Nhân chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (8-11/11) tới Nhật Bản, báo Nikkei Asia ngày 8-11 đăng bài viết đánh giá những chuyển biến trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản sau nhiều thập kỷ hợp tác. 

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Diễn đàn công tư về hợp tác kinh tế và khoa học công nghệ Việt Nam - Nhật Bản sáng 9-11. 

Theo phóng viên TTXVN tại Tokyo, bài viết nhận định sự phát triển của kinh tế Việt Nam và quá trình đa dạng hóa đối tác thương mại, đầu tư đang làm thay đổi vai trò truyền thống của Nhật Bản, đồng thời mở ra những hướng hợp tác mới về công nghệ, năng lượng và phát triển nguồn nhân lực.

Trong hơn 3 thập kỷ qua, Nhật Bản đóng góp quan trọng vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam thông qua viện trợ phát triển chính thức (ODA), đầu tư trực tiếp, chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản lý. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của Việt Nam, vị thế tương đối của Nhật Bản trong các lĩnh vực hợp tác truyền thống đang thay đổi.

Trong lĩnh vực thương mại, dù kim ngạch hai chiều tiếp tục tăng, tỷ trọng của Nhật Bản trong tổng xuất khẩu của Việt Nam đã giảm gần một nửa trong giai đoạn 2010-2025, xuống còn 5,6%. Bà Futaba Ishizuka, chuyên gia Viện nghiên cứu Các nền kinh tế đang phát triển (IDE) của Nhật Bản, cho rằng xu hướng này không đồng nghĩa Nhật Bản mất ảnh hưởng tại Việt Nam. Khi nền kinh tế phát triển lên trình độ cao hơn, Việt Nam cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng, trong đó Nhật Bản có thể chia sẻ kinh nghiệm giảm phụ thuộc vào xuất khẩu và phát triển năng lực công nghệ trong nước.

Trong lĩnh vực đầu tư, Nhật Bản chịu sức ép cạnh tranh từ các đối tác có dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng nhanh. Đầu tư của doanh nghiệp Nhật Bản vào sản xuất chế tạo có dấu hiệu chững lại, trong khi các lĩnh vực logistics, bán lẻ và dịch vụ thu hút sự quan tâm lớn hơn. Ông Akira Miyamoto, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành SuFex Trading, nhận định doanh nghiệp Nhật Bản ngày càng khó duy trì mô hình sản xuất dựa vào lao động giá rẻ do cạnh tranh nhân lực và chi phí lao động tại Việt Nam gia tăng.

Về ODA, Nhật Bản vẫn là nhà tài trợ lớn nhất cho Việt Nam, song vai trò tương đối đã giảm khi Việt Nam có thêm nhiều lựa chọn huy động vốn từ khu vực tư nhân và các định chế tài chính quốc tế. Ông Kenichi Yamamoto, cựu quan chức Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), cho rằng quy trình chuẩn bị và phê duyệt dự án ODA của Nhật Bản còn kéo dài, chưa theo kịp tốc độ phát triển của Việt Nam. Một dự án vốn vay bằng đồng yen có thể mất khoảng 2 năm nghiên cứu, thậm chí tới 4 năm trước khi được phê duyệt.

Trước những thay đổi này, hai nước đang hướng tới nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng trong hợp tác. Theo Nikkei Asia, nhân chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hai bên dự kiến thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lò phản ứng hạt nhân module nhỏ (SMR), điện hạt nhân và đào tạo nhân lực.

Đánh giá về sự thay đổi tương quan kinh tế giữa hai nước, Giáo sư danh dự Trần Văn Thọ thuộc Đại học Waseda cho rằng đây là kết quả tự nhiên của quá trình phát triển kinh tế Việt Nam và đa dạng hóa đối tác quốc tế. Dù sự hiện diện tương đối của Nhật Bản có thể giảm, lòng tin được vun đắp qua nhiều thập kỷ vẫn là tài sản quan trọng của quan hệ song phương.

Bài viết cho thấy quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đang bước vào giai đoạn mới, trong đó hợp tác thương mại, đầu tư và ODA tiếp tục là nền tảng, còn công nghệ, năng lượng và phát triển nguồn nhân lực mở ra những hướng đi mới. Đây cũng là cơ sở để hai nước thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới phát triển thực chất, bền vững.

NGUYỄN TUYẾN