Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 4-8, Quốc hội thảo luận ở tổ về Dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 luật về quân sự, quốc phòng và Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi). Bà Lê Thị Thanh Lam, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 luật về quân sự, quốc phòng.

Đại biểu Lê Thị Thanh Lam phát biểu thảo luận ở tổ.

Đại biểu Lê Thị Thanh Lam bày tỏ thống nhất cao với sự cần thiết ban hành dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 Luật về quân sự, quốc phòng như trong Tờ trình của Chính phủ. Tuy nhiên, để Dự thảo Luật được khả thi khi ban hành, đại biểu góp ý một số nội dung:

Thứ nhất, tại Điều 1, "về sửa đổi, bổ sung khoản 1, Điều 9, Luật Quốc phòng", Dự thảo quy định: “Khu vực phòng thủ là bộ phận hợp thành phòng thủ quân khu, bao gồm các hoạt động về chính trị, tinh thần, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ, quân sự, an ninh, đối ngoại; được tổ chức theo địa bàn cấp tỉnh, cấp xã, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, lấy xây dựng cấp xã làm nền tảng để bảo vệ địa phương”. Quy định này đã phản ánh đúng chủ trương giải thể Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực, chuyển đổi từ mô hình chính quyền 3 cấp (tỉnh - huyện - xã) sang thực hiện chính quyền 2 cấp (tỉnh - xã). Việc nhấn mạnh “lấy xây dựng cấp xã làm nền tảng” thể hiện quan điểm quốc phòng toàn dân và chiến tranh nhân dân. Đề nghị Ban soạn thảo làm rõ hơn mối quan hệ giữa “khu vực phòng thủ cấp tỉnh” và “khu vực phòng thủ cấp xã” trong trường hợp xảy ra tình huống quốc phòng khẩn cấp. Khi không còn cấp trung gian, cơ chế phối hợp, hiệp đồng giữa các xã liền kề sẽ được thực hiện như thế nào? Cần có quy định chuyển tiếp hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết để tránh khoảng trống pháp lý trong tình huống khẩn cấp...

Thứ hai, tại Điều 3,  sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng.

Khoản 1 quy định sửa đổi, bổ sung Điều 27 về giải ngạch quân nhân chuyên nghiệp dự bị. Dự thảo quy định việc giải ngạch theo quyết định của Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh, thay vì Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực như trước đây. Đây là sự điều chỉnh hợp lý, phù hợp với việc giải thể Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực. Tuy nhiên, cần xem xét khi giao thẩm quyền cho cấp tỉnh, khối lượng công việc sẽ tăng lên đáng kể. Với số lượng quân nhân chuyên nghiệp dự bị lớn trên địa bàn toàn tỉnh, thành phố, giao Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh có quá tải thực hiện nhiệm vụ không? Đề nghị nghiên cứu phương án phân cấp cho Ban Chỉ huy quân sự cấp xã thực hiện một số thủ tục hành chính liên quan đến giải ngạch, còn cấp tỉnh chỉ phê duyệt quyết định cuối cùng là phù hợp.

Thứ ba, về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Nghĩa vụ quân sự tại Điều 4.

Khoản 1 quy định sửa đổi, bổ sung khoản 8, Điều 3, dự thảo bổ sung quy định hành vi “không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự” vào định nghĩa trốn tránh nghĩa vụ quân sự. Đây là quy định cần thiết nhằm siết chặt kỷ luật, tránh tình trạng công dân không đi sơ tuyển nhưng không bị xử lý. Đề nghị cần phân biệt, quy định rõ giữa “trốn tránh” và “không thể thực hiện do lý do bất khả kháng” (ốm đau, thiên tai, hoàn cảnh đặc biệt). Cần có quy định loại trừ để bảo đảm tính nhân văn.

Khoản 4 quy định sửa đổi, bổ sung khoản 2, Điều 35. Dự thảo quy định: “Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức giao công dân được gọi nhập ngũ và thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân cho các đơn vị nhận quân; việc tổ chức lễ giao nhận quân do Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh thực hiện theo quy định của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng”. Trước đây, việc giao quân được tổ chức ở cấp huyện (thông qua Ban Chỉ huy quân sự cấp huyện/Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực). Nay chuyển về cấp tỉnh, đại biểu bày tỏ sự băn khoăn về khoảng cách địa lý của công dân ở các xã vùng sâu, vùng xa phải di chuyển xa hơn để tập trung giao quân; khối lượng công việc của Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh tăng lên; ý nghĩa chính trị, tinh thần của lễ giao quân tại địa phương có thể bị giảm sút. Đại biểu đề nghị giao Bộ Quốc phòng hoặc cấp tỉnh quy định linh hoạt, có thể tổ chức lễ giao quân theo cụm xã hoặc tại địa bàn cấp xã trong trường hợp cần thiết, không nhất thiết phải tập trung toàn bộ tại một địa điểm cấp tỉnh.

Khoản 5 quy định sửa đổi, bổ sung các khoản 2, 3 và 4, Điều 44. Dự thảo quy định đơn vị từ cấp trung đoàn trở lên bàn giao cho Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh, sau đó UBND cấp tỉnh, cấp xã tiếp nhận. Đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu và cần quy định rõ thời hạn bàn giao, trách nhiệm của từng cấp để tránh tình trạng “đùn đẩy” trách nhiệm, gây khó khăn cho hạ sĩ quan, binh sĩ xuất ngũ.

Thứ tư, về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng không nhân dân tại Điều 6.

Khoản 5 quy định sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 27, dự thảo chuyển thẩm quyền cấp phép nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập tàu bay không người lái từ Bộ Công Thương sang UBND cấp tỉnh. Đại biểu đánh giá cao chủ trương phân cấp này. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh. Đề nghị cần có cơ chế giám sát chặt chẽ về quy định rõ tiêu chí, điều kiện để UBND cấp tỉnh được thực hiện; cơ chế báo cáo, kiểm tra của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an; chế tài xử lý khi UBND cấp tỉnh cấp phép không đúng quy định.

Khoản 6 quy định sửa đổi khoản 4 Điều 28, dự thảo bãi bỏ điều kiện đối với cơ sở kinh doanh tàu bay không người lái và phương tiện bay khác. Đại biểu đồng tình chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, tàu bay không người lái là mặt hàng nhạy cảm, có thể bị lợi dụng cho mục đích xấu. Thay vì bãi bỏ hoàn toàn điều kiện, đại biểu đề xuất nên chuyển sang cơ chế hậu kiểm, đăng ký hoạt động, sẽ bảo đảm quản lý nhà nước mà không tạo rào cản gia nhập thị trường.

Thứ năm, về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lực lượng dự bị động viên tại Điều 7.

Khoản 1 quy định sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 8, dự thảo giao UBND cấp tỉnh, cấp xã lập kế hoạch xây dựng, huy động lực lượng dự bị động viên. Việc chuyển giao này đặt ra thách thức lớn về năng lực tham mưu ở cấp xã. Ban Chỉ huy quân sự cấp xã với biên chế hạn chế, đại biểu lo lắng cấp xã có đủ khả năng lập kế hoạch huy động lực lượng dự bị động viên - một nhiệm vụ đòi hỏi chuyên môn quân sự cao? Đề nghị quy định rõ Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ Ban Chỉ huy quân sự cấp xã trong việc lập kế hoạch; đồng thời tổ chức tập huấn chuyên môn định kỳ.

Thứ sáu, về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dân quân tự vệ tại Điều 9. Đây là điều có nhiều nội dung sửa đổi nhất.

Khoản 1 quy định sửa đổi, bổ sung Điều 20 về Ban Chỉ huy quân sự cấp xã. Dự thảo xác định Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là cơ quan quân sự địa phương trực thuộc Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh, Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh; có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản, trụ sở riêng. Đây là điểm mới mang tính đột phá, việc xác định Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là cơ quan quân sự địa phương sẽ bảo đảm tính chính quy, thống nhất trong chỉ huy, chỉ đạo. Tuy nhiên, cần cân nhắc các yếu tố sau: (1) Về biên chế: Tờ trình nêu “không phát sinh biên chế, tổ chức bộ máy”, nhưng với việc đưa sĩ quan quân đội về cấp xã, vấn đề này có thực sự không phát sinh biên chế? Đề nghị làm rõ nguồn biên chế sĩ quan này được điều chuyển từ đâu; (2) Về kinh phí: Khoản 3 Điều 20 quy định kinh phí từ ngân sách nhà nước, ngân sách địa phương bảo đảm xây trụ sở, thao trường, bãi tập. Với số lượng đơn vị hành chính cấp xã trên cả nước, nguồn lực này rất lớn. Đại biểu đề nghị Chính phủ có đánh giá tác động tài chính cụ thể, tránh tình trạng lãng phí khi đầu tư dàn trải; (3) Về Chính trị viên: Quy định Bí thư cấp ủy cấp xã kiêm nhiệm Chính trị viên Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là phù hợp, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng. Tuy nhiên, cần quy định rõ cơ chế phối hợp giữa Chính trị viên (kiêm nhiệm) và Chỉ huy trưởng (sĩ quan chuyên trách).

P.V