Điều tra: Nguyễn Thanh

Nhiều năm qua, trong các cuộc tiếp xúc cử tri của Đại biểu Quốc hội, Đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp, cử tri nhiều địa phương – nhất là các huyện ngoại thành – đã liên tục phản ánh tình trạng bất cập, nhiêu khê trong việc mua điện thắp sáng. Liên tiếp tại các kỳ họp Hội đồng Nhân dân thành phố nhiều năm qua, Điện lực TP Cần Thơ đã phải trả lời chất vấn của các đại biểu về vấn đề này. Đặc biệt, năm 2007, Hội đồng Nhân dân thành phố đã tổ chức chất vấn riêng chuyên đề về điện sinh hoạt. Tại cuộc chất vấn, Điện lực TP Cần Thơ hứa sẽ khắc phục yếu kém, thực hiện đúng cam kết bán điện đến tận hộ dân. Thế nhưng, hiện tại việc này vẫn chưa được thực hiện nghiêm túc…

Xóa lưới điện nông thôn để bán điện đến... điện kế cụm!

Đề án “Tiếp nhận lưới điện hạ thế nông thôn, trực tiếp ký hợp đồng bán điện đến tận hộ dân trên địa bàn TP Cần Thơ”, do Điện lực TP Cần Thơ làm chủ đầu tư thực hiện, được UBND TP Cần Thơ ký quyết định phê duyệt ngày 21-3-2008. Theo cam kết của Điện lực TP Cần Thơ, trong năm 2008 sẽ xóa bán điện qua lưới điện nông thôn, trực tiếp gắn điện kế tại hộ dân, đảm bảo cung cấp nguồn điện chất lượng, giá đúng quy định cho nhân dân. Thế nhưng, trong thực tế, khi tiếp nhận lưới điện, có hàng trăm tổ điện không được Điện lực TP Cần Thơ bán điện đến tận hộ dân, mà vẫn thực hiện bán điện qua... điện kế cụm!

Không có đủ tiền để kéo điện, con trai anh Phạm Văn Hiếu (ở khu dân cư Ngàn Ba - Tám Thuận, xã Trường Xuân, huyện Cờ Đỏ) đêm đêm phải học bài dưới ánh đèn dầu tù mù. Ảnh: NGUYỄN THANH

Ví dụ như tổ điện ấp Định Khánh A, xã Định Môn (huyện Cờ Đỏ). Tháng 7-2008, thực hiện chủ trương của UBND thành phố về việc bàn giao toàn bộ lưới điện nông thôn cho Điện lực TP Cần Thơ, tổ điện ấp Định Khánh A đã thực hiện bàn giao. Tuy nhiên, sau khi nhận bàn giao, Chi nhánh Điện Ô Môn (trực thuộc Điện lực TP Cần Thơ) không thực hiện gắn điện kế đến tận hộ dân để bán điện, mà chia số hộ dân này (khoảng 60 hộ) thành hai tổ, để gắn hai điện kế cụm. Từ hai điện kế cụm này, các hộ dân phải tự bỏ tiền mua dây, trồng trụ, kéo điện về nhà sử dụng. Do đó, chất lượng điện không ổn định, kém an toàn, nhưng giá bán điện lại quá cao so với quy định.

Ông Phan Hoàng Ba, Bí thư Chi bộ ấp Định Khánh A, nguyên Tổ trưởng tổ điện ấp trước đây, cho biết: “Việc bàn giao lưới điện nông thôn để Điện lực TP Cần Thơ quản lý, bán điện đến tận hộ dân, chúng tôi rất đồng tình. Tuy nhiên, sau khi tiếp nhận, Điện lực TP Cần Thơ không đầu tư bán điện đến tận hộ dân mà lại thực hiện bán điện qua điện kế cụm. Kiểu bán điện qua điện kế cụm này thực tế chẳng khác gì hình thức bán điện qua lưới điện nông thôn trước đây, vì điện chập chờn, giá lại quá cao”.

Xung quanh việc tiếp nhận lưới điện nông thôn và chia số hộ dân ở ấp Định Khánh A thành 2 tổ điện và gắn 2 điện kế cụm để cấp điện, ông Đỗ Phú Trọng, Trưởng Chi nhánh Điện Ô Môn, thừa nhận: “Do chưa có lưới điện hạ thế, nên Chi nhánh tạm thời gắn 2 điện kế cụm để cung cấp điện cho các hộ dân này. Khi nào thành phố đầu tư lưới điện hạ thế, Chi nhánh mới thực hiện bán điện đến tận hộ dân”.

Tại huyện Vĩnh Thạnh, quận Ô Môn, nhiều tổ điện, hợp tác xã điện sau khi bàn giao về Điện lực TP Cần Thơ quản lý bán điện, việc bán điện qua điện kế cụm, điện kế tổng cũng xảy ra khá phổ biến. Chất lượng điện không đảm bảo, nhưng giá bán điện nhiều nơi đã lên đến hơn 1.000 đồng/KWh. Vấn đề giá điện, ông Phan Trọng Trang, Trưởng phòng Kinh doanh, Điện lực TP Cần Thơ, cho biết: “Theo quy định về giá bán điện, giá bán điện qua điện kế tổng hiện nay là 390 đồng/KWh; giá bán điện qua điện kế cụm (có từ 15 hộ dân trở xuống): 640 đồng – 650 đồng/KWh”. Thế nhưng, hiện nay, việc bán điện cho dân chưa thực hiện nghiêm theo quy định về giá bán điện.

Ông Phan Hoàng Ba ở ấp Điện Khánh A, một trong 60 hộ dân hiện nay đang sử dụng điện thông qua điện kế tổng, cho biết: “Điện thì chập chờn, nhưng giá điện tới 720 đồng/KWh, cộng với hao tải người dân phải đóng chính thức từ 850 đồng đến 1.050 đồng/KWh. So với giá bán điện nông thôn trước đây, cao hơn từ 200 đồng đến 500 đồng/KWh”. Trả lời về giá bán điện, ông Đỗ Phú Trọng, Trưởng Chi nhánh Điện Ô Môn, cho biết: “Giá điện này Chi nhánh sẽ xem xét lại hồ sơ, nếu chưa đúng sẽ khắc phục. Còn về chất lượng điện, dĩ nhiên việc bán điện qua điện kế cụm chất lượng có kém hơn việc bán điện trực tiếp đến tận hộ dân”.

Trao đổi về vấn đề tiếp nhận lưới điện nhưng không thực hiện nghiêm cam kết bán điện đến tận hộ dân, ông Phan Trọng Trang, Trưởng phòng Kinh doanh Điện lực TP Cần Thơ, thừa nhận: “Đến nay ngành điện đã nhận bàn giao 425 điện kế tổng, điện kế cụm thuộc lưới điện nông thôn từ các tổ điện, hợp tác xã, để thực hiện bán điện đến từng hộ dân. Tuy nhiên, hiện tại Điện lực TP Cần Thơ mới chỉ thực hiện bán điện trực tiếp đến từng hộ dân đối với 290 điện kế tổng, điện kế cụm, tương đương khoảng 32.000 hộ dân. Còn lại 135 điện kế tổng, điện kế cụm khác vẫn bán điện qua điện kế tổng, điện kế cụm”.

Dân đầu tư lưới điện thì Điện lực mới... bán điện!

Theo quy định của Luật Điện lực và Đề án “Tiếp nhận lưới điện hạ thế nông thôn, trực tiếp ký hợp đồng bán điện đến tận hộ dân trên địa bàn TP Cần Thơ” của Điện lực TP Cần Thơ, việc bán điện được quy định ngành điện đầu tư kéo điện bán trực tiếp đến tận hộ dân. Song trong thực tế, hiện nay nhiều nơi, người dân phải bỏ tiền đầu tư lưới điện, thì mới được Điện lực TP Cần Thơ bán điện!

Như trường hợp 21 hộ dân ở khu dân cư Ngàn Ba - Tám Thuận, ấp Thới Ninh, xã Trường Xuân (huyện Cờ Đỏ). Khu dân cư này sống cặp kinh Ngàn Ba – Tám Thuận, chiều dài khoảng 1,3km. Năm 1998, điện lưới quốc gia đã kéo được khoảng 700 mét đoạn đầu khu dân cư; còn lại 600 mét (có 23 hộ dân sinh sống) không tiếp tục trồng trụ kéo dây, người dân phải sử dụng đèn dầu thắp sáng. 10 năm chờ đợi ngành điện thực hiện lời hứa “sẽ kéo điện về trong nay mai” nhưng mãi không thấy thực hiện. Cảnh sống không điện sử dụng đã trở thành nỗi bức xúc từng ngày đối với các hô dân nơi đây. Mặc dù họ đã năm lần bảy lượt kiến nghị lên xã, huyện đề nghị can thiệp nhưng chỉ nhận được câu trả lời hiện tại chưa thể đầu tư xây dựng lưới điện, nếu muốn có điện sớm thì dân phải tự bỏ tiền đầu tư xây dựng lưới điện!

Là những hộ gia đình nghèo, sống bằng nghề nông, khoản tiền đóng góp xây dựng lưới điện lại không nhỏ (từ 2.750.000 đồng đến 3.050.000 đồng/hộ), nhưng với mong muốn có ánh điện sáng nhà sáng cửa, thuận tiện cho con cái học hành, 21 hộ trong tổng số 23 hộ dân khu dân cư này bấm bụng vay mượn xây dựng lưới điện. Ông Phạm Văn Hiền, một trong 21 hộ dân nói trên, đã đứng ra tín chấp vay 10 chỉ vàng (lãi suất 50.000 đồng/chỉ/tháng) “chia” cho 5 hộ; các hộ còn lại, cũng đều phải vay “nóng” ở ngoài để có tiền hùn mua trụ, dây điện, thuê nhân công... làm đường điện. Hiện nay, điện đã kéo về, 21 nóc nhà trong khu dân cư đã có điện sử dụng, nhưng niềm vui có điện lại không được trọn vẹn. Anh Nguyễn Văn Tuấn, người dân ở khu dân cư Ngàn Ba - Tám Thuận, cho biết: “Gia đình đã vay 2 chỉ vàng để bán hùn tiền kéo điện, giờ mỗi tháng phải trả 100.000 đồng tiền lãi. Với mức thu nhập từ làm nông, có lẽ phải nhiều năm nữa gia đình mới trả dứt món nợ này”.

Tại khu dân cư này, hiện còn 2 hộ dân do không có tiền đóng nên không được kéo điện, vẫn sử dụng đèn dầu thắp sáng. Anh Phạm Văn Hiếu, một trong hai hộ dân chưa có điện sử dụng, cho biết: “Gần 50 năm qua, tôi đã quen cảnh đèn dầu, chỉ tội nghiệp mấy đứa con không có ánh sáng điện học hành, không được xem tivi... Tôi mong ngành điện quan tâm, vì thực sự tôi khó khăn không đủ tiền để tự kéo điện”. Lúc vận động đóng góp làm đường điện, các hộ dân trong khu dân cư cũng có ý để gia đình anh Hiếu dùng cây gỗ làm trụ kéo điện, nhưng anh Hiếu sợ không an toàn, nên không dám kéo.

Theo thống kê của các quận, huyện, số hộ dân TP Cần Thơ hiện chưa có điện thắp sáng hoặc có điện nhưng phải câu đuôi lên đến hơn 5.000 hộ. Trong đó, có nhiều nơi, lưới điện đã được xây dựng, nhưng ngành điện chỉ trồng trụ, kéo điện cho một số hộ sinh sống ở những nơi đường sá thuận tiện; những nơi khó khăn bị bỏ lửng. Cụ thể, tại khu dân cư KH7, thuộc ấp Thới Ninh, xã Trường Xuân (huyện Cờ Đỏ), cả khu chỉ có duy nhất 1 hộ được “xài” điện lưới quốc gia, còn lại gần 40 hộ khác phải câu đuôi điện với giá cao, chất lượng không đảm bảo. Tình trạng câu đuôi này còn xảy ra ngay tại các khu dân cư các quận nội ô thành phố. Anh Nguyễn Văn Thảo, nhà ở khu vực 6, phường Bình Thủy, quận Bình Thủy, cho biết: “Tôi cất nhà gần 1 năm nay, xin gắn điện kế không được, nên đành phải câu đuôi điện. Ở nội ô mà vào điện không được thì ở vùng khác, việc vào điện kế sẽ càng khó khăn hơn”.

Trao đổi về vấn đề dân phải đầu tư lưới điện thì Điện lực mới bán điện, ông Phan Trọng Trang, Trưởng phòng Kinh doanh Điện lực TP Cần Thơ, thừa nhận: “Việc bán điện đến tận hộ dân chỉ được thực hiện trong trường hợp có lưới điện của ngành điện. Những nơi ngành điện chưa đầu tư kịp lưới điện thì người dân phải tự xây dựng lưới điện theo hướng tự bỏ tiền đầu tư toàn bộ hoặc Nhà nước và nhân dân cùng làm, để được bán điện đến tận hộ hoặc ngành điện sẽ thực hiện bán điện qua điện kế tổng, điện kế cụm”.

Theo cách lý giải của ngành điện cho thấy: Ngành điện bao giờ cũng nắm đằng cán, còn người dân thì luôn gánh lấy sự thiệt thòi!

Bà Trần Thị Kim Một, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhân dân thành phố Cần Thơ, cho biết: “Hiện tại vẫn còn nhiều than phiền từ cử tri đối với vấn đề bán điện của Điện lực TP Cần Thơ. Tại kỳ họp tới, Điện lực TP Cần Thơ tiếp tục phải có giải trình về những vấn đề mà cử tri đặt ra, như chất lượng điện, giá bán điện; đồng thời, báo cáo kết quả khắc phục yếu kém, hạn chế mà cử tri đặt ra tại các kỳ họp trước. Việc không thực hiện nghiêm quy định bán điện, trách nhiệm trước tiên thuộc về Giám đốc Điện lực TP Cần Thơ”.