Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo các thành viên của nhóm Bộ tứ (Quad) đã đạt thỏa thuận mới nhằm bảo đảm chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu. Động thái này cho thấy Bộ tứ đang gác lại những khác biệt chính trị để giải quyết nguy cơ chiến lược mang tính cấp bách do thế độc quyền về khoáng sản thiết yếu của Trung Quốc gây ra.

Các nhà lãnh đạo Bộ tứ tham dự cuộc họp thượng đỉnh tại Manila. Ảnh: Reuters
Ngăn chặn “sự cưỡng ép”
Ông Trump có cuộc gặp thượng đỉnh với các nhà lãnh đạo còn lại của nhóm Bộ tứ gồm Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, Thủ tướng Úc Anthony Albanese và Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tại Manila (Philippines) hôm 17-11.
Trong cuộc gặp này, ông Trump cho biết các thỏa thuận về khoáng sản quan trọng nhắm tới ngăn chặn “sự cưỡng ép từ bất kỳ nhà cung cấp nước ngoài đơn lẻ nào”. Ông tuyên bố Mỹ sẽ có “mọi thứ cần thiết” về đất hiếm trong vòng 10 tháng. Phát biểu của ông không trực tiếp nhắc đến Trung Quốc, quốc gia chi phối nguồn cung đất hiếm toàn cầu.
Cả Mỹ và Nhật Bản đều phàn nàn về các hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc đối với các kim loại thiết yếu cho những sản phẩm công nghệ cao. Trung Quốc đã ngừng xuất khẩu các khoáng sản chiến lược sang Nhật trong gần một năm qua, khi quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất châu Á lao dốc. Năm ngoái, Bắc Kinh cũng áp đặt các hạn chế xuất khẩu đất hiếm nhằm đáp trả chính sách thuế của Washington giữa bối cảnh thương chiến Mỹ - Trung. Tháng 6 năm nay, hai bên đã đạt thỏa thuận khôi phục khả năng tiếp cận của Mỹ đối với nguồn cung đất hiếm Trung Quốc.
“Xét đến những tổn hại mà Mỹ gây ra cho Bộ tứ, bao gồm tình trạng bất ổn do các mức thuế mà ông Trump áp đặt với Ấn Độ và New Delhi phản ứng bằng cách đa dạng hóa các mối quan hệ, hội nghị Bộ tứ cùng những tuyên bố sau đó cung cấp sự bảo đảm rằng mối quan hệ giữa các bên vẫn đang vận hành”, Scott Lucas, giáo sư chính trị quốc tế tại Đại học College Dublin (Ireland), nhận định.
Khai thác điểm mạnh của nhau
Việc giải quyết những thách thức phức tạp về thị trường và kỹ thuật liên quan đến chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu là một mục tiêu đầy tham vọng, ngay cả đối với những nhóm giàu và có nền tảng vững chắc hơn như Liên minh Sản xuất Khoáng sản quan trọng của G7 (gồm Mỹ, Canada, Anh, Pháp, Đức, Ý và Nhật Bản).
Tuy nhiên, nhóm Bộ tứ được đánh giá là khuôn khổ hợp tác đa phương có nhiều khả năng nhất để giải quyết điểm nghẽn chiến lược này. Các thành viên Bộ tứ có những lợi thế trong việc xây dựng các chuỗi cung ứng khoáng sản không phụ thuộc vào Trung Quốc. Chẳng hạn sau khi Bắc Kinh áp đặt các hạn chế xuất khẩu gallium và đất hiếm vào năm 2023, Canberra, Washington và Tokyo đã tận dụng nguồn vốn kết hợp và cam kết bao tiêu sản phẩm để hỗ trợ nguồn cung thay thế từ Úc.
Đáng nói, bộ ba này đã đầu tư vào cơ sở thu hồi gallium mang tên Alcoa-Sojitz tại Tây Úc, dự án dự kiến cung cấp 10% sản lượng gallium toàn cầu. Gallium là nguyên liệu quan trọng trong sản xuất chip và hiện nay gần như chỉ do Trung Quốc cung cấp. Trong khuôn khổ hợp tác song phương, Nhật và Úc đã ký các thỏa thuận bao tiêu sản phẩm chung từ công ty Lynas Rare Earths, trong khi Mỹ và Úc hợp tác đầu tư vào Arafura và Australian Strategic Materials.
Ấn Độ tuy chưa sở hữu năng lực trong lĩnh vực khoáng sản quan trọng nhưng có tiềm năng rất lớn trong việc hỗ trợ chuỗi cung ứng của các nước đồng minh. Trong khi Úc có nguồn quặng thô và chuyên môn khai khoáng, Nhật nắm chuyên môn về sản xuất và kỹ thuật, còn Mỹ sở hữu nguồn vốn và sức mạnh thị trường, thì lợi thế của Ấn Độ sẽ nằm ở khâu chế biến, tái chế và sản xuất.
HẠNH NGUYÊN
(Theo Al Jazeera, The Diplomat)