Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 4-8, Quốc hội thảo luận ở tổ. Bà Tô Ái Vang, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về Luật sửa đổi, bổ sung 1 số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Thứ nhất, tại khoản 3, Điều 1 của dự thảo Luật quy định “Người yêu cầu bồi thường là người có văn bản yêu cầu bồi thường thuộc một trong các trường hợp: người bị thiệt hại, người đại diện theo pháp luật của người bị thiệt hại, người thừa kế của người bị thiệt hại trong trường hợp người bị thiệt hại chết hoặc tổ chức kế thừa quyền, nghĩa vụ của tổ chức bị thiệt hại đã chấm dứt tồn tại, cá nhân, pháp nhân được người bị thiệt hại, người thừa kế của người bị thiệt hại, tổ chức kế thừa quyền, nghĩa vụ của tổ chức bị thiệt hại, người đại diện theo pháp luật của người bị thiệt hại ủy quyền”.
Dự thảo Luật đã liệt kê khá đầy đủ các nhóm chủ thể có quyền gửi văn bản yêu cầu bồi thường, như: người bị thiệt hại, người đại diện theo pháp luật, người thừa kế, tổ chức kế thừa quyền, nghĩa vụ của tổ chức bị thiệt hại, cá nhân, pháp nhân được người bị thiệt hại, người thừa kế của người bị thiệt hại, tổ chức kế thừa quyền, nghĩa vụ của tổ chức bị thiệt hại, người đại diện theo pháp luật của người bị thiệt hại ủy quyền.
Tuy nhiên, trong thực tế thì ủy quyền trong doanh nghiệp và dân sự rất đa dạng, cụ thể với 3 trường hợp sau đây:
1. Trong kinh doanh, doanh nghiệp có thể bị thu hồi giấy phép trái luật, dẫn đến không thể hoạt động, phải tạm ngừng hoặc đang trong quá trình mở thủ tục phá sản hay là giải thể thì lúc này, Quản tài viên hoặc Cơ quan quản lý, thanh lý tài sản có thuộc đối tượng này hay không? Nếu không thì họ sẽ bị rơi vào khoảng trống pháp lý?
2. Trong dân sự, trường hợp người bị thiệt hại bị tai nạn, thương tật nghiêm trọng, như hôn mê, mất khả năng nhận thức tạm thời nhưng chưa kịp làm thủ tục tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, để có người đại diện theo pháp luật thì người thân thích, đó là vợ hay chồng hoặc con cái muốn đứng ra yêu cầu bồi thường gấp thì gặp vướng mắc vì không có ủy quyền và cũng chưa phải là người thừa kế.
3. Có một vấn nạn nhức nhối từ thực tế cần được dự thảo mới này nhìn thẳng vào sự thật: đó là hành vi môi giới bất hợp pháp, dân gian còn gọi là cò giấy tờ bất hợp pháp hay là cò bồi thường bất hợp pháp, những đối tượng cơ hội đang lợi dụng sự phức tạp của thủ tục và thế yếu của người dân để trục lợi.
Người dân và doanh nghiệp vô cùng bức xúc khi chứng kiến hoặc tự mình trải qua tình trạng này. Nỗi lo không chỉ đến từ việc bị thiệt hại, mà còn từ hành trình đòi lại quyền lợi đầy gian nan, như là: không ít người phải nhờ đến dịch vụ cò giấy tờ bất hợp pháp với chi phí đắt đỏ để được hướng dẫn, làm hồ sơ.
Sự tồn tại của cò giấy tờ bất hợp pháp thường đi kèm với câu chuyện móc nối, gây phiền hà, nhũng nhiễu trong giải quyết thủ tục hành chính.
Những người cao tuổi, thiếu thông tin hoặc quá mệt mỏi sau khi bị thiệt hại là đối tượng dễ bị cò tác động và chiếm dụng, một phần tiền bồi thường, đáng lẽ họ được hưởng trọn vẹn.
Vì vậy, nếu dự thảo Luật chỉ quy định các chủ thể được ủy quyền, mà không có cơ chế quản lý, thì kẽ hở cho cò giấy tờ bất hợp pháp hoạt động và tiếp tục tồn tại.
Hành vi môi giới bất hợp pháp không chỉ là câu chuyện dịch vụ, mà nó làm méo mó bản chất nhân văn của Luật Trách nhiệm Bồi thường của Nhà nước, khiến người dân vốn đã thiệt hại lại càng thêm thiệt thòi hơn.
Thực tế, thì vai trò của dịch vụ giấy tờ có thể được phát huy một cách tích cực, là cầu nối cho những ai không đủ khả năng tự thực hiện thủ tục, nếu chúng ta chuẩn hóa và quản lý nó bằng pháp luật.
Vì thế, rất cần đưa hoạt động này vào khuôn khổ, chứ không nên cấm đoán triệt để, hãy quản lý như một nghề dịch vụ pháp lý đặc thù.
Để tháo gỡ các bất cập trên và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp một cách thực chất, đại biểu có 3 kiến nghị:
1. Tại khoản 13 - Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 41 về hồ sơ yêu cầu bồi thường của dự thảo Luật xem xét bổ sung 1 khoản quy định giao Chính phủ quy định chi tiết, trong đó, Chính phủ cần quy định: tổ chức, cá nhân kế thừa quyền và nghĩa vụ pháp lý của tổ chức bị thiệt hại, chấm dứt tồn tại bao gồm: trường hợp tổ chức, tổ chức lại, giải thể, phá sản hoặc chấm dứt tồn tại; người đại diện hợp pháp hoặc người thừa kế của các chủ thể theo quy định.
Việc kiến nghị bổ sung các trường hợp tổ chức lại, giải thể, phá sản, sẽ giúp bảo vệ quyền lợi về tài sản cho các cổ đông, chủ sở hữu doanh nghiệp và các chủ nợ, khi doanh nghiệp gặp rủi ro, do sai phạm của cơ quan nhà nước.
2. Tại Khoản 14 - Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 42 về thủ tục tiếp nhận và xử lý hồ sơ của dự thảo Luật xem xét bổ sung quy định, việc yêu cầu bồi thường, được thực hiện bằng lời nói trực tiếp, được cơ quan tiếp nhận, lập thành biên bản có chữ ký, điểm chỉ của người yêu cầu.
Kiến nghị sẽ giúp người dân yếu thế, người không am hiểu pháp luật vẫn thực hiện được quyền của mình ngay từ khâu tiếp nhận.
3. Tại khoản 13 - Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 41 về hồ sơ yêu cầu bồi thường của dự thảo Luật xem xét xem xét bổ sung điều kiện để được làm đại diện ủy quyền hưởng thù lao đối với cá nhân được cấp chứng chỉ hành nghề dịch vụ về bồi thường Nhà nước.
Quy định rõ trách nhiệm và giám sát đối với người được ủy quyền, thông qua yêu cầu hợp đồng ủy quyền phải có xác nhận của cơ quan tiếp nhận hồ sơ hoặc công chứng, trong đó nêu rõ phạm vi ủy quyền, mức thù lao và nghĩa vụ cung cấp thông tin cho người bị thiệt hại.
Quy định rõ việc nghiêm cấm và chế tài xử lý đối với hành vi thông đồng, móc nối giữa người được ủy quyền với cán bộ nhà nước để làm sai lệch hồ sơ hoặc kéo dài thời gian trục lợi.
Như vậy, để triệt tiêu cò bất hợp pháp, Nhà nước cần tăng cường trợ giúp pháp lý miễn phí và phổ biến, hướng dẫn thủ tục một cách công khai, dễ hiểu, không để người dân phải buộc lòng, chấp nhận thiệt thòi hoặc tìm đến dịch vụ không chính thống.
P.V
