như: bưởi năm roi, xoài cát, quýt đường, vú sữa... phục vụ cho ngành sản suất tiêu dùng và cho xuất khẩu ra thị trường thế giới. Tuy là vùng nguyên liệu nông sản chính của cả nước nhưng các mặt hàng của vùng vẫn loay hoay vấn đề mà các nhà nghiên cứu và các chuyên gia tốn không ít giấy mực đó là con đường xây dựng và phát triển cho những “Thương hiệu tập thể” của vùng. Theo kết quả nghiên cứu của Hội Nông dân Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh, TP Đà Nẵng và TP Cần Thơ, nếu một sản phẩm được thừa hưởng từ những giá trị của một thương hiệu nói chung hay “Thương hiệu tập thể” nói riêng sẽ được người tiêu dùng trong nước chấp nhận giá bán tăng thêm được từ 10% cho đến 15%. Thế nhưng, số “Thương hiệu tập thể” hàng nông thủy hải sản cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Bên cạnh đó, hầu hết sản phẩm các mặt hàng nông thủy hải sản ĐBSCL xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu. Trong khi đó, việc xây dựng và phát triển “Thương hiệu tập thể” chính là con đường tốt cho những doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể nâng cao giá trị xuất khẩu, đồng thời giúp nhà nông có thể giải quyết được đầu ra cho mình. Và từ lâu, đây chính là bước đi được nhiều nước phát triển vận dụng để nâng cao giá trị và giúp giữ vững cho sự phát tiển của những vùng nguyên liệu, những doanh nghiệp tham gia vào quá trình sản xuất của ngành.

Chiến lược đầu tư, phát triển, khai thác và quản trị những “Thương hiệu tập thể” tại ĐBSCL hiện cũng chưa có chủ thể cụ thể nhằm mang lại hiệu quả. Đa số các “Thương hiệu tập thể” được giao về cho các hội và hiệp hội ngành nghề quản lý. Có thể nói, đây là những tổ chức phi lợi nhuận và hoàn toàn không có những nhân sự đủ kiến thức chuyên môn cũng như kinh nghiệm về quản trị thương hiệu để có thể ngày càng làm gia tăng giá trị thương hiệu hay khai thác một cách hiệu quả thương hiệu đó. Chính nguyên nhân trên khiến cho hầu hết “Thương hiệu tập thể” hàng nông - thủy - hải sản ĐBSCL không có một chiến lược cụ thể và mang tính bền vững. Bên cạnh đó, không có tính cách, “hồn thương hiệu” hay những giá trị nhân văn kết tinh để tạo nên giá trị gia tăng ngoại sinh cho sản phẩm...

* Cần giải pháp đồng bộ

Thương hiệu là một khái niệm có tính bao trùm các vấn đề chung từ chất lượng, sản lượng, quản lý quy trình cho đến nghiên cứu nhu cầu thị trường, những giá trị gia tăng nội sinh và ngoại sinh được mong đợi từ phía khách hàng... Có thể nói, với một cơ chế tự vận hành theo quyền sở hữu được phân định cho “bốn nhà”, việc hình thành một Trung tâm Sở hữu và Quản trị nhãn hiệu tập thể các mặt hàng nông thủy hải sản Việt Nam tại ĐBSCL là một việc vô cùng cần thiết. Đây là điểm hội tụ để mô hình bốn nhà được phát huy tính hiệu quả một cách tốt nhất. Với vai trò và chức năng chính của trung tâm trong hoạt động điều phối như: xây dựng phương thức sở hữu các nhãn hiệu tập thể và phương thức kêu gọi đầu tư cho nhãn hiệu, xây dựng cấu trúc những “Thương hiệu tập thể” tại ĐBSCL hiện có và những thương hiệu lưu truyền trong dân gian cần được đầu tư khai thác. Thông qua các quy trình Global GAP, ISO,... xác nhận những quy chuẩn để dán nhãn nhãn hiệu tập thể cho nông dân, HTX,... Bên cạnh đó, kết hợp với các nhà khoa học, nghiên cứu phát triển vùng nguyên liệu với cây con giống của nhãn hiệu tập thể và khai thác, mở rộng nhãn hiệu tập thể tại các vùng nguyên liệu. Đồng thời, một khi những nhãn hiệu tập thể được điều hành bởi các giám đốc thương hiệu giỏi sẽ có những chiến lược tốt và lâu dài trên thị trường thế giới. Các nghiên cứu chuyên sâu về khách hàng, thị trường, nhu cầu từ những giá trị ngoại sinh mong đợi và kể cả vấn đề giá cả cũng sẽ được thực hiện. Và cuối cùng, đó là chức năng hoạt động kinh doanh các nhãn hiệu tập thể một cách hiệu quả vừa mang lại giá trị cho các bên khai thác và sử dụng nhãn hiệu vừa nâng cao giá trị cho những nhãn hiệu tập thể và thương hiệu tập thể ấy. Có như thế, con đường xây dựng và phát triển “Thương hiệu tập thể” nông thủy hải sản của Việt Nam nói chung và ĐBSCL nói riêng mới có được chiến lược rõ ràng và mang tính bền vững cao.

Trước nay, hàm lượng tri thức trong từng sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam khá thấp, hầu hết sản phẩm chỉ ở dạng thô và giá bán thấp khi không có thương hiệu. Việc thành lập Trung tâm Sở hữu và Quản trị nhãn hiệu tập thể sẽ giải quyết được bài toán nâng cao giá trị xuất khẩu cho sản phẩm của Việt Nam trong chuỗi giá trị từ khâu nuôi trồng đến khâu tiêu thụ. Đồng thời, khi đó “Thương hiệu tập thể” các mặt hàng nông thủy hải sản của Việt Nam nói chung và của ĐBSCL nói riêng cũng có thể đứng vững trên thị trường xuất khẩu và thị trường nội địa về lâu dài. Cuối cùng, những tài sản vô hình ấy ngày càng gia tăng giá trị theo thời gian cho những chủ thể sở hữu như các HTX, doanh nghiệp và các nhà đầu tư.

ĐỖ ĐĂNG KHÔI
(Tổng thư ký Hội Doanh nhân Trẻ Cần Thơ;
Giám đốc Công ty Tư vấn chiến lược Top Brand)